Ngày lễ ở Canada: lễ liên bang, lễ riêng từng tỉnh và lương khi đi làm ngày lễ

Người mới đến Canada thường hỏi "năm nay được nghỉ mấy ngày lễ" và nhận được mỗi người một câu trả lời. Lý do là Canada không có một lịch nghỉ lễ áp cho tất cả: chính phủ liên bang quy định ngày lễ cho người làm trong các ngành thuộc thẩm quyền liên bang, còn đa số người lao động theo luật tiêu chuẩn việc làm của tỉnh mình — và mỗi tỉnh có danh sách riêng.

Bài này giải thích hai tầng luật đó, các ngày lễ phổ biến và ý nghĩa của chúng trong đời sống, ngày lễ riêng của từng tỉnh, quyền lợi khi bạn đi làm hoặc nghỉ vào ngày lễ, và chuyện mà gia đình Việt nào cũng quan tâm: Tết Nguyên đán không phải ngày nghỉ, vậy ăn Tết ở Canada thế nào. Quy định chi tiết của từng tỉnh có thể thay đổi; bài chỉ nêu khung chung để bạn biết hỏi gì và tra ở đâu.

Hai tầng luật: liên bang và tỉnh

Bộ luật Lao động Canada áp dụng cho người làm trong các ngành do liên bang quản lý: ngân hàng, hàng không, đường sắt và vận tải liên tỉnh, viễn thông, phát thanh, cảng biển, bưu chính và một số ngành khác, cùng với cơ quan liên bang. Phần lớn người lao động còn lại — nhà hàng, bán lẻ, nhà máy, xây dựng, chăm sóc người già, văn phòng tư nhân — theo luật tiêu chuẩn việc làm của tỉnh nơi họ làm việc.

Điều này có nghĩa hai người cùng sống ở Toronto có thể có lịch nghỉ lễ khác nhau: một người làm ngân hàng theo luật liên bang, một người làm siêu thị theo luật Ontario. Thêm một lớp nữa: hợp đồng lao động hoặc thoả ước tập thể của công đoàn có thể cho nhiều ngày nghỉ hơn mức tối thiểu của luật — nhưng không thể ít hơn.

Trường học công theo lịch của học khu, thường nghỉ trùng với ngày lễ của tỉnh, cộng thêm kỳ nghỉ đông, nghỉ xuân (tháng 3) và các ngày dành cho giáo viên tập huấn. Gia đình có con đi học nên lấy lịch năm học của học khu ngay từ đầu, vì những ngày "giáo viên tập huấn, học sinh nghỉ" là lúc bạn phải tự lo trông con.

Các ngày lễ phổ biến và mức áp dụng

Bảng dưới gồm những ngày lễ thường gặp nhất. Cột cuối mô tả mức độ phổ biến; ngày nào là ngày lễ theo luật ở tỉnh của bạn cần kiểm trên trang tiêu chuẩn việc làm của tỉnh.

Khi một ngày lễ rơi vào cuối tuần, quy định ngày nghỉ bù khác nhau giữa các tỉnh và giữa các chủ lao động. Đừng đoán; hỏi phòng nhân sự hoặc đọc chính sách công ty.

Lương ngày lễ: nghỉ có lương và đi làm được trả thêm

Nghỉ ngày lễ vẫn có lương. Ở hầu hết các tỉnh, người lao động đủ điều kiện được nghỉ ngày lễ và nhận "tiền lương ngày lễ", thường tính bằng mức trung bình tiền lương một ngày trong một khoảng thời gian trước đó. Cách tính cụ thể khác nhau theo tỉnh; người làm bán thời gian cũng thường được tính, theo tỷ lệ.

Điều kiện để được hưởng. Nhiều tỉnh đặt điều kiện như đã làm cho chủ lao động một khoảng thời gian nhất định, và đã làm đủ ca được xếp ngay trước và ngay sau ngày lễ, trừ khi có lý do chính đáng. Người mới vào làm vài tuần có thể chưa đủ điều kiện ở một số tỉnh.

Đi làm ngày lễ. Nếu bạn phải làm vào ngày lễ, luật nhiều tỉnh yêu cầu chủ lao động trả thêm: hoặc trả mức cao hơn (thường là một lần rưỡi) cho giờ làm cộng thêm tiền lương ngày lễ, hoặc trả lương thường và cho một ngày nghỉ có lương khác thay thế. Ontario là ví dụ có cả hai lựa chọn, tuỳ thoả thuận bằng văn bản. Ngành nhà hàng, bệnh viện, chăm sóc người già, bán lẻ thường hoạt động ngày lễ — đây là những ngành nhiều người Việt mới đến làm.

Khi bị trả sai. Giữ lại lịch làm việc và phiếu lương. Nếu thấy ngày lễ không được trả đúng, hỏi chủ lao động trước; nếu không giải quyết được, cơ quan tiêu chuẩn việc làm của tỉnh nhận khiếu nại và thường không thu phí.

