Khám sức khoẻ di trú là cuộc khám bắt buộc do bác sĩ được chính cơ quan di trú chỉ định thực hiện, theo hướng dẫn kỹ thuật của nước đó, không phải khám tổng quát thông thường. Mỹ, Canada, Úc, New Zealand đều có danh sách bác sĩ chỉ định tại Việt Nam; Anh đòi xét nghiệm lao cho người ở trên sáu tháng đến từ Việt Nam. Kết quả gửi thẳng cho cơ quan di trú, bạn không tự mang đi được.
Mục đích của khám di trú là bảo vệ sức khoẻ cộng đồng (lao, một số bệnh truyền nhiễm) và, ở Canada và Úc, ước tính gánh nặng lên hệ thống y tế công. Bệnh mãn tính không tự động làm hồ sơ bị từ chối. Bài này so sánh yêu cầu của từng nước và giải thích phần hay gây lo lắng nhất: lao, bệnh nền và thời hạn kết quả.
Yêu cầu khám theo từng nước
Bảng dưới tóm tắt nguyên tắc tại thời điểm viết. Danh sách bác sĩ chỉ định, mẫu biểu và nội dung khám thay đổi theo hướng dẫn kỹ thuật của từng cơ quan; tra danh sách cập nhật trên trang chính thức trước khi đặt lịch.
| Nước | Ai khám | Nội dung chính | Kết quả gửi đi |
|---|---|---|---|
| Mỹ (visa định cư) | Bác sĩ chỉ định (panel physician) của Đại sứ quán, Lãnh sự quán Mỹ | Khám lâm sàng, sàng lọc lao, giang mai, lậu ở độ tuổi quy định, kiểm tra tiêm chủng theo danh mục | Gửi cho Lãnh sự quán trước phỏng vấn |
| Mỹ (điều chỉnh tình trạng trong nước) | Bác sĩ civil surgeon được USCIS chỉ định | Tương tự, ghi vào mẫu I-693 | Theo hướng dẫn nộp hiện hành của USCIS |
| Canada | Bác sĩ chỉ định của IRCC (panel physician) | Khám lâm sàng, chụp X-quang phổi, xét nghiệm máu, nước tiểu theo tuổi | Gửi điện tử cho IRCC |
| Úc | Bác sĩ, phòng khám được Bộ Nội vụ chỉ định | Tuỳ diện và tuổi: khám, X-quang phổi, xét nghiệm HIV, viêm gan | Gửi điện tử qua hệ thống của Bộ |
| New Zealand | Bác sĩ chỉ định của INZ | Giấy khám tổng quát, X-quang phổi theo diện và thời gian lưu trú | Gửi điện tử cho INZ |
| Anh | Phòng khám được Bộ Nội vụ Anh công nhận | Xét nghiệm lao cho người xin ở trên sáu tháng đến từ nước trong danh sách, gồm Việt Nam | Bạn nhận giấy chứng nhận để nộp kèm |
Điểm chung: bạn không được chọn bác sĩ ngoài danh sách, và kết quả khám ở phòng khám khác, dù tốt đến đâu, không thay được. Đặt lịch với cơ sở trong danh sách, mang hộ chiếu, thư yêu cầu hoặc mã hồ sơ, sổ tiêm chủng và hồ sơ bệnh án nếu có bệnh nền.
Lao: phần quan trọng nhất với người Việt
Việt Nam thuộc nhóm nước có gánh nặng bệnh lao cao theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới, nên mọi nước định cư đều sàng lọc lao kỹ với người nộp từ Việt Nam. Với Mỹ, người lớn thường chụp X-quang phổi; trẻ em trong một khoảng tuổi được làm xét nghiệm máu sàng lọc lao; nếu có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ lấy đờm nuôi cấy, và kết quả nuôi cấy cần vài tuần.
Cần phân biệt lao tiềm ẩn và lao hoạt động. Lao tiềm ẩn (vi khuẩn nằm im, không lây) thường không cản trở việc cấp visa; bạn có thể được khuyên điều trị sau khi đến. Lao hoạt động thì phải điều trị đủ phác đồ, thường dưới sự theo dõi của chính bác sĩ chỉ định, và chỉ được tiếp tục hồ sơ khi đã điều trị xong và xét nghiệm lại đạt.
Điều này có ý nghĩa thực tế: nếu bạn từng có tổn thương cũ ở phổi trên phim X-quang, hãy mang theo phim cũ và hồ sơ điều trị. Nó giúp bác sĩ phân biệt sẹo cũ với bệnh mới, và có thể giúp tránh vòng xét nghiệm kéo dài. Đừng đợi tới buổi khám mới tìm lại giấy tờ điều trị từ mười năm trước.
Bệnh mãn tính có làm hồ sơ bị từ chối không
Mỹ: tập trung vào bệnh truyền nhiễm và rối loạn có hành vi gây hại. Luật di trú Mỹ liệt kê nhóm bệnh có ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng, thiếu tiêm chủng bắt buộc, rối loạn thể chất hoặc tâm thần kèm hành vi gây hại, và nghiện chất. Tiểu đường, huyết áp, tim mạch đã kiểm soát không thuộc nhóm này. Gánh nặng tài chính do bệnh được xem xét ở phần khác, qua bảo trợ tài chính.
