Khám sức khoẻ định cư Canada (immigration medical exam) là bước bắt buộc với người xin thường trú và các thành viên gia đình trong hồ sơ, kể cả người không đi cùng. Việc khám chỉ được làm tại bác sĩ thuộc danh sách chỉ định của IRCC (panel physician); ở Việt Nam có các cơ sở được chỉ định ở Hà Nội và TP.HCM, danh sách cập nhật trên canada.ca. Kết quả khám thường có giá trị mười hai tháng, và hạn này quyết định luôn hạn nhập cảnh ghi trên COPR.
Phần lớn người khám không gặp vấn đề gì. Hồ sơ chỉ bị từ chối về sức khoẻ trong ba trường hợp theo luật di trú Canada: nguy hại cho sức khoẻ cộng đồng, nguy hại cho an toàn cộng đồng, hoặc gây nhu cầu quá mức cho hệ thống y tế và dịch vụ xã hội. Bài này giải thích quy trình khám, các xét nghiệm thường gặp theo tuổi, ý nghĩa của ba lý do từ chối, và cách chuẩn bị khi gia đình có người mang bệnh mạn tính.
Ai phải khám và khám lúc nào
Mọi người xin thường trú phải khám, cùng với vợ hoặc chồng hay bạn đời chung sống, và các con phụ thuộc, dù họ có đi cùng sang Canada hay không. Quy định khám cả người không đi cùng có lý do: theo luật di trú Canada, thành viên gia đình không được khai và không được khám trong hồ sơ của bạn thường không thể được bạn bảo lãnh sau này theo diện gia đình. Một đứa con riêng ở với người kia, một người vợ định ở lại Việt Nam làm ăn, đều phải đi khám.
Về thời điểm, IRCC có lúc cho người xin thường trú khám trước khi nộp hồ sơ (khám trước, upfront), có lúc yêu cầu chờ thư hướng dẫn sau khi nộp. Quy định này đã thay đổi vài lần, và khác nhau giữa các diện. Đọc hướng dẫn trong danh mục giấy tờ của chính hồ sơ bạn, hoặc thư IRCC gửi, trước khi đặt lịch.
Người đã ở Canada với thị thực tạm trú và đã khám trong vòng mười hai tháng có thể không phải khám lại, tuỳ trường hợp. Người xin thị thực du lịch ngắn ngày thường không phải khám, nhưng người xin thị thực dài hạn cho cha mẹ, giấy phép học tập hay lao động trong một số ngành hoặc từ một số quốc gia có thể phải khám. Với hồ sơ định cư, coi khám là bắt buộc.
Quy trình khám tại Việt Nam
Quy trình tại các cơ sở được chỉ định thường đi theo các bước sau. Chi tiết từng cơ sở có thể khác, nên hỏi trực tiếp khi đặt lịch:
- Tra danh sách bác sĩ chỉ định trên canada.ca, chọn cơ sở ở Việt Nam, đặt lịch theo hướng dẫn của cơ sở đó.
- Chuẩn bị hộ chiếu gốc (hoặc giấy tờ tuỳ thân theo yêu cầu), ảnh nếu cơ sở yêu cầu, thư hướng dẫn khám của IRCC nếu có, kính mắt đang đeo, danh sách thuốc đang dùng và hồ sơ bệnh án của các bệnh mạn tính.
- Tại cơ sở: xác minh danh tính, khai bệnh sử, khám lâm sàng, đo thị lực, huyết áp, rồi làm các xét nghiệm theo tuổi.
- Bác sĩ chỉ định gửi kết quả điện tử trực tiếp cho IRCC; người khám thường nhận một giấy xác nhận đã khám, giữ lại để nộp cùng hồ sơ nếu được yêu cầu.
- Nếu cần thêm xét nghiệm hay chuyên khoa (ví dụ phim phổi bất thường), cơ sở sẽ hướng dẫn; hồ sơ khám chỉ hoàn tất khi đủ các phần này.
- IRCC xem kết quả; nếu có vấn đề, bạn có thể nhận thư yêu cầu theo dõi hoặc thư công bằng thủ tục.
Phí khám trả trực tiếp cho cơ sở, không trả cho IRCC, và khác nhau giữa các cơ sở. Phụ nữ đang mang thai có thể được hoãn chụp phim phổi theo hướng dẫn của bác sĩ chỉ định; báo trước khi đặt lịch.
