Hà Lan ít khi được nhắc trong các buổi tư vấn du học định cư ở Việt Nam, nhưng lại có một cơ chế mà nhiều nước lớn không có: người tốt nghiệp đại học Hà Lan được cấp một năm tìm việc, trong năm đó làm bất kỳ việc gì cũng được, và nếu tìm được việc tri thức thì ngưỡng lương áp dụng thấp hơn mức của người lao động tri thức thông thường. Với ngành kỹ thuật, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ, đây là một lộ trình rõ ràng.
Nhưng Hà Lan cũng có những rào mà người đi trước hay kể muộn: khủng hoảng nhà ở cho sinh viên, xu hướng giảm chương trình dạy bằng tiếng Anh từ giữa thập niên 2020, và yêu cầu tiếng Hà Lan khi lên thường trú. Bài này đi qua từng chặng, có ví dụ giả định, và nói rõ chỗ nào cần kiểm trên trang của Cơ quan Nhập cư và Nhập tịch Hà Lan (IND) vì quy định và ngưỡng lương được cập nhật định kỳ.
Học ở đâu thì có năm tìm việc
Năm tìm việc dành cho người có bằng cấp cao, tiếng Hà Lan gọi là zoekjaar hoogopgeleiden. Với du học sinh, nhóm đủ điều kiện quen thuộc nhất là người tốt nghiệp cử nhân hoặc thạc sĩ tại một trường đại học nghiên cứu hoặc đại học khoa học ứng dụng của Hà Lan. Người tốt nghiệp thạc sĩ, tiến sĩ ở một số trường nước ngoài thuộc nhóm xếp hạng cao cũng có thể xin, nhưng đó là nhánh khác.
Bạn xin năm tìm việc trong một khoảng thời gian nhất định sau khi tốt nghiệp, thường được nhắc là trong vòng ba năm. Vì vậy không bắt buộc xin ngay; có người về Việt Nam làm một thời gian, rồi mới quay lại dùng năm tìm việc. Tuy nhiên, mỗi người thường chỉ dùng năm tìm việc một lần cho một cấp bằng, nên chọn thời điểm có ý nghĩa: khi bạn đã sẵn sàng đi phỏng vấn, có tài chính đủ sống và biết mình nhắm ngành nào.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: ngành học không bị giới hạn. Người học quản trị, thiết kế hay khoa học xã hội cũng được năm tìm việc. Cái bị giới hạn là cơ hội có việc tri thức đạt ngưỡng lương sau đó, và ở đây ngành học lại quay về quyết định tất cả.
Năm tìm việc vận hành thế nào trong thực tế
Trong năm tìm việc, bạn được làm việc tự do, không cần giấy phép lao động riêng. Có thể làm toàn thời gian ở một công ty khởi nghiệp, làm bán thời gian ở nhà hàng trong lúc phỏng vấn, hoặc thực tập có lương. Điều quan trọng là năm này có hạn và không gia hạn được theo kiểu thông thường. Khi gần hết, bạn cần đã chuyển sang một loại giấy phép khác, phổ biến nhất là giấy phép lao động tri thức.
Điểm mạnh của Hà Lan là ngưỡng lương giảm cho người chuyển từ năm tìm việc sang lao động tri thức. IND công bố ba mức: cho người từ ba mươi tuổi trở lên, cho người dưới ba mươi, và mức giảm cho người vừa tốt nghiệp hoặc đang trong năm tìm việc. Mức giảm thấp hơn rõ so với mức chuẩn, giúp sinh viên mới ra trường có cơ hội thật. Con số cụ thể thay đổi mỗi năm, nên hãy tra bảng hiện hành trên trang IND trước khi đàm phán lương.
Ví dụ giả định: Quang tốt nghiệp thạc sĩ logistics ở Rotterdam, dùng năm tìm việc, làm hợp đồng ngắn ở một kho hàng trong khi đi phỏng vấn. Tháng thứ tám, Quang nhận việc chuyên viên chuỗi cung ứng với mức lương đạt ngưỡng giảm, ở một công ty là nhà bảo lãnh được công nhận. Công ty nộp hồ sơ, Quang chuyển sang giấy phép lao động tri thức trước khi năm tìm việc hết. Nếu Quang tìm được việc vào tháng thứ mười hai, mọi thứ đã sát nút hơn nhiều.
Giấy phép lao động tri thức: những điều kiện bạn cần biết
Chủ lao động phải là nhà bảo lãnh được công nhận. Ở Hà Lan, công ty muốn tuyển lao động tri thức ngoài EU phải được IND công nhận là erkend referent. Danh sách công khai trên trang IND. Trước khi nhận lời, hãy kiểm tên công ty trong danh sách; nhiều công ty nhỏ rất muốn tuyển nhưng chưa có tư cách này, và thủ tục xin mất thời gian.
