Nộp hồ sơ Express Entry từ Việt Nam đi qua tám chặng: chuẩn bị chứng chỉ ngôn ngữ và thẩm định bằng cấp, tạo hồ sơ trực tuyến để vào hồ chứa, chờ thư mời (ITA), nộp hồ sơ thường trú đầy đủ trong 60 ngày, làm sinh trắc học và khám sức khoẻ, chờ xét, nhận yêu cầu gửi hộ chiếu, và cuối cùng là nhận xác nhận thường trú (COPR) để nhập cảnh. Hai chặng đầu là việc của bạn và có thể kéo dài nhiều tháng; từ thư mời trở đi là đồng hồ của Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC).
Điểm người Việt hay hụt không nằm ở việc điền mẫu mà ở chỗ giấy tờ chuẩn bị trước không khớp với điều đã khai trong hồ sơ hồ chứa. Hồ sơ Express Entry cho phép bạn tự khai điểm; đến khi nộp hồ sơ đầy đủ, mọi điểm đã khai phải được chứng minh. Bài này đi lần lượt từng chặng, nói rõ việc gì nên làm trước, giấy gì mất thời gian nhất ở Việt Nam và chỗ nào một sai sót nhỏ có thể làm hỏng cả hồ sơ.
Chặng 1–2: chuẩn bị trước khi tạo hồ sơ
Express Entry không phải một diện định cư mà là hệ thống quản lý hồ sơ cho ba chương trình liên bang: diện tay nghề liên bang (FSW), diện thợ tay nghề (FST) và diện kinh nghiệm Canada (CEC), cùng phần đề cử tỉnh bang gắn với hệ thống. Trước khi bấm tạo hồ sơ, bạn cần có trong tay những thứ sau:
- Chứng chỉ ngôn ngữ được IRCC chấp nhận: với tiếng Anh là IELTS General Training, CELPIP-General hoặc PTE Core; với tiếng Pháp là TEF Canada hoặc TCF Canada. Kết quả có hiệu lực hai năm và phải còn hạn cả lúc tạo hồ sơ lẫn lúc nộp hồ sơ đầy đủ. IELTS Academic không được nhận cho mục đích này.
- Thẩm định bằng cấp (ECA) nếu bằng học ở ngoài Canada: bắt buộc với FSW, và là nguồn điểm học vấn trong CRS cho mọi diện. Kết quả ECA có giá trị năm năm. Ở Việt Nam, khâu chậm nhất thường là xin trường gửi bảng điểm niêm phong trực tiếp cho tổ chức thẩm định.
- Hộ chiếu còn hạn đủ dài cho cả quá trình. Hộ chiếu hết hạn giữa chừng không làm hỏng hồ sơ nhưng khiến bạn phải cập nhật thông tin và có thể làm ngắn hạn COPR về sau.
- Mã nghề NOC và lịch sử công việc đã đối chiếu với thư xác nhận của từng công ty, kể cả các giai đoạn thất nghiệp hay đi học, vì hồ sơ yêu cầu khai liền mạch.
Người có vợ hoặc chồng nên tính trước ai là đương đơn chính. Hai người có thể thử chấm điểm cả hai phương án; người vợ hoặc chồng còn lại có thể góp thêm điểm qua ngôn ngữ, học vấn và kinh nghiệm làm việc ở Canada. Quyết định này ảnh hưởng tới toàn bộ giấy tờ phía sau nên làm sớm.
Chặng 3: tạo hồ sơ và vào hồ chứa
Hồ sơ Express Entry được tạo trong tài khoản trực tuyến của IRCC trên canada.ca. Hệ thống hỏi tuổi, học vấn, kết quả thi, kinh nghiệm làm việc, gia đình và quỹ định cư, rồi tự xét bạn đủ điều kiện chương trình nào. Nếu đủ ít nhất một chương trình, hồ sơ được đưa vào hồ chứa (pool) cùng một điểm Hệ thống Xếp hạng Toàn diện (CRS). Không đủ chương trình nào thì hồ sơ không vào được hồ chứa, dù điểm CRS có thể tính ra con số khá.