Các xét nghiệm thường gặp theo tuổi
Danh mục xét nghiệm do IRCC quy định trong hướng dẫn cho bác sĩ chỉ định và có thể thay đổi. Bảng dưới là các nhóm thường gặp, mang tính tham khảo:
| Nội dung | Áp dụng thường gặp | Mục đích |
|---|---|---|
| Khám lâm sàng, bệnh sử, thị lực, huyết áp | Mọi lứa tuổi | Đánh giá tổng quát, phát hiện bệnh cần theo dõi |
| Chụp phim phổi | Thường từ 11 tuổi trở lên | Tầm soát lao phổi |
| Xét nghiệm máu (giang mai, HIV, có thể thêm chỉ số khác) | Thường từ 15 tuổi trở lên, hoặc theo chỉ định | Tầm soát bệnh truyền nhiễm, đánh giá chức năng |
| Xét nghiệm nước tiểu | Thường từ 5 tuổi trở lên | Đánh giá chức năng thận, phát hiện bệnh lý |
| Xét nghiệm hay khám chuyên khoa bổ sung | Khi có chỉ định | Làm rõ kết quả bất thường |
Kết quả dương tính với HIV không tự động dẫn tới từ chối; hồ sơ được đánh giá theo các tiêu chí chung, đặc biệt là tiêu chí nhu cầu quá mức, và người nộp được tư vấn. Lao phổi đang hoạt động thì phải điều trị xong trước khi được xét tiếp; lao đã điều trị hoặc lao tiềm ẩn có thể dẫn tới yêu cầu theo dõi y tế sau khi sang Canada.
Ba lý do sức khoẻ có thể dẫn tới từ chối
Nguy hại cho sức khoẻ cộng đồng. Chủ yếu là bệnh truyền nhiễm đang hoạt động như lao phổi chưa điều trị hoặc giang mai chưa điều trị. Trường hợp này thường giải quyết được bằng điều trị đầy đủ rồi khám lại; hồ sơ tạm dừng chứ không nhất thiết bị từ chối.
Nguy hại cho an toàn cộng đồng. Một số tình trạng sức khoẻ tâm thần hoặc thần kinh có hành vi nguy hiểm không kiểm soát được. Đây là trường hợp hiếm và được đánh giá theo từng người.
Nhu cầu quá mức (excessive demand). Tình trạng sức khoẻ dự kiến tốn chi phí y tế và dịch vụ xã hội vượt ngưỡng, hoặc làm tăng thời gian chờ dịch vụ của người dân. Từ năm 2018, ngưỡng chi phí được nâng lên gấp ba mức chi tiêu y tế bình quân đầu người của Canada, và được cập nhật hằng năm. Mức hiện hành đăng trên canada.ca.
Nhu cầu quá mức: ai được miễn và cách giải trình
Quy định nhu cầu quá mức không áp dụng cho mọi người. Theo luật, người được miễn gồm người tị nạn được bảo vệ, và vợ hoặc chồng, bạn đời, con phụ thuộc được bảo lãnh theo diện gia đình. Với người nộp diện kinh tế như Express Entry, đề cử tỉnh bang hay diện doanh nhân, quy định này áp dụng cho đương đơn và cả các thành viên gia đình. Một đứa con có bệnh lý cần điều trị tốn kém có thể ảnh hưởng toàn bộ hồ sơ.
Nếu IRCC cho rằng có người trong hồ sơ có thể gây nhu cầu quá mức, bạn nhận thư công bằng thủ tục nêu chẩn đoán, chi phí dự kiến và mời bạn giải trình trong thời hạn. Đây là cơ hội thật, không phải thủ tục hình thức. Bạn có thể nộp ý kiến bác sĩ chuyên khoa về tiên lượng và nhu cầu điều trị thực tế, chứng minh chẩn đoán ban đầu đánh giá quá mức, hoặc với một số dịch vụ xã hội, đưa ra kế hoạch tự chi trả có tính khả thi.
Điều nên tránh là che giấu bệnh sử. Bác sĩ chỉ định hỏi bệnh sử và khám, và bệnh mạn tính thường để lại dấu vết trong kết quả xét nghiệm hay thuốc đang dùng. Khai thiếu bệnh sử có thể bị coi là khai sai, hậu quả nặng hơn nhiều so với một thư công bằng thủ tục.
Chuẩn bị khi gia đình có người mang bệnh mạn tính
Bệnh mạn tính phổ biến như tăng huyết áp, tiểu đường type 2 kiểm soát tốt, mỡ máu, viêm gan B không hoạt động thường không phải lý do từ chối, nhưng nên có hồ sơ rõ ràng. Mang theo khi khám: bệnh án hoặc tóm tắt điều trị của bác sĩ điều trị, kết quả xét nghiệm gần nhất, danh sách thuốc với liều lượng. Bác sĩ chỉ định có thể yêu cầu thêm xét nghiệm hoặc ý kiến chuyên khoa; chuẩn bị sẵn giúp hồ sơ không bị treo lâu.
