Trong diện doanh nhân tỉnh bang, bạn được sang Canada bằng giấy phép lao động sau khi ký thoả thuận thực hiện với tỉnh, và chỉ được đề cử thường trú khi báo cáo cuối kỳ cho thấy bạn đã đạt các cam kết: vốn đầu tư, số việc làm, vai trò điều hành, nơi sống, thời hạn. Nếu không đạt, tỉnh có thể từ chối đề cử; khi đó giấy phép lao động hết hạn là bạn và gia đình phải rời Canada hoặc chuyển sang tình trạng khác hợp lệ.
Tin tốt là "không đạt" hiếm khi xảy ra đột ngột, và các tỉnh thường có cơ chế cho người gặp khó: xin sửa thoả thuận, xin gia hạn thời gian thực hiện, giải trình lý do khách quan. Điều quyết định là bạn hành động sớm, trước khi hết hạn, với chứng từ rõ ràng. Thủ tục, thời hạn và mức độ linh hoạt khác nhau giữa các tỉnh; hãy đọc lại thoả thuận của mình và hướng dẫn chương trình hiện hành.
Những cam kết hay không đạt nhất
Cam kết việc làm thường là chỗ vấp đầu tiên. Thoả thuận ghi số việc làm toàn thời gian cho công dân hoặc thường trú nhân, nhưng doanh nghiệp nhỏ ở thị trấn có khi không tuyển được người phù hợp, hoặc tuyển được rồi người đó nghỉ ngay trước kỳ báo cáo. Việc làm do người thân trong gia đình đảm nhận, việc làm bán thời gian, hay việc làm cho người đang có giấy phép lao động tạm thời thường không được tính theo đúng cam kết.
Cam kết vốn đầu tư là chỗ thứ hai. Nhiều người chi vượt cho những khoản không được tính như mua nhà ở, xe gia đình, hay trả phí cho bên tư vấn, trong khi khoản đưa vào tài sản kinh doanh đủ điều kiện lại thiếu. Có người chuyển tiền qua kênh khó truy vết khiến không chứng minh được dòng tiền.
Cam kết điều hành và nơi sống là chỗ thứ ba. Người nộp chính về Việt Nam quá lâu, để người khác điều hành, hoặc gia đình sống ở thành phố khác với nơi đặt doanh nghiệp đều có thể bị coi là không đạt. Cuối cùng là thời hạn: doanh nghiệp khai trương chậm vì giấy phép xây dựng, giấy phép ngành hay sửa chữa mặt bằng kéo dài, khiến thời gian điều hành thực tế không đủ trước hạn báo cáo.
Dấu hiệu sớm cho thấy bạn có nguy cơ không đạt
Không ai muốn nhìn thẳng vào khả năng thất bại, nhưng phát hiện sớm cho bạn nhiều lựa chọn hơn. Hãy tự kiểm định kỳ những điểm sau:
- Đã qua gần một nửa thời hạn mà doanh nghiệp chưa mở cửa hoặc chưa có doanh thu.
- Số vốn đã đưa vào tài sản kinh doanh đủ điều kiện còn cách xa mức cam kết, trong khi tiền mặt của gia đình đang cạn.
- Đã đăng tuyển nhiều lần mà không tuyển được người cho vị trí cam kết, hoặc nhân viên nghỉ liên tục.
- Bạn phải về Việt Nam dài ngày vì việc gia đình hay doanh nghiệp cũ, và doanh nghiệp ở Canada do người khác điều hành trong thời gian đó.
- Doanh nghiệp lỗ nặng đến mức bạn đang cân nhắc đóng cửa hoặc bán lại.
- Kế hoạch thực tế đã khác hẳn kế hoạch trong thoả thuận: đổi ngành, đổi địa điểm, đổi cấu trúc sở hữu.
Chỉ cần một trong các dấu hiệu này kéo dài là lúc nên ngồi lại với kế toán và người đại diện có giấy phép, đọc lại thoả thuận, và liên hệ chương trình đề cử. Đợi đến tháng cuối mới xử lý thường chỉ còn lại ít lựa chọn.
Xin sửa thoả thuận thực hiện
Phần lớn các tỉnh cho phép xin sửa thoả thuận khi kế hoạch kinh doanh thay đổi vì lý do chính đáng. Thay đổi có thể là địa điểm khác vì mặt bằng ban đầu không còn, ngành gần với ngành ban đầu vì thị trường khác dự kiến, hay cơ cấu đầu tư khác nhưng tổng mức vẫn đạt. Điều kiện chung là kế hoạch mới vẫn đáp ứng yêu cầu tối thiểu của luồng và bạn vẫn là người điều hành.