Hồ sơ trong hồ chứa có hiệu lực mười hai tháng. Hết hạn mà chưa nhận thư mời, bạn tạo hồ sơ mới; điểm có thể thay đổi vì tuổi đã tăng hoặc kết quả thi sắp hết hạn. Trong lúc chờ, hồ sơ cập nhật được: thi lại được điểm cao hơn, thêm một năm kinh nghiệm, kết hôn hay sinh con đều phải sửa ngay vào hồ sơ.
Một sai lầm phổ biến là khai những gì "dự kiến sẽ có". Ví dụ khai đủ ba năm kinh nghiệm trong khi thực tế mới được hai năm mười tháng, nghĩ rằng tới lúc được mời sẽ đủ. Thư mời phát ra dựa trên điểm tại thời điểm đó; nếu sau đó không chứng minh được, hồ sơ bị từ chối và có thể bị xem là khai sai. Theo luật di trú Canada, khai sai về tình tiết quan trọng có thể khiến người nộp bị cấm nộp hồ sơ năm năm. Khai đúng điều đang có, cập nhật khi điều mới thật sự xảy ra.
Chặng 4: thư mời ITA và đồng hồ 60 ngày
IRCC mời theo từng đợt; mỗi đợt có loại (chung, theo chương trình hay theo nhóm ngành), số lượng mời và điểm thấp nhất được mời. Khi nhận thư mời (Invitation to Apply), bạn có 60 ngày để nộp hồ sơ thường trú điện tử đầy đủ (thường gọi là eAPR). Quá hạn mà không nộp, thư mời mất hiệu lực, và bạn phải vào lại hồ chứa chờ đợt khác. Bạn cũng có quyền từ chối thư mời nếu biết chắc không kịp gom giấy tờ; hồ sơ khi đó quay lại hồ chứa nếu còn hạn.
Sáu mươi ngày nghe dài nhưng với hồ sơ người Việt thì ngắn. Lý lịch tư pháp phải xin ở mỗi nước bạn đã sống từ sáu tháng trở lên kể từ năm 18 tuổi; nếu từng du học hay làm việc ở nước thứ ba, giấy của nước đó thường mất nhiều tuần. Thư xác nhận việc làm của công ty cũ, nhất là công ty đã giải thể hoặc đổi chủ, cũng là nút cổ chai. Kinh nghiệm thực tế: những giấy nào không có hạn ngắn thì xin xong trước khi có thư mời; giấy có hạn (như sao kê ngân hàng cho quỹ định cư) thì chuẩn bị mẫu sẵn và lấy bản mới khi được mời.
Khi khai hồ sơ đầy đủ, hệ thống tính lại điểm theo thông tin mới. Nếu điểm thực tế thấp hơn điểm thấp nhất của đợt bạn được mời, hồ sơ sẽ bị từ chối. Vì vậy trước khi bấm nộp, hãy tự rà lại từng dòng tạo điểm: kết quả thi còn hạn không, ECA có ghi đúng bậc không, số năm kinh nghiệm có đủ giấy không.
Chặng 5: bộ giấy tờ eAPR thường gặp với hồ sơ từ Việt Nam
Danh sách cụ thể do hệ thống sinh ra theo hoàn cảnh từng người, nên bảng dưới chỉ là nhóm giấy thường gặp và chỗ hay vướng ở Việt Nam. Giấy không phải tiếng Anh hay tiếng Pháp cần bản dịch theo yêu cầu dịch thuật của IRCC.
| Nhóm giấy | Dùng để chứng minh | Chỗ hay vướng ở Việt Nam |
|---|---|---|
| Hộ chiếu, giấy khai sinh, giấy kết hôn hoặc ly hôn | Nhân thân, quan hệ gia đình | Tên, ngày sinh lệch giữa các giấy; khai sinh cấp lại cần giải thích |
| Lý lịch tư pháp (Việt Nam và nước thứ ba) | Không có tiền án | Xin đúng loại có ghi đủ thông tin; mất thời gian nhất là giấy nước ngoài |
| Thư xác nhận việc làm, hợp đồng, bằng chứng nhận lương | Số năm và loại kinh nghiệm | Công ty giải thể, thư không ghi đủ giờ làm và nhiệm vụ |
| Kết quả thi ngôn ngữ, ECA | Điểm ngôn ngữ và học vấn | Kết quả sắp hết hạn trước ngày nộp |
| Thư ngân hàng, sao kê | Quỹ định cư (FSW, FST) | Tiền vừa chuyển vào, sổ tiết kiệm đứng tên người khác |
| Ảnh theo quy cách, khám sức khoẻ | Nhân dạng, tình trạng sức khoẻ | Khám ở cơ sở không thuộc danh sách bác sĩ chỉ định |
Giấy không nộp được đúng hạn vì lý do khách quan thì vẫn nên nộp hồ sơ, kèm thư giải thích và bằng chứng đã nộp đơn xin giấy đó. Để trống mà không giải thích thường dẫn tới bị trả hồ sơ vì không đầy đủ.