Nếu từng điều trị lao, mang theo giấy ra viện và hồ sơ điều trị đủ phác đồ. Phim phổi có thể vẫn để lại vết sẹo cũ, và giấy tờ điều trị giúp bác sĩ đánh giá đúng. Người được yêu cầu theo dõi y tế sau khi sang Canada phải liên hệ cơ quan y tế công cộng của tỉnh theo hướng dẫn trong thời hạn quy định; bỏ qua yêu cầu này có thể gây rắc rối cho hồ sơ về sau.
Với con nhỏ có vấn đề phát triển hay khuyết tật, nên tìm hiểu trước về tiêu chí nhu cầu quá mức và chuẩn bị đánh giá của bác sĩ chuyên khoa từ sớm. Đây là tình huống gia đình nên hỏi ý kiến luật sư hoặc tư vấn viên di trú có giấy phép trước khi nộp hồ sơ diện kinh tế.
Hạn kết quả khám và những lỗi làm mất thời gian
Kết quả khám thường có giá trị mười hai tháng tính từ ngày khám. Khi IRCC cấp COPR, hạn nhập cảnh thường không vượt quá hạn kết quả khám sớm nhất trong gia đình. Nếu khám quá sớm, hồ sơ xét lâu, kết quả có thể hết hạn trước khi hồ sơ xong, và bạn phải khám lại. Ngược lại, nếu được mời khám mà để lâu, hồ sơ bị treo.
Các lỗi hay gặp làm mất thời gian: khám ở phòng khám không thuộc danh sách chỉ định nên kết quả không được dùng; quên mang kính khiến phải quay lại đo thị lực; thiếu hồ sơ bệnh mạn tính dẫn tới yêu cầu bổ sung; không khám cho thành viên gia đình không đi cùng; khai tên khác với hộ chiếu. Kiểm danh sách trước khi đi giúp tránh phần lớn các lỗi này.
Cuối cùng, giữ lại giấy xác nhận đã khám và ghi lại ngày khám của từng người. Đây là dữ liệu bạn cần khi tính hạn COPR, khi trả lời thư IRCC, và khi có thành viên gia đình phải khám lại.
Câu hỏi thường gặp
Khám sức khoẻ ở bệnh viện lớn ở Việt Nam rồi có dùng thay được không?
Không. Chỉ kết quả từ bác sĩ thuộc danh sách chỉ định của IRCC mới được chấp nhận, vì kết quả được gửi điện tử theo quy trình riêng. Kết quả khám ở nơi khác chỉ có giá trị tham khảo, có thể mang theo như bệnh án bổ sung.
Có phải nhịn ăn trước khi khám không?
Thông thường không bắt buộc, nhưng cơ sở khám có thể có hướng dẫn riêng cho một số xét nghiệm máu. Hỏi khi đặt lịch. Nên mang theo thuốc đang dùng và uống thuốc như bình thường trừ khi được dặn khác.
Người nhà đi cùng trẻ em đi khám cần gì?
Trẻ vị thành niên cần cha hoặc mẹ, hay người giám hộ hợp pháp đi cùng, mang hộ chiếu của trẻ và giấy tờ chứng minh quan hệ. Trẻ nhỏ thường chỉ khám lâm sàng và một số xét nghiệm theo tuổi.
Kết quả khám hết hạn trước khi có COPR thì làm sao?
IRCC sẽ gửi yêu cầu khám lại nếu cần. Bạn khám lại tại bác sĩ chỉ định và nộp xác nhận mới. Việc này làm hồ sơ chậm thêm, nên đừng khám quá sớm khi không được yêu cầu.
Viêm gan B có làm hồ sơ bị từ chối không?
Viêm gan B mạn tính không tự động dẫn tới từ chối. Bác sĩ có thể yêu cầu thêm xét nghiệm đánh giá mức độ hoạt động và chức năng gan. Việc đánh giá có gây nhu cầu quá mức hay không phụ thuộc tình trạng và điều trị cụ thể.
Mang thai có ảnh hưởng hồ sơ không?
Mang thai không phải lý do từ chối. Phụ nữ mang thai có thể hoãn chụp phim phổi tới sau sinh theo hướng dẫn của bác sĩ chỉ định. Khi em bé chào đời, phải báo IRCC để bổ sung bé vào hồ sơ và bé cũng cần khám.