Ý nghĩa của vài ngày lễ trong đời sống người Canada

Canada Day ngày 1 tháng 7 là ngày lễ quốc gia, kỷ niệm sự ra đời của liên bang năm 1867. Các thành phố tổ chức hoạt động ngoài trời, bắn pháo hoa; ở Ottawa, khu vực quanh Đồi Quốc hội rất đông. Với nhiều gia đình nhập cư, đây là ngày đầu tiên thấy mình là một phần của cộng đồng mới.

Thanksgiving, hay Lễ Tạ ơn, ở Canada rơi vào thứ Hai thứ hai của tháng 10 — sớm hơn Mỹ khoảng sáu tuần. Đây là dịp sum họp gia đình, có bữa tối với gà tây, khoai tây nghiền, bánh bí ngô; nhiều đồng nghiệp sẽ hỏi bạn "có làm gì dịp Thanksgiving không". Không cần đúng thực đơn — nhiều gia đình Việt làm bữa cơm sum họp kiểu của mình.

Remembrance Day ngày 11 tháng 11 tưởng niệm những người lính Canada đã hy sinh trong các cuộc chiến. Từ cuối tháng 10, nhiều người cài hoa anh túc đỏ trên áo; lúc 11 giờ sáng ngày 11 tháng 11, nhiều nơi giữ hai phút mặc niệm. Trường học thường có buổi lễ riêng. Hiểu ý nghĩa của ngày này giúp bạn ứng xử đúng ở nơi làm và khi con kể chuyện ở trường.

Ngày Quốc gia vì Sự thật và Hoà giải ngày 30 tháng 9 là ngày lễ liên bang từ năm 2021, gắn với việc tưởng nhớ trẻ em người bản địa trong hệ thống trường nội trú trước đây và hành trình hoà giải. Con bạn sẽ được học về điều này ở trường, và nhiều người mặc áo cam vào ngày này.

Tết Nguyên đán ở Canada: không phải ngày nghỉ, vẫn là Tết

Tết Nguyên đán không phải ngày lễ theo luật ở bất kỳ tỉnh nào. Nếu muốn nghỉ, bạn xin nghỉ phép năm hoặc nghỉ không lương theo chính sách công ty. Ở các thành phố đông cộng đồng châu Á như Toronto, Vancouver, Montreal, Calgary, nhiều chủ lao động đã quen với việc nhân viên xin nghỉ dịp này; hãy xin sớm, nhất là khi nơi làm có nhiều đồng nghiệp gốc Hoa, gốc Hàn cùng muốn nghỉ.

Trường học ở các thành phố lớn thường có hoạt động mừng năm mới âm lịch: con mặc áo dài đến trường, kể về phong tục lì xì, mang bánh mứt chia bạn. Hội đoàn người Việt tổ chức hội chợ Tết, văn nghệ vào cuối tuần gần Tết. Chợ châu Á bán đủ đồ cúng, bánh chưng, mứt, hoa — dù hoa mai, hoa đào thật thì hiếm và đắt.

Luật tiêu chuẩn việc làm của đa số tỉnh bảo đảm nghỉ phép năm tối thiểu, thường là hai tuần sau một năm làm việc và tăng lên theo thâm niên; Saskatchewan có mức tối thiểu cao hơn. Nhiều gia đình dồn nghỉ phép để về Việt Nam ăn Tết vài năm một lần. Hãy nhớ vé máy bay dịp Tết thường đắt và hết sớm, và kỳ nghỉ Tết ở Việt Nam thường không trùng kỳ nghỉ của trường ở Canada — con nghỉ học dài ngày cần trao đổi với nhà trường trước.

Lên kế hoạch cả năm: ví dụ giả định và những điều hay quên

Ví dụ giả định: chị Hằng làm ở siêu thị tại Ontario, chồng làm ở một ngân hàng — tức chị theo luật tỉnh, anh theo luật liên bang. Hai con học tiểu học. Đầu năm, gia đình lấy lịch học khu, lịch ngày lễ của Ontario và của liên bang, ghi lên một lịch chung. Họ thấy anh được nghỉ ngày 30 tháng 9 và ngày 11 tháng 11 còn chị và các con thì không (tuỳ quyết định của học khu và nơi làm); chị thường phải làm vào Boxing Day vì là ngày bán hàng lớn nhưng được trả mức ngày lễ. Họ dùng nghỉ xuân tháng 3 của các con để đi chơi, và để dành nghỉ phép năm sau gộp với kỳ nghỉ đông để về Việt Nam.

Những điều người mới hay quên: không phải ngày nào ghi "holiday" trên lịch treo tường cũng là ngày lễ luật định ở tỉnh mình; siêu thị, ngân hàng, bưu điện có thể đóng cửa vào ngày lễ — mua sắm trước; nhiều tỉnh hạn chế cửa hàng bán lẻ mở cửa vào một số ngày lễ lớn; phương tiện công cộng chạy theo lịch cuối tuần vào ngày lễ.