Hồ sơ xin sửa nên trình bày rõ: điều gì thay đổi, vì sao, chứng cứ khách quan, kế hoạch mới, và tác động đến các cam kết khác. Ví dụ giả định: bạn cam kết mở tiệm ăn ở một khu phố, nhưng chủ nhà bán toà nhà và hợp đồng thuê bị chấm dứt. Bạn tìm được mặt bằng khác cách đó vài cây số. Hồ sơ xin sửa nên kèm thông báo của chủ nhà, hợp đồng thuê mới, và giải thích vì sao vị trí mới vẫn phù hợp với thị trường.
Điều nên tránh là tự ý thay đổi rồi mới báo cáo ở kỳ cuối. Tỉnh có thể coi đó là không thực hiện đúng thoả thuận, ngay cả khi kết quả kinh doanh vẫn tốt. Mọi thay đổi đáng kể nên được tỉnh chấp thuận bằng văn bản trước khi bạn làm.
Xin gia hạn thời gian thực hiện và giữ tình trạng hợp pháp
Gia hạn với tỉnh. Một số tỉnh cho phép gia hạn thời gian thực hiện thoả thuận khi có lý do chính đáng và bạn đã có tiến triển thực tế. Gia hạn không phải quyền mặc nhiên; tỉnh xét từng hồ sơ.
Thư hỗ trợ mới cho giấy phép lao động. Giấy phép lao động doanh nhân thường dựa trên thư hỗ trợ của tỉnh. Nếu được gia hạn, bạn có thể cần thư mới để xin gia hạn giấy phép lao động với IRCC trước khi giấy phép cũ hết hạn.
Tình trạng duy trì. Nếu nộp đơn gia hạn giấy phép trước ngày hết hạn, bạn thường được tiếp tục ở và làm việc theo điều kiện cũ trong lúc chờ quyết định. Nộp sau ngày hết hạn thì không còn quyền này; hãy kiểm quy định hiện hành trên canada.ca.
Khôi phục tình trạng. Nếu đã lỡ hết hạn, có thể có thời hạn ngắn để xin khôi phục tình trạng, nhưng trong thời gian đó bạn không được làm việc. Đây là phương án cuối, không nên tính trước.
Gia đình đi kèm. Giấy phép của vợ chồng và giấy phép học tập của con thường phụ thuộc vào tình trạng của người nộp chính. Khi người nộp chính gia hạn, hãy rà và gia hạn đồng thời cho cả gia đình.
Nếu tỉnh từ chối đề cử: các đường còn lại
Bị từ chối đề cử không có nghĩa là hết đường ở Canada, nhưng lựa chọn phụ thuộc vào hồ sơ cá nhân của bạn. Bảng dưới gợi ý các hướng thường được xem xét; mỗi hướng có điều kiện riêng phải kiểm trên trang chính thức.
| Tình huống | Hướng có thể xem xét | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Đã có kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp ở Canada, ngôn ngữ tốt | Express Entry nếu kinh nghiệm được tính và điểm đủ cạnh tranh | Kinh nghiệm tự doanh thường bị tính khác với làm công ăn lương |
| Doanh nghiệp vẫn chạy, chỉ thiếu thời gian hoặc việc làm | Xin xem xét lại hoặc xin gia hạn nếu tỉnh có cơ chế | Phải nộp trong thời hạn tỉnh cho phép |
| Vợ hoặc chồng có nghề được tỉnh ưu tiên | Người phối ngẫu thành người nộp chính ở luồng khác | Cần kiểm tình trạng hợp pháp và điều kiện của luồng đó |
| Con đang học đại học hoặc cao đẳng ở Canada | Con đi tiếp đường du học, làm việc sau tốt nghiệp | Con tự lập hồ sơ, không kéo được bố mẹ theo ngay |
| Không còn tình trạng hợp lệ, không có hướng nào phù hợp | Rời Canada đúng hạn, giữ hồ sơ tuân thủ sạch | Ở quá hạn làm hỏng cơ hội xin thị thực và định cư về sau |
Hướng cuối nghe tiêu cực, nhưng rời Canada đúng hạn là cách bảo vệ khả năng quay lại. Người ở quá hạn hoặc làm việc trái phép có thể bị hạn chế nhập cảnh và bị đánh giá xấu trong mọi hồ sơ sau này, kể cả hồ sơ du lịch thăm con.
Bán, đóng hay giữ doanh nghiệp khi không còn đường đề cử
Khi biết chắc không đạt cam kết, câu hỏi tiếp theo là xử lý doanh nghiệp thế nào. Nếu doanh nghiệp có lãi hoặc hoà vốn, bán lại có thể thu hồi một phần vốn. Thị trường bán doanh nghiệp nhỏ ở Canada cần thời gian, nên bắt đầu sớm và tìm hiểu giá trị hợp lý qua kế toán hoặc môi giới doanh nghiệp. Chú ý rằng bạn chỉ được điều hành doanh nghiệp khi còn giấy phép lao động hợp lệ.