Chặng 6: sinh trắc học, khám sức khoẻ và chờ xét
Sau khi nộp, IRCC gửi xác nhận đã nhận hồ sơ (AOR) và thư hướng dẫn làm sinh trắc học (lấy vân tay, chụp ảnh). Ở Việt Nam việc này làm tại trung tâm tiếp nhận hồ sơ thị thực được IRCC uỷ quyền. Sinh trắc học đã làm cho một hồ sơ khác trong vòng mười năm có thể được dùng lại; thư hướng dẫn sẽ nói rõ bạn có cần làm lại hay không. Khám sức khoẻ di trú chỉ được làm ở bác sĩ thuộc danh sách chỉ định của IRCC, và kết quả thường có giá trị mười hai tháng.
Về thời gian xét, IRCC công bố chuẩn dịch vụ cho Express Entry là xử lý phần lớn hồ sơ trong khoảng sáu tháng kể từ khi nhận đủ hồ sơ; thời gian thực tế dao động và được đăng trên trang thời gian xử lý của canada.ca. Hồ sơ có lý lịch ở nhiều nước, có giai đoạn công việc khó xác minh hay có vấn đề sức khoẻ thường lâu hơn. Trong thời gian chờ, bạn vẫn phải báo mọi thay đổi: đổi việc, đổi địa chỉ, sinh con, kết hôn. Một đứa con chào đời mà không được khai bổ sung sẽ gây rắc rối lớn khi muốn bảo lãnh cháu sau này.
Lệ phí gồm phí xét hồ sơ cho từng người, phí quyền thường trú cho người lớn, phí sinh trắc học, cộng với chi phí ngoài IRCC như thi ngôn ngữ, ECA, khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp và dịch thuật. Mức phí IRCC được điều chỉnh định kỳ; xem bảng phí hiện hành trên canada.ca thay vì dựa vào con số truyền miệng.
Chặng 7–8: yêu cầu hộ chiếu, COPR và ngày nhập cảnh đầu tiên
Khi hồ sơ gần xong, IRCC gửi yêu cầu gửi hộ chiếu (thường gọi là PPR) để dán thị thực thường trú, kèm xác nhận thường trú (COPR). Người đang ở Canada hợp lệ có thể được xác nhận thường trú trực tuyến mà không cần ra khỏi nước. Với người ở Việt Nam, COPR có ngày hết hạn, thường gắn với ngày sớm nhất trong số hạn khám sức khoẻ và hạn hộ chiếu; bạn phải nhập cảnh Canada để làm thủ tục thường trú (landing) trước ngày đó. Kiểm tra ngay chính tả họ tên, ngày sinh trên COPR; sai thì yêu cầu sửa trước khi bay.
Người phụ thuộc được ghi trong hồ sơ có thể đi cùng hoặc đi sau, nhưng mỗi người phải nhập cảnh trước hạn COPR của chính mình, và đương đơn chính thường phải nhập cảnh trước hoặc cùng lúc với người phụ thuộc. Tại cửa khẩu, nếu mang theo tiền mặt và giấy tờ có giá từ 10.000 đô la Canada trở lên, bạn phải khai báo với cơ quan biên phòng; không khai có thể bị tạm giữ tiền.
Thẻ thường trú được gửi về địa chỉ ở Canada sau khi landing. Từ ngày này bắt đầu tính hai nghĩa vụ dài hạn: ở Canada đủ 730 ngày trong mỗi năm năm để giữ thường trú, và tích luỹ 1.095 ngày trong năm năm gần nhất nếu muốn nhập quốc tịch. Ghi lại ngày ra vào từ chuyến đầu tiên sẽ đỡ rất nhiều công khi làm hồ sơ quốc tịch về sau.
