Mua một cửa hàng nhượng quyền là cách nhiều người nước ngoài chọn để đáp ứng diện doanh nhân của các tỉnh Canada, vì thương hiệu có sẵn quy trình, nhà cung cấp và khách quen. Phần lớn các tỉnh không cấm nhượng quyền, nhưng đòi bạn là chủ sở hữu tích cực, trực tiếp điều hành hằng ngày, đưa vốn vào đúng mức cam kết và tạo việc làm. Một gói "chìa khoá trao tay" trong đó bên nhượng quyền vận hành thay bạn thường không đáp ứng.
Phần còn lại là bài toán kinh doanh: thương hiệu có thật sự sinh lời ở vị trí bạn chọn không, phí nhượng quyền và phí bản quyền ăn bao nhiêu biên lợi nhuận, hợp đồng ràng buộc bạn những gì. Một số tỉnh như Ontario và Alberta có luật buộc bên nhượng quyền cung cấp tài liệu công bố thông tin trước khi ký; hãy đọc kỹ tài liệu đó. Điều kiện cụ thể của từng chương trình đề cử phải tra trên trang chính thức của tỉnh.
Vì sao tỉnh nhìn nhượng quyền với con mắt dè dặt
Chương trình đề cử doanh nhân muốn người nhập cư mang kỹ năng quản lý và vốn vào kinh tế tỉnh. Nhượng quyền vừa phù hợp vừa có rủi ro với mục tiêu đó. Phù hợp vì nó tạo việc làm, mặt bằng có người thuê, mô hình đã kiểm chứng. Rủi ro vì có những gói được thiết kế riêng cho người cần định cư: bên bán lo hết từ mặt bằng, tuyển người, vận hành, còn người mua chỉ góp vốn và đứng tên.
Các tỉnh vì vậy xét kỹ ba điều. Thứ nhất, bạn có quyền quyết định và tham gia quản lý thật hay chỉ là nhà đầu tư thụ động. Thứ hai, khoản vốn bạn đưa vào có phải là đầu tư vào tài sản kinh doanh hay phần lớn là phí trả cho bên nhượng quyền. Thứ ba, cửa hàng có mới tạo thêm việc làm hay chỉ chuyển chủ.
Một số tỉnh có hướng dẫn riêng cho nhượng quyền, ví dụ yêu cầu bạn mở cửa hàng mới thay vì mua lại cửa hàng cũ, hoặc yêu cầu bên nhượng quyền xác nhận vai trò điều hành của bạn. Hướng dẫn này thay đổi theo thời kỳ, nên hỏi trực tiếp chương trình đề cử hoặc đọc phần câu hỏi thường gặp trên trang tỉnh trước khi đặt cọc với bất kỳ thương hiệu nào.
Tài liệu công bố thông tin: đọc những phần nào
Ở các tỉnh có luật nhượng quyền, bên nhượng quyền phải đưa bạn tài liệu công bố thông tin trước khi ký và trước khi nhận tiền, trong một khoảng thời gian luật định. Người Việt thường lật qua vì tài liệu dày và bằng tiếng Anh pháp lý; đây là sai lầm đắt nhất. Những phần nên đọc kỹ:
- Báo cáo tài chính của bên nhượng quyền: công ty có lãi không, nợ bao nhiêu, có phụ thuộc vào tiền bán nhượng quyền mới để sống không.
- Danh sách cửa hàng hiện có và cửa hàng đã đóng hoặc chuyển chủ: tỉ lệ đóng cửa cao là tín hiệu nguy hiểm.
- Các khoản phí: phí ban đầu, phí bản quyền theo doanh thu, quỹ quảng cáo chung, phí phần mềm, phí đào tạo, phí gia hạn, phí chuyển nhượng.
- Nghĩa vụ mua hàng từ nhà cung cấp chỉ định và mức giá so với thị trường.
- Lãnh thổ: bạn có được bảo vệ khỏi cửa hàng cùng thương hiệu mở sát bên không.
- Kiện tụng: bên nhượng quyền có đang tranh chấp với nhiều chủ cửa hàng không.
- Điều khoản chấm dứt và không cạnh tranh: khi muốn thoát, bạn mất gì và bị cấm làm gì.
Ở tỉnh không có luật công bố thông tin, bạn vẫn nên yêu cầu những thông tin tương tự bằng văn bản. Bên nhượng quyền từ chối cung cấp là lý do đủ để dừng lại.