Cuối cùng, đổi giờ mùa hè: phần lớn Canada chỉnh đồng hồ sớm một giờ vào tháng 3 và lùi lại vào tháng 11, trừ phần lớn Saskatchewan và một số khu vực khác không đổi. Không phải ngày lễ, nhưng là ngày người mới hay đi làm trễ hoặc lỡ hẹn — và giờ gọi về Việt Nam cũng thay đổi theo.

Làm ca, làm qua công ty giới thiệu việc và làm hợp đồng: ngày lễ tính sao

Nhiều người Việt mới đến bắt đầu bằng việc làm theo ca, làm qua công ty giới thiệu việc tạm thời, hoặc nhận việc theo hợp đồng. Mỗi kiểu có cách tính ngày lễ khác nhau, và đây là chỗ hay bị trả thiếu nhất.

Người làm theo ca, kể cả bán thời gian, thường vẫn được tính tiền lương ngày lễ theo luật tỉnh nếu đủ điều kiện — tiền lương ngày lễ được tính trên thu nhập trung bình trong khoảng thời gian trước đó, nên người làm ít giờ nhận ít hơn nhưng không phải bằng không. Ca làm vắt qua nửa đêm của ngày lễ cũng có quy tắc riêng về giờ nào được tính là giờ ngày lễ.

Với người làm qua công ty giới thiệu việc tạm thời, ở nhiều tỉnh công ty giới thiệu việc mới là chủ lao động theo luật, chịu trách nhiệm trả lương ngày lễ, dù bạn làm việc tại nhà máy hay kho của công ty khách hàng. Ontario có các quy định riêng cho người làm qua công ty giới thiệu việc tạm thời trong luật tiêu chuẩn việc làm. Nếu không thấy tiền ngày lễ trên phiếu lương, hỏi công ty giới thiệu việc, không phải quản lý ở nơi bạn đang làm.

Người làm hợp đồng độc lập, tự kinh doanh, hay nhận việc qua ứng dụng như giao đồ ăn thường không được luật tiêu chuẩn việc làm bảo vệ như người làm thuê, nên không có lương ngày lễ — trừ khi thực chất quan hệ là làm thuê. Vài tỉnh đã và đang điều chỉnh quy định cho người làm qua nền tảng số; hãy theo dõi trang của tỉnh. Khi được mời ký hợp đồng "tự do" cho một công việc mà thực tế bạn làm theo giờ giấc, chỉ đạo của một chủ cố định, hãy hỏi rõ — phân loại sai có thể làm bạn mất cả lương ngày lễ, nghỉ phép năm lẫn bảo hiểm việc làm.

Câu hỏi thường gặp

Canada có bao nhiêu ngày nghỉ lễ mỗi năm?

Không có con số chung. Người làm trong ngành liên bang theo danh sách của Bộ luật Lao động Canada; đa số người khác theo luật tỉnh, số ngày lễ luật định dao động khoảng sáu đến mười một ngày tuỳ tỉnh. Hợp đồng lao động có thể cho thêm. Kiểm trang tiêu chuẩn việc làm của tỉnh bạn sống.

Đi làm vào ngày lễ có được trả thêm không?

Ở nhiều tỉnh, có. Chủ lao động thường phải trả mức cao hơn, thường là một lần rưỡi, cho giờ làm ngày lễ cộng tiền lương ngày lễ, hoặc trả lương thường và cho bạn một ngày nghỉ có lương khác. Điều kiện hưởng và cách tính tuỳ tỉnh. Giữ lịch làm và phiếu lương để đối chiếu.

Tết Nguyên đán có được nghỉ ở Canada không?

Tết không phải ngày lễ luật định ở tỉnh nào. Bạn xin nghỉ phép năm hoặc nghỉ không lương theo chính sách nơi làm, nên xin sớm. Trường học ở thành phố lớn thường có hoạt động mừng năm mới âm lịch, và hội đoàn người Việt tổ chức hội chợ Tết vào cuối tuần.

Ngày 11 tháng 11 có phải ngày nghỉ không?

Tuỳ nơi. Remembrance Day là ngày lễ với người làm ngành liên bang và ở nhiều tỉnh, nhưng không phải ngày lễ luật định ở Ontario và Quebec. Dù có nghỉ hay không, nhiều người cài hoa anh túc đỏ và giữ hai phút mặc niệm lúc 11 giờ sáng để tưởng niệm.

Mới đi làm vài tuần có được hưởng lương ngày lễ không?

Tuỳ tỉnh. Một số tỉnh đặt điều kiện thời gian làm việc tối thiểu hoặc yêu cầu làm đủ ca trước và sau ngày lễ. Có tỉnh không yêu cầu thời gian tối thiểu. Đọc quy định của tỉnh hoặc hỏi phòng nhân sự; nếu bị trả sai, có thể khiếu nại với cơ quan tiêu chuẩn việc làm.