Lịch chuẩn bị gợi ý cho gia đình ở Việt Nam
Sáu tới mười hai tháng trước khi tạo hồ sơ: luyện thi và thi ngôn ngữ, gửi hồ sơ ECA, xin bảng điểm niêm phong, liên hệ công ty cũ để thống nhất mẫu thư xác nhận việc làm. Đây là giai đoạn quyết định điểm số, nên dồn sức vào kỳ thi ngôn ngữ hơn bất kỳ việc gì khác.
Khi đã vào hồ chứa: xin trước những giấy có hạn dài như khai sinh trích lục, giấy kết hôn, bản dịch; theo dõi kết quả các đợt mời của diện mình; tính phương án dự phòng như đề cử tỉnh bang nếu điểm thấp hơn mặt bằng.
Ngay khi có thư mời: xin lý lịch tư pháp, lấy thư ngân hàng mới, đặt lịch khám sức khoẻ nếu được hướng dẫn, rà lại điểm. Mục tiêu là nộp sớm trong 60 ngày, không đợi tới tuần cuối, vì hệ thống trực tuyến đôi khi lỗi đúng lúc nhiều người nộp.
Sau khi nhận COPR: chuẩn bị chỗ ở tạm, quỹ sinh hoạt mấy tháng đầu, giấy tờ học vấn và tay nghề bản gốc để dùng khi tìm việc. Lưu một bản sao toàn bộ hồ sơ đã nộp; nhiều câu hỏi khi làm quốc tịch hay bảo lãnh người thân sau này sẽ cần đúng thông tin bạn từng khai.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thuê đại diện để nộp hồ sơ Express Entry không?
Không bắt buộc. Hệ thống được thiết kế để người nộp tự làm. Nếu muốn có người đại diện nhận tiền, Canada chỉ chấp nhận luật sư thuộc hội luật sư tỉnh bang, công chứng viên Quebec hoặc tư vấn viên có tên trong sổ đăng ký của College of Immigration and Citizenship Consultants. Người nhận tiền mà không thuộc các nhóm này thì không được phép đại diện.
Đang có hồ sơ trong hồ chứa có được nộp đề cử tỉnh bang cùng lúc không?
Được. Nhiều tỉnh có luồng gắn Express Entry tìm ứng viên ngay trong hồ chứa, hoặc cho bạn chủ động nộp. Được đề cử qua luồng gắn hệ thống thì hồ sơ được cộng điểm lớn và gần như chắc nhận thư mời ở đợt kế tiếp. Điều kiện từng luồng tỉnh khác nhau và hay đổi, nên kiểm trang của tỉnh.
Kết quả IELTS hết hạn sau khi đã nộp eAPR thì sao?
Yêu cầu là kết quả còn hiệu lực vào ngày nộp hồ sơ đầy đủ. Nếu kết quả còn hạn lúc bấm nộp mà hết hạn trong thời gian xét, thông thường hồ sơ không bị ảnh hưởng. Nếu kết quả hết hạn trước ngày nộp, bạn phải thi lại và điểm mới phải đủ điểm đã khai.
Cha mẹ có được đưa vào hồ sơ Express Entry không?
Không. Hồ sơ chỉ gồm đương đơn, vợ hoặc chồng hay bạn đời chung sống, và con phụ thuộc. Cha mẹ phải đi đường khác, như bảo lãnh cha mẹ ông bà khi bạn đã là thường trú nhân đủ điều kiện, hoặc thị thực dài hạn dành cho cha mẹ để thăm thân trong lúc chờ.
Bị từ chối eAPR thì có mất luôn cơ hội không?
Không mất vĩnh viễn, trừ khi lý do là khai sai. Nếu từ chối vì thiếu giấy hay điểm thực tế thấp hơn đã khai, bạn có thể tạo hồ sơ mới vào hồ chứa và nộp lại khi được mời. Nên xin ghi chú hồ sơ để biết chính xác lý do trước khi làm lại, tránh lặp lỗi cũ.
Có được vào Canada bằng thị thực du lịch trong lúc chờ COPR không?
Có thể xin, nhưng viên chức sẽ cân nhắc việc bạn đang có ý định định cư khi xét thị thực tạm trú. Nhập cảnh bằng thị thực khách thăm không cho phép đi làm. Phần lớn gia đình chọn chờ COPR ở Việt Nam rồi nhập cảnh một lần để làm thủ tục thường trú.