Canada: quy tắc gánh nặng quá mức. Canada xem xét liệu tình trạng sức khoẻ có dự kiến gây chi phí y tế, xã hội vượt ngưỡng do chính phủ công bố (gọi là excessive demand) không. Ngưỡng chi phí điều chỉnh hằng năm; kiểm trên canada.ca. Quy tắc này không áp dụng với vợ hoặc chồng, con phụ thuộc được bảo lãnh và người tị nạn.
Úc: ngưỡng chi phí đáng kể và cơ chế miễn trừ. Úc đánh giá chi phí dự kiến cho hệ thống y tế và cộng đồng so với một ngưỡng công bố; một số diện visa cho phép xin miễn trừ yêu cầu sức khoẻ khi xét đến các yếu tố khác. Xem chi tiết từng diện trên immi.homeaffairs.gov.au.
Khai thật tiền sử bệnh. Giấu bệnh khi khám di trú vừa nguy hiểm cho sức khoẻ (điều trị bị gián đoạn khi sang nước mới), vừa có thể bị coi là khai sai. Bác sĩ chỉ định thường phát hiện được, và hồ sơ y tế cũ là thứ giúp bạn hơn là hại bạn.
Chuẩn bị cho buổi khám
Một buổi khám di trú thường kéo dài nửa ngày tới một ngày, cộng thêm thời gian chờ kết quả xét nghiệm. Chuẩn bị theo trình tự này giúp không phải quay lại nhiều lần:
- Đặt lịch đúng lúc. Với Mỹ, khám sau khi có lịch phỏng vấn, để kết quả còn hiệu lực khi cấp visa. Với Canada và Úc, khám khi nhận thư yêu cầu, hoặc khám trước nếu diện của bạn cho phép và bạn muốn rút ngắn thời gian.
- Gom sổ tiêm chủng của mọi thành viên, nhất là trẻ em. Thiếu mũi nào, bác sĩ chỉ định có thể tiêm bổ sung tại chỗ (có phí) hoặc yêu cầu bạn tiêm ở nơi khác rồi mang giấy về.
- Mang hồ sơ bệnh nền: đơn thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm gần nhất, giấy ra viện, phim X-quang cũ nếu có tổn thương.
- Mang đủ giấy tờ nhận diện: hộ chiếu, ảnh theo quy cách, thư yêu cầu hoặc mã hồ sơ, giấy tờ mà phòng khám yêu cầu trong email đặt lịch.
- Khai bảng câu hỏi y tế trung thực, kể cả bệnh đã khỏi, phẫu thuật cũ, tiền sử sức khoẻ tâm thần.
- Hỏi về thời gian có kết quả và cách cơ sở thông báo nếu cần xét nghiệm thêm.
Phụ nữ mang thai cần báo trước: chụp X-quang phổi có thể được hoãn hoặc làm với biện pháp bảo vệ theo hướng dẫn của từng nước, và việc này ảnh hưởng đến thời gian hoàn tất hồ sơ.
Kết quả dùng được bao lâu
Kết quả khám di trú có hạn, và hạn đó quyết định lịch trình của cả gia đình. Với Mỹ, visa định cư thường chỉ được cấp với thời hạn không vượt quá thời hạn của kết quả khám, thường khoảng sáu tháng kể từ ngày khám; bạn phải nhập cảnh trong thời gian đó. Với Canada và Úc, kết quả thường có giá trị khoảng mười hai tháng. Ở Canada, hạn của giấy xác nhận thường trú hay được đặt theo ngày hết hạn kết quả khám hoặc hộ chiếu, tuỳ cái nào sớm hơn; ở Úc, hạn nhập cảnh lần đầu thường tính từ ngày khám hoặc ngày cấp giấy lý lịch, tuỳ cái nào sớm hơn.
Hệ quả: nếu khám quá sớm rồi hồ sơ bị chậm vì lý do khác, bạn có thể phải khám lại. Ngược lại, nếu đã có visa với hạn nhập cảnh ngắn, bạn phải sắp xếp công việc, bán tài sản, cho con nghỉ học sao cho kịp sang trước ngày đó.
Các mốc trên là nguyên tắc phổ biến và có thể thay đổi; kiểm lại trên travel.state.gov, canada.ca, immi.homeaffairs.gov.au theo diện cụ thể. Khi có lựa chọn, đừng khám sớm hơn mức cần thiết chỉ để "xong cho yên tâm".
Tiêm chủng: yêu cầu riêng của hồ sơ định cư Mỹ
Trong các nước định cư lớn, Mỹ là nước đặt yêu cầu tiêm chủng rõ ràng nhất cho người xin visa định cư. Danh mục vắc xin dựa trên khuyến cáo của Uỷ ban Cố vấn về Tiêm chủng (ACIP) và thay đổi theo thời gian, gồm các bệnh như sởi, quai bị, rubella, bại liệt, uốn ván, bạch hầu, ho gà, viêm gan B, cúm theo mùa, thuỷ đậu và một số loại khác tuỳ độ tuổi. Bác sĩ chỉ định chỉ yêu cầu những mũi phù hợp với tuổi của từng người; người lớn tuổi không bị đòi những mũi chỉ dành cho trẻ em.