Lập cửa hàng mới hay mua lại cửa hàng đang chạy
Hai cách đều có thể dùng cho diện doanh nhân tuỳ điều kiện tỉnh. Bảng dưới so ở góc kinh doanh và góc hồ sơ.
| Tiêu chí | Mở cửa hàng nhượng quyền mới | Mua lại cửa hàng nhượng quyền đang chạy |
|---|---|---|
| Dữ liệu doanh thu | Chỉ có dự báo, dựa vào cửa hàng khác | Có sổ sách thật nhiều năm |
| Việc làm mới | Toàn bộ việc làm là mới | Việc làm sẵn có thường không tính là mới |
| Thời gian ra doanh thu | Phải qua giai đoạn xây dựng, khai trương | Có doanh thu ngay |
| Rủi ro chính | Vị trí sai, dự báo quá lạc quan | Cửa hàng đang đi xuống, giá mua cao |
| Quan điểm của tỉnh | Thường dễ đáp ứng yêu cầu tạo việc làm | Cần đầu tư thêm để mở rộng hoặc cải thiện |
Với cửa hàng mua lại, hãy so sổ sách cửa hàng với tờ khai thuế và sao kê ngân hàng; với cửa hàng mới, hãy xin số liệu thật của vài cửa hàng cùng thương hiệu ở thành phố tương tự và hỏi trực tiếp chủ của họ.
Gói nhượng quyền kèm định cư: dấu hiệu cần dừng lại
Có những gói được quảng cáo cho người Việt theo kiểu "nhượng quyền kèm hồ sơ định cư", trong đó một bên vừa bán cửa hàng, vừa lo kế hoạch kinh doanh, vừa hứa vận hành giúp. Mô hình này không nhất thiết là lừa đảo, nhưng có vài dấu hiệu nên khiến bạn dừng lại kiểm tra kỹ.
Thứ nhất, giá mua cao hơn nhiều so với giá thương hiệu đó bán cho người Canada, với phần chênh lệch được giải thích là "phí hồ sơ" hay "phí đồng hành". Thứ hai, hợp đồng ghi bên bán quản lý vận hành trong nhiều năm, còn bạn chỉ "giám sát". Thứ ba, có cam kết mua lại cửa hàng sau khi bạn có thường trú, hoặc cam kết lợi nhuận cố định. Thứ tư, bên bán hứa chắc chắn về kết quả đề cử. Không ai có quyền hứa điều đó, vì quyết định thuộc về tỉnh và IRCC.
Những cam kết kiểu mua lại hay lợi nhuận cố định có thể làm cán bộ xét hồ sơ kết luận khoản đầu tư của bạn là thụ động, không chịu rủi ro kinh doanh thật, và từ chối đề cử. Site có bài riêng về lừa đảo diện doanh nhân Canada với các kịch bản thường gặp và cách tự kiểm.
Thẩm định một thương hiệu trước khi ký
Trình tự dưới đây giúp bạn kiểm cả góc kinh doanh lẫn góc hồ sơ định cư.
- Đọc hướng dẫn của tỉnh về nhượng quyền, hỏi chương trình nếu có điểm chưa rõ.
- Xin tài liệu công bố thông tin và đọc với một luật sư nhượng quyền ở tỉnh đó.
- Gọi ít nhất năm chủ cửa hàng hiện tại và vài chủ đã rời hệ thống; hỏi về doanh thu, giờ làm, quan hệ với bên nhượng quyền.
- Đánh giá vị trí: lượng người qua lại, đối thủ, bãi đỗ xe, giờ cao điểm, thời hạn và điều khoản thuê.
- Lập dòng tiền ba năm với kịch bản cơ sở và kịch bản doanh thu thấp hơn đáng kể.
- Đối chiếu với cam kết diện doanh nhân: mức vốn tính vào tài sản kinh doanh, số việc làm, vai trò điều hành.
- Đàm phán điều khoản có điều kiện: hợp đồng chỉ có hiệu lực khi hồ sơ được tỉnh chấp nhận nếu bên nhượng quyền đồng ý.
Bước 7 thường bị bỏ qua. Nếu bạn ký và trả tiền trước khi được tỉnh chấp thuận, rồi hồ sơ bị từ chối, bạn có thể mắc kẹt với một cửa hàng ở một nước mình không có quyền sang làm việc.
Điều hành cửa hàng nhượng quyền ở Canada: thực tế hằng ngày
Chủ cửa hàng nhượng quyền nhỏ ở Canada thường làm việc nhiều giờ, nhất là những năm đầu. Khi nhân viên nghỉ đột xuất, chủ đứng quầy. Lương tối thiểu theo tỉnh tăng đều qua các năm, chi phí thuê mặt bằng ở khu thương mại tốt cao, phí bản quyền tính trên doanh thu chứ không trên lợi nhuận. Biên lợi nhuận ròng của nhiều mô hình ăn uống nhanh và dịch vụ không lớn.
