Người Việt sang Mỹ thăm con cháu hiếm khi đi tay không. Vali thường có lạp xưởng, mứt, trà, cà phê, thuốc bắc, đôi khi cả trái cây "để các cháu ăn cho biết". Phần lớn những món này không phải chuyện visa, nhưng chúng lại là nguyên nhân phổ biến nhất khiến một lượt nhập cảnh đang suôn sẻ trở thành buổi chiều ngồi chờ ở khu kiểm tra hải quan, bị tịch thu đồ và có khi bị phạt.
Nguyên tắc nền của hải quan Mỹ rất đơn giản: khai hết, để viên chức quyết định. Món bị cấm mà bạn khai thì thường chỉ bị bỏ lại. Món bị cấm mà bạn không khai, khi bị phát hiện, có thể dẫn đến phạt tiền và ghi nhận vào hồ sơ, ảnh hưởng những lần ra vào sau. Bài này đi qua từng nhóm đồ người Việt hay mang, nhóm nào thường bị cấm, nhóm nào được mang nhưng phải khai, và chuyện tiền mặt.
Hai cơ quan, một tờ khai
Ở sân bay Mỹ, việc kiểm hành lý thuộc CBP, cùng cơ quan với quầy nhập cảnh. Riêng thực phẩm và sản phẩm nông nghiệp, CBP áp dụng quy định của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) nhằm ngăn dịch bệnh cây trồng, vật nuôi. Thuốc chữa bệnh chịu thêm quy định của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA). Tiền mặt lớn thì theo quy định về báo cáo tiền tệ của Bộ Tài chính.
Bạn không phải làm việc với từng cơ quan. Tất cả gom vào một tờ khai hải quan: bản giấy CBP 6059B phát trên máy bay ở một số chuyến, hoặc bản điện tử tại các ki-ốt và ứng dụng ở nhiều sân bay. Tờ khai hỏi bạn có mang thực phẩm, thịt, trái cây, cây, hạt giống, đất, động vật không, có mang tiền mặt hay công cụ tiền tệ trên ngưỡng phải khai không, và giá trị hàng hoá mang vào.
Đánh dấu "có" ở ô thực phẩm không có nghĩa là bạn làm gì sai. Nó chỉ dẫn bạn sang làn kiểm tra nông nghiệp, nơi viên chức xem và giữ lại món không được phép. Người đánh dấu "không" mà trong vali có giò lụa mới là người gặp rắc rối, vì chó nghiệp vụ và máy soi ở khu băng chuyền phát hiện thịt rất tốt.
Đồ người Việt hay mang: thường được hay thường bị giữ
Bảng dưới là nguyên tắc chung, không phải danh sách đầy đủ. Quy định đổi theo tình hình dịch bệnh ở từng nước; Việt Nam từng có dịch tả lợn châu Phi và cúm gia cầm nên các sản phẩm thịt lợn, thịt gà bị kiểm chặt. Tra danh mục cập nhật của CBP và USDA trước khi đi.
| Nhóm đồ | Thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thịt lợn, bò, gà chế biến | Thường bị giữ | Giò chả, lạp xưởng, nem chua, chà bông, khô bò, pate đều thuộc nhóm này, kể cả hút chân không |
| Trứng và sản phẩm từ trứng sống | Thường bị giữ | Trứng muối, trứng vịt lộn không mang được |
| Trái cây, rau tươi | Thường bị giữ | Kể cả một quả xoài để ăn trên đường |
| Hạt giống, cây, đất | Thường bị giữ hoặc cần giấy phép | Hạt rau gieo trồng là món hay bị bỏ quên trong túi |
| Cá khô, mực khô, tôm khô | Thường được, phải khai | Có thể bị kiểm; hải sản tươi khác |
| Bánh kẹo, mứt, trà, cà phê rang | Thường được, nên khai | Mứt có trái cây vẫn nên khai |
| Nước mắm, gia vị khô | Thường được, phải khai | Gia vị có thịt, như một số gói nước dùng, có thể bị giữ |
| Thuốc bắc, thảo dược | Tuỳ thành phần | Món có nguồn động vật hoang dã quý hiếm bị cấm theo quy định bảo tồn |
Mẹo thực tế: gom tất cả thực phẩm vào một túi riêng, để ở trên cùng vali. Khi được hỏi, bạn mở ngay túi đó, viên chức xem nhanh và bạn đi tiếp. Lục tung cả vali tìm một gói khô bò là cách làm chậm cả gia đình.
Thuốc chữa bệnh: mang bao nhiêu và giấy tờ gì
Người lớn tuổi sang Mỹ thăm con thường phải mang thuốc huyết áp, tiểu đường dùng cho cả chuyến. FDA cho phép khách mang thuốc ở mức dùng cho cá nhân; hướng dẫn hiện hành thường lấy mốc khoảng một lượng dùng tối đa chín mươi ngày. Thuốc nên để trong vỏ hộp gốc có tên thuốc, kèm đơn thuốc hoặc giấy của bác sĩ ghi tên người bệnh và liều dùng. Bản dịch tiếng Anh ngắn gọn của đơn thuốc giúp viên chức hiểu nhanh.
