Nhiều người Việt nghĩ cầm visa Mỹ trong tay là xong. Thật ra visa chỉ cho bạn quyền đến cửa khẩu và xin được vào. Người quyết định bạn có bước qua cửa hay không, được ở bao lâu, là viên chức Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) đứng ở quầy nhập cảnh. Lãnh sự quán xét bạn ở Việt Nam; CBP xét lại bạn ở sân bay, với cùng một câu hỏi: chuyến đi này có đúng như loại visa bạn đang cầm không.
Phần lớn lượt nhập cảnh chỉ mất vài phút: vài câu hỏi, lấy vân tay, chụp ảnh, đóng dấu hoặc ghi nhận điện tử. Nhưng một số người bị đưa sang phòng kiểm tra thứ cấp, ngồi vài giờ, và một số ít bị từ chối. Bài này đi qua những gì CBP thật sự xét, cách chuẩn bị cho đúng loại chuyến đi, chuyện gì diễn ra trong phòng thứ cấp, và hai kết cục rất khác nhau là rút đơn nhập cảnh với trục xuất cấp tốc.
Visa và quyền nhập cảnh là hai quyết định khác nhau
Tem visa trong hộ chiếu là quyết định của Bộ Ngoại giao Mỹ, qua viên chức lãnh sự ở Hà Nội hoặc TP.HCM. Nó nói rằng tại thời điểm phỏng vấn, bạn đủ điều kiện để đến Mỹ với mục đích ghi trên loại visa. Việc cho bạn vào nước Mỹ thuộc Bộ An ninh Nội địa, cụ thể là CBP. Hai cơ quan khác nhau, nên CBP có quyền đặt lại câu hỏi mà lãnh sự đã hỏi, và có quyền đi đến kết luận khác nếu thấy hoàn cảnh đã đổi.
Điều này giải thích vì sao có người được cấp visa B1/B2 mười năm trước, lần nhập cảnh thứ năm vẫn bị hỏi kỹ. Visa không "bảo đảm" mãi mãi. Nếu lần trước bạn ở gần sáu tháng, về được vài tuần lại sang, viên chức CBP có lý do để hỏi bạn đang du lịch hay đang thực sự sống ở Mỹ. Nếu hành lý của bạn có bộ đồ nghề làm móng hay hồ sơ xin việc, câu hỏi sẽ chuyển sang chuyện làm việc trái phép.
Kết quả của lượt nhập cảnh được ghi vào hồ sơ I-94 điện tử: loại tình trạng (ví dụ B2), ngày nhập cảnh, và ngày phải rời Mỹ. Ngày phải rời này do CBP quyết định, không phải do hạn của tem visa. Với khách du lịch B2 thường là tối đa khoảng sáu tháng, nhưng viên chức có thể cho ngắn hơn nếu thấy chuyến đi chỉ cần vậy. Nên tra I-94 trên trang chính thức của CBP vài ngày sau khi đến để chắc ngày ghi đúng.
Viên chức CBP thật sự xét những gì
Mục đích chuyến đi có khớp với visa không. Câu hỏi đầu tiên thường là "bạn đến Mỹ làm gì". Trả lời ngắn, cụ thể, khớp với loại visa: thăm con ở Houston ba tuần, dự lễ tốt nghiệp của cháu, đi hội chợ thương mại năm ngày. Câu trả lời mơ hồ như "đi chơi một thời gian" khiến viên chức hỏi tiếp.
Bạn sẽ ở bao lâu và ở đâu. Viên chức muốn nghe một khoảng thời gian hợp lý và một địa chỉ. Vé khứ hồi, địa chỉ nhà người thân hay khách sạn giúp câu trả lời có căn cứ. Người nói "chưa biết khi nào về" là đang tự tạo nghi ngờ về ý định định cư.
Lịch sử ra vào trước đây. Hệ thống cho viên chức thấy các lần nhập cảnh, ngày rời đi, có lần nào ở quá hạn hay không. Tổng thời gian bạn ở Mỹ trong một hai năm gần nhất là thứ họ nhìn rất kỹ. Ở gần trọn sáu tháng rồi về ngắn ngày lại sang là kiểu lịch sử dễ bị hỏi nhất.
Dấu hiệu làm việc hoặc học không đúng visa. Khách B2 mang theo hợp đồng lao động, dụng cụ hành nghề, hay nói rằng sẽ "phụ quán cho người nhà" là đang tự khai một mục đích mà visa du lịch không cho phép. Đi học một khoá có cấp chứng chỉ, kể cả ngắn, cũng có thể bị xem là cần visa du học.
Khả năng tự lo trong chuyến đi. Viên chức có thể hỏi ai chi trả chuyến đi, mang bao nhiêu tiền, có thẻ tín dụng không. Không có mức tối thiểu, nhưng câu trả lời phải hợp lý với số ngày ở và nơi ở.