Sổ tiêm chủng là thứ quan trọng nhất cần mang. Với trẻ em ở Việt Nam, sổ tiêm chủng mở rộng và sổ tiêm dịch vụ thường đủ để chứng minh phần lớn các mũi đã tiêm. Người lớn thường không còn giấy tờ, và bác sĩ có thể tiêm bổ sung hoặc xét nghiệm kháng thể cho một số bệnh. Khi không thể tiêm vì lý do y tế (đang mang thai, dị ứng nặng), bác sĩ ghi nhận và hồ sơ có cơ chế xử lý riêng.
Một lưu ý thực tế: một số mũi phải tiêm cách nhau một khoảng thời gian nhất định. Nếu sổ tiêm của con thiếu nhiều mũi, hãy cho con tiêm bổ sung ở Việt Nam sớm, trước buổi khám vài tháng, thay vì dồn hết vào ngày khám. Cơ quan di trú Canada, Úc, New Zealand chủ yếu khuyến nghị chứ ít đặt danh mục bắt buộc như Mỹ, nhưng hồ sơ tiêm chủng đầy đủ vẫn giúp con nhập học nhanh hơn khi sang.
Những câu hỏi nên hỏi phòng khám chỉ định
Phòng khám chỉ định không tư vấn kết quả hồ sơ, nhưng trả lời được các câu hỏi thực tế về quy trình. Nên hỏi trước khi khám:
- Gói khám của gia đình gồm những xét nghiệm gì theo độ tuổi từng thành viên, chi phí bao nhiêu và đóng bằng cách nào.
- Những mũi tiêm nào có thể bổ sung tại chỗ, những mũi nào phải tự tiêm ở nơi khác trước.
- Nếu cần nuôi cấy đờm, thời gian chờ kết quả là bao lâu và có phải đến lại không.
- Kết quả được gửi lúc nào; có cần mang giấy gì cho buổi phỏng vấn hay cho cơ quan di trú không.
- Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh nền, có cần ngừng trước khi xét nghiệm không.
Ghi câu trả lời ra giấy, nhất là phần thời gian; đó là dữ kiện bạn cần để lên lịch cho cả hồ sơ, từ ngày nghỉ việc tới ngày đặt vé.
Câu hỏi thường gặp
Có thể khám sức khoẻ di trú ở Hà Nội cho hồ sơ phỏng vấn tại TP.HCM không?
Thường được, nếu cơ sở ở Hà Nội nằm trong danh sách bác sĩ chỉ định của cơ quan đó. Mỹ công bố danh sách bác sĩ chỉ định cho người phỏng vấn tại Lãnh sự quán TP.HCM; đọc danh sách và thư hướng dẫn phỏng vấn để biết cơ sở nào được chấp nhận.
Kết quả khám di trú có được gửi cho mình xem không?
Kết quả chính thức gửi cho cơ quan di trú. Một số cơ sở trao lại cho bạn phim X-quang hoặc hồ sơ tiêm chủng để mang theo khi nhập cảnh, như trường hợp hồ sơ định cư Mỹ. Bạn có thể đề nghị xem kết quả xét nghiệm của mình theo quy định của cơ sở.
Đang điều trị viêm gan B có bị từ chối không?
Với Mỹ, viêm gan B hiện không thuộc nhóm bệnh có ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng gây cản trở cấp visa, nhưng có thể có yêu cầu liên quan đến tiêm chủng của người trong gia đình. Với Canada và Úc, bệnh được đánh giá theo chi phí dự kiến. Mang đầy đủ hồ sơ điều trị.
Trẻ em có phải chụp X-quang phổi không?
Tuỳ nước và độ tuổi. Nhiều nước chỉ chụp X-quang cho người từ một độ tuổi nhất định, còn trẻ nhỏ hơn được sàng lọc lao bằng xét nghiệm máu hoặc khám lâm sàng. Phòng khám chỉ định sẽ cho biết đúng yêu cầu theo tuổi của từng con.
Kết quả khám hết hạn trước khi kịp nhập cảnh thì sao?
Với hồ sơ đã có visa, thời hạn nhập cảnh là cứng; nếu bỏ lỡ, bạn thường phải liên hệ cơ quan cấp để được hướng dẫn, có thể phải khám lại và xin cấp lại. Với hồ sơ đang xét, cơ quan sẽ yêu cầu khám lại khi cần. Lên lịch nhập cảnh sớm trong khung thời gian cho phép.
Xét nghiệm HIV dương tính có làm mất cơ hội định cư không?
Mỹ đã bỏ HIV khỏi danh sách bệnh gây cản trở nhập cảnh từ năm 2010. Canada và Úc đánh giá theo quy tắc chi phí y tế, và có các ngoại lệ cho một số diện như bảo lãnh vợ chồng. Quy định chi tiết từng diện cần kiểm trên trang chính thức.