Lương phải đạt ngưỡng ngay từ hợp đồng. Ngưỡng tính trên lương cơ bản hằng tháng theo cách IND quy định, không cộng các khoản thưởng không cố định. Hợp đồng ghi lương thấp hơn ngưỡng một chút là hồ sơ không qua, dù công việc rất phù hợp.
Đổi việc vẫn được. Bạn có thể chuyển sang chủ lao động khác cũng là nhà bảo lãnh được công nhận, với mức lương đạt ngưỡng. Nếu mất việc, thường có một khoảng thời gian tìm việc mới theo quy định thay vì phải rời đi ngay.
Ưu đãi thuế không phải điều kiện cư trú. Nhiều người nghe về chế độ giảm thuế cho lao động có kỹ năng từ nước ngoài. Đây là chuyện thuế, điều kiện riêng và đang được thu hẹp theo lộ trình của chính phủ Hà Lan; đừng tính nó vào kế hoạch tài chính nếu chưa kiểm với cơ quan thuế.
Làm thêm khi đang học và chuyện nhà ở
Trong thời gian học, du học sinh ngoài EU được làm thêm nhưng có giới hạn: thường chỉ được làm một số giờ nhất định mỗi tuần trong năm học, hoặc làm toàn thời gian trong các tháng hè, và chủ lao động cần giấy phép lao động cho bạn. Mức giờ cụ thể theo quy định hiện hành. Thực tế, cơ hội làm thêm không cần tiếng Hà Lan ở thành phố nhỏ khá hạn chế. Đừng lập kế hoạch tài chính dựa vào thu nhập làm thêm.
Nhà ở là vấn đề lớn nhất mà sinh viên quốc tế ở Hà Lan gặp trong những năm gần đây. Ở Amsterdam, Utrecht, Leiden, Delft, Groningen, phòng sinh viên thiếu trầm trọng; nhiều người phải ở xa, đi lại hàng giờ, hoặc trả giá rất cao cho phòng nhỏ. Lừa đảo cho thuê phòng nhắm vào sinh viên quốc tế khá phổ biến, kịch bản điển hình là chủ nhà “đang ở nước ngoài”, đòi chuyển cọc trước khi xem phòng.
Cách làm thận trọng: đăng ký nhà ở qua kênh của trường ngay khi có thư mời, chấp nhận ở xa trung tâm trong năm đầu, không chuyển tiền trước khi có hợp đồng và xác minh được chủ nhà. Việc đăng ký địa chỉ với chính quyền địa phương cũng quan trọng vì nó gắn với mã số công dân, bảo hiểm và các giấy tờ về sau.
Từ lao động tri thức tới thường trú và tiếng Hà Lan
Sau khoảng năm năm cư trú hợp pháp liên tục với mục đích không tạm thời, bạn có thể xin thường trú. Điểm khó hiểu là không phải thời gian nào cũng tính trọn: thời gian du học thường chỉ được tính một phần hoặc tính theo cách riêng khi xét thường trú EU dài hạn, còn năm tìm việc và thời gian làm lao động tri thức được tính theo quy định khác. Cách tính chi tiết nên đọc trực tiếp trên trang IND cho đúng loại giấy phép bạn có.
Điều kiện đi kèm quan trọng là hội nhập công dân, gồm năng lực tiếng Hà Lan và hiểu biết về xã hội Hà Lan. Mức tiếng đòi hỏi đã được nâng trong các cải cách gần đây. Người sống trong môi trường tiếng Anh, làm công ty quốc tế, thường lùi việc học tiếng tới năm thứ tư, rồi thấy mình không kịp. Học tiếng từ năm đầu, dù chỉ vài giờ mỗi tuần, là khoản đầu tư rẻ nhất trong cả lộ trình.
Quốc tịch Hà Lan là chuyện xa hơn, cần thời gian cư trú dài hơn và thường đòi từ bỏ quốc tịch cũ trừ một số ngoại lệ. Đã có đề xuất kéo dài thời gian cư trú cần cho nhập tịch; trước khi tính tới bước này, hãy kiểm tình trạng luật ở thời điểm của bạn.