Phòng kiểm tra thứ cấp: chuyện gì diễn ra
Nếu viên chức ở quầy đầu chưa đủ thông tin để quyết định, bạn sẽ được dẫn sang khu kiểm tra thứ cấp (secondary inspection). Đây không phải là bị bắt, cũng không có nghĩa là sắp bị từ chối. Rất nhiều người ra khỏi phòng này sau một đến vài giờ với dấu nhập cảnh bình thường. Lý do đưa sang có khi chỉ là trùng tên với một hồ sơ khác, cần đối chiếu dữ liệu, hoặc câu trả lời ở quầy đầu chưa rõ.
Trong phòng, bạn ngồi chờ đến lượt, thường không được dùng điện thoại. Viên chức có thể hỏi chi tiết hơn, xem hành lý, đọc giấy tờ mang theo. CBP có thẩm quyền kiểm tra thiết bị điện tử ở cửa khẩu, gồm điện thoại và máy tính xách tay, theo quy định riêng của cơ quan này. Tin nhắn hứa hẹn việc làm, hội thoại bàn chuyện ở lại, hay ảnh chụp giấy tờ không khớp với lời khai đều có thể trở thành vấn đề. Cách an toàn duy nhất là lời khai của bạn đúng với sự thật của chuyến đi.
Nếu bạn không nói được tiếng Anh, có thể yêu cầu phiên dịch; CBP thường có phiên dịch qua điện thoại. Đừng để người thân đứng ngoài nói thay qua điện thoại, và đừng trả lời những câu bạn chưa hiểu. Nói rõ bằng tiếng Anh rằng bạn chưa hiểu câu hỏi, hay xin hỏi lại, tốt hơn nhiều so với gật đầu cho qua rồi bị ghi nhận là đã khai một điều sai.
Các kết cục có thể xảy ra ở cửa khẩu
Phân biệt các kết cục này giúp bạn hiểu mình đang đứng ở đâu nếu chuyến đi gặp trục trặc. Thẩm quyền và thủ tục chi tiết nằm trong luật di trú Mỹ và quy định của CBP, có thể thay đổi; đọc thêm trên trang chính thức của CBP.
| Kết cục | Nghĩa là gì | Hệ quả cho lần sau |
|---|---|---|
| Được nhập cảnh | Có I-94 với tình trạng và ngày phải rời | Bình thường; nhớ rời Mỹ trước ngày ghi trên I-94 |
| Rút đơn xin nhập cảnh (Form I-275) | Viên chức cho phép bạn tự nguyện quay về, không nhập cảnh | Không phải trục xuất, nhưng visa thường bị huỷ; lần sau phải xin visa mới và giải thích lần này |
| Trục xuất cấp tốc (expedited removal) | Viên chức ra lệnh trục xuất ngay tại cửa khẩu | Thường kèm lệnh cấm quay lại nhiều năm; muốn xin lại sớm phải xin phép đặc biệt |
| Hoãn kiểm tra (deferred inspection) | Cho vào tạm, hẹn ngày đến văn phòng CBP bổ sung | Ít gặp với khách du lịch; phải đến đúng hẹn |
Rút đơn nhập cảnh là quyết định thuộc quyền của viên chức, không phải quyền của bạn. Khi thấy chuyến đi khó được chấp nhận, bạn có thể hỏi một cách lịch sự liệu mình có được rút đơn để quay về hay không. Đây không phải mẹo né, mà là một lựa chọn luật cho phép, và hậu quả của nó nhẹ hơn nhiều so với trục xuất cấp tốc.
Chuẩn bị gì trước chuyến bay để lượt nhập cảnh suôn sẻ
Không cần mang cả tập hồ sơ như hôm phỏng vấn, nhưng nên có trong túi xách tay, không để trong hành lý ký gửi:
- Hộ chiếu còn hạn và tem visa còn hiệu lực; nếu visa nằm trong hộ chiếu cũ thì mang cả hai cuốn.
- Vé khứ hồi hoặc vé đi tiếp, in ra hoặc lưu sẵn để mở được khi không có mạng.
- Địa chỉ nơi ở đầu tiên tại Mỹ: nhà người thân (kèm số liên lạc của họ) hoặc xác nhận khách sạn.
- Với chuyến công tác: thư mời của đối tác, chương trình hội nghị hay lịch làm việc.
- Với chuyến thăm thân dài: thư mời của người thân và bằng chứng bạn có việc phải quay về ở Việt Nam.
- Thuốc đang dùng để trong hộp gốc, kèm đơn thuốc; thực phẩm mang theo thì khai đầy đủ ở tờ khai hải quan.
- Một câu trả lời thống nhất trong gia đình: mục đích, thời gian ở, nơi ở. Vợ chồng đi cùng nhau mà khai hai kiểu là điều khiến viên chức hỏi lâu hơn.
Đừng mang theo những thứ cho thấy một mục đích khác với visa, như hồ sơ xin việc, giấy tờ nhập học, hay hợp đồng thuê nhà dài hạn. Không phải vì cần giấu, mà vì nếu bạn có những kế hoạch đó thì nghĩa là bạn đang đi sai loại visa, và đó là vấn đề cần giải quyết trước khi lên máy bay.