Điều đó không có nghĩa nhượng quyền là lựa chọn tồi. Với người chưa có kinh nghiệm thị trường Canada, hệ thống đào tạo, quy trình và thương hiệu giảm đáng kể rủi ro sai lầm cơ bản. Điều quan trọng là chọn ngành bạn hiểu, chọn thương hiệu có chủ cửa hàng hài lòng, và tính đủ tiền để sống trong lúc cửa hàng chưa có lãi.
Cũng nên nhớ rằng hợp đồng nhượng quyền thường dài hơn thời gian bạn cần để có thường trú. Sau khi có thường trú, bạn vẫn còn nghĩa vụ với bên nhượng quyền và chủ nhà. Hãy chọn thương hiệu bạn sẵn sàng gắn bó nhiều năm, không chỉ trong thời gian làm hồ sơ.
Tình huống giả định: một gia đình cân nhắc cửa hàng nhượng quyền ở thành phố vừa
Ví dụ giả định: anh Hùng và chị Lan từng điều hành ba tiệm cà phê ở Đà Nẵng trong tám năm, có sổ sách và tờ khai thuế đầy đủ. Họ nhắm luồng doanh nhân của một tỉnh miền Tây Canada và được giới thiệu một thương hiệu cà phê nhượng quyền đang tìm chủ cho cửa hàng mới ở một thành phố khoảng một trăm nghìn dân.
Khi đọc tài liệu công bố thông tin, họ thấy hệ thống có số cửa hàng đóng hoặc chuyển chủ khá cao trong ba năm gần nhất, và phí quỹ quảng cáo chung cộng với phí bản quyền chiếm một phần đáng kể doanh thu. Họ gọi cho sáu chủ cửa hàng; bốn người nói doanh thu thấp hơn dự báo ban đầu của bên nhượng quyền, hai người đang muốn bán lại. Đó là dữ liệu mà không bản giới thiệu nào ghi.
Họ đổi hướng: tìm một thương hiệu khác trong ngành ăn uống có tỉ lệ đóng cửa thấp hơn, hoặc cân nhắc tự mở tiệm độc lập dựa trên kinh nghiệm tám năm của mình. Tiệm độc lập không có thương hiệu sẵn, nhưng chi phí cố định thấp hơn và kế hoạch kinh doanh gắn trực tiếp với kinh nghiệm cũ, điều mà tỉnh đánh giá cao.
Bài học từ tình huống này không phải "nhượng quyền là xấu", mà là quyết định chỉ nên đưa ra sau khi có dữ liệu từ chính những người đang vận hành thương hiệu đó. Một tuần gọi điện và đi thăm cửa hàng có thể tiết kiệm cho gia đình nhiều năm khó khăn.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh nào không chấp nhận nhượng quyền cho diện doanh nhân?
Quy định thay đổi theo từng tỉnh và từng thời kỳ; có tỉnh đặt điều kiện riêng thay vì cấm hẳn. Cách chắc chắn là đọc hướng dẫn chương trình và phần câu hỏi thường gặp trên trang tỉnh, hoặc gửi câu hỏi trực tiếp cho chương trình.
Phí nhượng quyền có được tính vào mức vốn đầu tư cam kết không?
Mỗi tỉnh định nghĩa khoản đầu tư đủ điều kiện khác nhau. Một số khoản như phí nhượng quyền có thể được tính một phần hoặc không tính. Hãy kiểm định nghĩa trong hướng dẫn và để dư vốn ngoài phần phí.
Có nên chọn thương hiệu Việt Nam đang mở rộng sang Canada không?
Có thể, nếu thương hiệu có hệ thống thật ở Canada và cung cấp đủ thông tin. Thương hiệu mới sang thường ít dữ liệu, ít cửa hàng tham chiếu, rủi ro cao hơn. Bạn cần thẩm định kỹ như với bất kỳ thương hiệu nào.
Bên nhượng quyền hứa hỗ trợ hồ sơ định cư có đáng tin không?
Hỗ trợ thông tin là bình thường, nhưng bên nhượng quyền không quyết định kết quả. Lời hứa về kết quả, cam kết mua lại hay lợi nhuận cố định là dấu hiệu nên tránh vì có thể khiến tỉnh coi khoản đầu tư là thụ động.
Có thể mua hai cửa hàng nhượng quyền để tạo đủ việc làm không?
Một số tỉnh có thể chấp nhận nếu bạn vẫn trực tiếp điều hành cả hai, nhưng điều này làm phức tạp chứng minh vai trò quản lý. Hãy hỏi chương trình trước và tính khả năng bạn thực sự quản lý được hai địa điểm.
Nếu cửa hàng nhượng quyền lỗ thì tỉnh có từ chối đề cử không?
Tỉnh chủ yếu xét bạn có thực hiện đúng cam kết vốn, việc làm, điều hành không. Lỗ không tự động bị từ chối, nhưng cửa hàng đóng cửa trước khi nộp báo cáo cuối kỳ thì gần như không đáp ứng được cam kết.