So sánh nhanh: Hà Lan với các nước có visa sau tốt nghiệp
Bảng dưới đặt Hà Lan cạnh vài nước mà người Việt hay so khi chọn du học định cư. Đây là so sánh theo cơ chế, không phải xếp hạng; điều kiện cụ thể của mỗi nước đổi theo năm.
| Tiêu chí | Hà Lan | Đức | Ireland |
|---|---|---|---|
| Thời gian ở lại tìm việc | Một năm tìm việc | Khoảng mười tám tháng tìm việc | Stamp 1G theo bậc học |
| Ngành học có bị giới hạn khi tìm việc | Không | Việc phải phù hợp trình độ | Không trong thời gian Stamp 1G |
| Điều kiện việc làm chính | Lương đạt ngưỡng, chủ lao động được công nhận | Việc phù hợp, Thẻ Xanh EU nếu đạt lương | Giấy phép lao động theo danh mục nghề và lương |
| Ngôn ngữ cho thường trú | Tiếng Hà Lan theo chương trình hội nhập | Tiếng Đức | Không đòi tiếng địa phương riêng |
| Áp lực nhà ở sinh viên | Rất cao ở thành phố lớn | Cao ở thành phố lớn | Rất cao ở Dublin |
Mỗi nước giỏi một chỗ. Hà Lan mạnh ở ngưỡng lương giảm cho người mới ra trường; yếu ở chi phí sinh hoạt và nhà ở. Hãy so theo ngành của bạn, không so chung chung.
Sai lầm hay gặp khi chọn Hà Lan
Chọn chương trình tiếng Anh mà không tính chuyện tiếng Hà Lan. Học bằng tiếng Anh dễ vào, nhưng thị trường việc làm ngoài các công ty quốc tế vẫn chuộng người biết tiếng Hà Lan, và tiếng Hà Lan là điều kiện của thường trú.
Dùng năm tìm việc khi chưa sẵn sàng. Năm tìm việc thường chỉ có một lần. Dùng nó khi đang loay hoay luận văn hay khi chưa có tài chính đủ sống là phí.
Nhận việc ở công ty chưa phải nhà bảo lãnh được công nhận. Công ty muốn tuyển nhưng không có tư cách bảo lãnh thì không giúp bạn ở lại được, trừ khi họ kịp được công nhận.
Tin vào chương trình dạy tiếng Anh sẽ còn mãi. Một số trường đang thu hẹp chương trình tiếng Anh ở bậc cử nhân. Hãy kiểm chương trình còn tuyển cho khoá của bạn và kế hoạch của trường trong vài năm tới.
Không tính chi phí sống cho cả năm tìm việc. Trong năm tìm việc không còn học bổng hay hỗ trợ của trường, mà tiền thuê nhà ở thành phố lớn vẫn chạy mỗi tháng. Người hết tiền ở tháng thứ năm thường nhận việc trái ngành để trụ, rồi để lỡ thời gian tìm việc tri thức. Nên dành riêng khoản sống tối thiểu cho khoảng sáu tháng trước khi nộp hồ sơ năm tìm việc.
Câu hỏi thường gặp
Năm tìm việc ở Hà Lan có phải xin ngay khi tốt nghiệp không?
Không nhất thiết. Người tốt nghiệp thường được xin trong một khoảng thời gian sau ngày tốt nghiệp, hay được nhắc là ba năm. Tuy nhiên mỗi cấp bằng thường chỉ cho một năm tìm việc, nên hãy dùng khi bạn đã sẵn sàng đi làm.
Mức lương tối thiểu cho lao động tri thức sau năm tìm việc là bao nhiêu?
IND công bố mức giảm cho người vừa tốt nghiệp hoặc đang trong năm tìm việc, thấp hơn mức chuẩn, và cập nhật hằng năm. Bạn nên tra bảng hiện hành trên trang IND thay vì dùng con số của các khoá trước.
Có cần biết tiếng Hà Lan để đi làm sau khi du học không?
Nhiều công ty quốc tế làm việc bằng tiếng Anh, nên đi làm được mà chưa giỏi tiếng Hà Lan. Nhưng khi xin thường trú, bạn cần qua yêu cầu hội nhập công dân có phần tiếng Hà Lan, nên học sớm vẫn là cách an toàn.
Học cử nhân đại học khoa học ứng dụng có được năm tìm việc không?
Có. Người tốt nghiệp cử nhân hoặc thạc sĩ ở đại học nghiên cứu và đại học khoa học ứng dụng của Hà Lan đều thuộc nhóm đủ điều kiện năm tìm việc. Điều kiện chi tiết về thời điểm nộp và giấy tờ đọc trên trang IND.
Mất việc khi đang giữ giấy phép lao động tri thức thì sao?
Thường có một khoảng thời gian để tìm chủ lao động mới đủ điều kiện thay vì phải rời Hà Lan ngay. Độ dài khoảng thời gian và cách báo cho IND theo quy định hiện hành, nên kiểm ngay khi có dấu hiệu sắp mất việc.