Ví dụ giả định: hai chuyến đi, hai cách trả lời
Bà Lan, 62 tuổi, có visa B2 năm năm, sang thăm con gái ở California lần thứ ba. Lần trước bà ở năm tháng rưỡi, về Việt Nam được hai tháng thì sang lại. Ở quầy, viên chức hỏi bà định ở bao lâu. Bà trả lời: "Ở đến khi nào con sinh xong, chắc lâu". Viên chức đưa bà sang phòng thứ cấp. Ở đó, qua phiên dịch, bà giải thích con gái sắp sinh, bà sang giúp khoảng hai tháng, có vé về và có căn nhà, lương hưu ở Việt Nam. Bà được nhập cảnh nhưng I-94 chỉ ghi khoảng ba tháng.
Ông Minh, 45 tuổi, đi hội chợ ngành gỗ ở Las Vegas với visa B1/B2. Trong vali có catalogue sản phẩm, thư mời gian hàng và danh thiếp công ty. Ông trả lời ngắn: đi hội chợ năm ngày, ở khách sạn gần trung tâm hội nghị, về ngày nào. Lượt nhập cảnh mất vài phút. Khác biệt giữa hai chuyến không nằm ở giấy tờ nhiều hay ít, mà ở việc câu trả lời có khớp với một chuyến đi tạm thời, có điểm bắt đầu và điểm kết thúc rõ ràng hay không.
Bài học cho bà Lan: thói quen ở gần trọn thời hạn rồi quay lại nhanh sẽ khiến mỗi lần nhập cảnh khó hơn. Nếu gia đình muốn cha mẹ ở Mỹ lâu dài, con đường đúng là xem xét diện bảo lãnh định cư thay vì kéo dài các chuyến du lịch.
Những sai lầm hay gặp ở quầy nhập cảnh
Phần lớn lượt bị hỏi kỹ bắt đầu từ những chuyện nhỏ, có thể tránh được:
- Khai mục đích khác với lúc phỏng vấn visa, chẳng hạn lúc xin nói đi du lịch nhưng ở cửa khẩu nói sang chăm cháu dài ngày.
- Nói đùa hoặc nói quá về chuyện "ở lại luôn", "sang kiếm việc". Viên chức ghi nhận lời nói theo nghĩa đen.
- Để người khác trả lời thay, hoặc trả lời theo kịch bản học thuộc mà không khớp với giấy tờ trong túi.
- Không khai thực phẩm, tiền mặt lớn hay đồ mang hộ. Vi phạm hải quan làm lượt nhập cảnh căng thẳng hơn hẳn.
- Cãi tay đôi hoặc tỏ thái độ khi bị đưa sang phòng thứ cấp. Bình tĩnh, lịch sự và trung thực là cách duy nhất có lợi.
- Ký giấy tờ mình không hiểu. Bạn có quyền xin phiên dịch và xin đọc lại trước khi ký.
Nếu bị từ chối, hãy giữ mọi giấy tờ CBP đưa, ghi lại thời gian, nội dung chính, và tìm hiểu kỹ trước khi xin visa lần sau. Lần xin sau phải khai trung thực về lần bị từ chối nhập cảnh này.
Câu hỏi thường gặp
Có visa Mỹ còn hạn rồi mà vẫn bị từ chối nhập cảnh được sao?
Được. Visa chỉ cho quyền đến cửa khẩu xin vào. Viên chức CBP xét lại mục đích chuyến đi, lịch sử ra vào và dấu hiệu làm việc trái phép. Nếu thấy chuyến đi không khớp với loại visa, họ có quyền không cho nhập cảnh dù tem visa còn hạn.
Bị đưa vào phòng kiểm tra thứ cấp có phải là sắp bị đuổi về không?
Không nhất thiết. Nhiều người được đưa vào chỉ vì trùng tên, cần đối chiếu dữ liệu hay câu trả lời chưa rõ, và sau một vài giờ vẫn được nhập cảnh bình thường. Hãy bình tĩnh, xin phiên dịch nếu cần, và trả lời đúng sự thật của chuyến đi.
Rút đơn nhập cảnh khác gì bị trục xuất?
Rút đơn nhập cảnh là viên chức cho phép bạn tự quay về mà không nhập cảnh, thường kèm việc huỷ visa nhưng không mang lệnh cấm dài hạn. Trục xuất cấp tốc là lệnh trục xuất chính thức, thường kèm lệnh cấm quay lại nhiều năm. Rút đơn là quyền quyết định của viên chức, bạn chỉ có thể hỏi xin.
CBP có được xem điện thoại của khách nhập cảnh không?
CBP có thẩm quyền kiểm tra thiết bị điện tử tại cửa khẩu theo quy định của cơ quan này, kể cả với khách có visa hợp lệ. Việc này không xảy ra với mọi người. Cách duy nhất để không lo là kế hoạch thật của bạn khớp với loại visa bạn đang dùng.
Thời gian được ở Mỹ ghi ở đâu và ai quyết định?
Thời gian được ở ghi trên hồ sơ I-94 điện tử, do viên chức CBP quyết định lúc bạn nhập cảnh, không phụ thuộc hạn của tem visa. Bạn nên tra I-94 trên trang chính thức của CBP sau khi đến để kiểm ngày phải rời Mỹ, nếu ghi sai thì liên hệ CBP để sửa.