Nếu doanh nghiệp lỗ, đóng cửa có trật tự quan trọng hơn bán nhanh. Thanh lý hợp đồng thuê theo điều khoản, trả đủ lương và các khoản cho nhân viên, nộp tờ khai thuế cuối cùng của doanh nghiệp và cá nhân, đóng các tài khoản thuế. Để lại khoản nợ thuế hay nợ lương không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn có thể ảnh hưởng hồ sơ nhập cảnh sau này.
Một số người chọn giữ doanh nghiệp và thuê người quản lý sau khi rời Canada, như một khoản đầu tư. Điều này phức tạp về thuế, quản lý từ xa và không mang lại quyền cư trú nào. Chỉ nên cân nhắc khi doanh nghiệp đã ổn định và bạn có người tin cậy tại chỗ.
Phòng từ đầu: thiết kế thoả thuận để có thể đạt
Cách tốt nhất để không rơi vào tình huống này là đừng hứa quá sức ngay từ khi đăng ký. Người nộp thường bị cám dỗ đẩy số vốn và số việc làm lên cao để được nhiều điểm ở vòng mời. Điểm cao giúp được mời, nhưng mọi con số hứa sẽ trở thành cam kết phải chứng minh. Hãy chọn mức vốn và việc làm mà bạn tin có thể đạt ngay cả trong kịch bản kinh doanh kém hơn dự kiến.
Thứ hai, dự trù thời gian. Từ khi đến Canada đến khi doanh nghiệp mở cửa thường lâu hơn dự kiến vì giấy phép, sửa chữa, tuyển người. Kế hoạch nên tính khoảng đệm cho những việc này. Thứ ba, giữ tiền dự phòng cho gia đình tách khỏi tiền doanh nghiệp, để không phải rút vốn kinh doanh ra chi tiêu.
Cuối cùng, giữ sổ sách và chứng từ ngay từ ngày đầu: mọi khoản chuyển tiền, hoá đơn mua tài sản, bảng lương, hợp đồng. Báo cáo cuối kỳ sẽ dễ nhiều nếu chứng từ được sắp xếp liên tục, thay vì gom lại vào phút chót.
Câu hỏi thường gặp
Thiếu một việc làm so với cam kết thì có bị từ chối đề cử không?
Tuỳ tỉnh và tuỳ hoàn cảnh. Có tỉnh xem xét lý do và nỗ lực tuyển dụng của bạn, có tỉnh áp dụng chặt. Tốt nhất là liên hệ chương trình trước khi nộp báo cáo, kèm bằng chứng đăng tuyển và kế hoạch bù.
Vợ hoặc chồng làm trong doanh nghiệp có được tính là việc làm cam kết không?
Thường không, vì cam kết việc làm nhằm tạo việc cho người địa phương ngoài gia đình người nộp. Kiểm định nghĩa việc làm đủ điều kiện trong thoả thuận và hướng dẫn chương trình.
Bị từ chối đề cử có ảnh hưởng hồ sơ visa sau này không?
Bản thân việc bị từ chối đề cử không phải vi phạm luật nhập cư. Điều ảnh hưởng là cách bạn xử lý sau đó: rời đúng hạn, tuân thủ điều kiện giấy phép thì hồ sơ vẫn sạch; ở quá hạn hay làm trái phép mới gây hại.
Có thể chuyển sang tỉnh khác để nộp lại diện doanh nhân không?
Có thể nộp chương trình của tỉnh khác nếu đáp ứng điều kiện của tỉnh đó, nhưng thường phải bắt đầu lại từ đầu với kế hoạch và doanh nghiệp ở tỉnh mới. Kinh nghiệm thất bại cần được giải trình trung thực nếu được hỏi.
Đã được đề cử nhưng doanh nghiệp đóng cửa trước khi có thường trú thì sao?
IRCC có thể xem xét lại việc bạn còn đáp ứng điều kiện và ý định sống tại tỉnh. Tỉnh cũng có thể rút đề cử nếu tình hình thay đổi đáng kể. Hãy thông báo trung thực và hỏi người đại diện có giấy phép về cách xử lý.
Có nên thuê người đại diện khi gặp khó với cam kết không?
Nên cân nhắc, vì thời hạn và thủ tục sửa thoả thuận, gia hạn giấy phép có thể phức tạp. Chọn tư vấn di trú có giấy phép hoặc luật sư hành nghề tại Canada, kiểm giấy phép trên cổng chính thức của cơ quan quản lý.