Có ba nhóm cần chú ý hơn. Thứ nhất, thuốc có chất gây nghiện hoặc hướng thần, như một số thuốc ngủ, thuốc giảm đau mạnh, được kiểm soát chặt; mang theo phải có đơn và đúng lượng. Thứ hai, thuốc không có ở Mỹ hoặc chưa được FDA phê duyệt vẫn thường được cho mang ở mức dùng cá nhân, nhưng viên chức có quyền giữ lại nếu nghi ngờ. Thứ ba, thuốc nam, cao động vật, mật gấu hay sản phẩm từ loài hoang dã quý hiếm bị cấm theo quy định bảo tồn quốc tế, dù chỉ dùng cá nhân.
Đừng mang thuốc hộ người khác, đặc biệt thuốc kê đơn ghi tên người khác. Nếu con bạn ở Mỹ cần một loại thuốc từ Việt Nam, nên nhờ con hỏi bác sĩ bên đó về loại tương đương thay vì gửi qua vali của cha mẹ.
Tiền mặt: ngưỡng phải khai và những hiểu lầm
Ngưỡng khai báo. Người vào hoặc rời Mỹ mang tiền mặt và công cụ tiền tệ (séc du lịch, séc ghi danh người cầm…) có tổng giá trị trên 10.000 USD phải khai báo với CBP, thường bằng mẫu FinCEN 105. Ngưỡng này áp dụng theo tổng của cả nhóm đi cùng trong một số trường hợp gia đình, không phải chia đầu người để né.
Khai báo không phải là đóng thuế. Mang trên ngưỡng là hợp pháp, chỉ cần khai. Khai đầy đủ thì tiền vẫn là của bạn. Không khai, hoặc chia nhỏ cho người khác cầm để tránh khai, có thể dẫn đến tịch thu và hậu quả pháp lý nặng hơn nhiều so với số tiền tiết kiệm được.
Chiều đi từ Việt Nam cũng có quy định. Việt Nam có quy định riêng về mang ngoại tệ, tiền đồng khi xuất cảnh, với ngưỡng phải khai hải quan cửa khẩu. Hai bên độc lập; khai ở bên này không thay cho khai ở bên kia. Kiểm mức hiện hành với hải quan Việt Nam trước khi đi.
Nên mang tiền mặt nhiều không. Với chuyến du lịch, thăm thân, thẻ quốc tế và một ít tiền mặt là đủ. Mang lượng lớn tiền mặt vừa rủi ro mất cắp, vừa khiến viên chức hỏi về mục đích. Tiền cho con mua nhà, đóng học phí nên chuyển qua ngân hàng theo đường chính thức, có chứng từ, sẽ thuận lợi hơn cho cả thuế lẫn giấy tờ về sau.
Quà biếu và đồ mang hộ
Khách không cư trú được miễn thuế cho một lượng quà tặng có giá trị giới hạn, theo mức CBP công bố; vượt mức thì phải khai và có thể chịu thuế. Đồ dùng cá nhân như quần áo, đồ trang điểm, máy ảnh của chính bạn không tính là hàng hoá. Mức miễn thuế có thể thay đổi, tra trang chính thức của CBP trước chuyến đi.
Đồ mang hộ là chỗ dễ rắc rối nhất. Một người quen nhờ "cầm giúp gói quà cho đứa cháu ở Texas" mà bạn không biết bên trong có gì thì bạn là người chịu trách nhiệm trước hải quan. Đã có những trường hợp gói "bánh kẹo" chứa thịt khô, thuốc không rõ nguồn gốc, thậm chí hàng giả nhãn hiệu. Quy tắc an toàn: chỉ mang đồ bạn tự tay đóng gói hoặc đã mở ra xem.
Hàng giả nhãn hiệu như túi xách, đồng hồ nhái, mang số lượng nhiều có thể bị tịch thu. Một chiếc dùng cá nhân thường không phải vấn đề lớn, nhưng vài chiếc giống nhau trong vali sẽ bị coi như hàng hoá để bán.
Ví dụ giả định: một vali thăm cháu
Ông bà Hùng sang Seattle thăm con trai, mang hai vali. Vali một là quần áo, thuốc huyết áp ba tháng để trong hộp gốc kèm đơn thuốc bản dịch. Vali hai là quà: hai hộp trà, ba gói cà phê rang, một túi mực khô, một hộp mứt gừng, bốn cây lạp xưởng con dâu dặn mua, và một túi hạt giống rau thơm để con trồng trong vườn. Ông bà mang thêm khoảng 3.000 USD tiền mặt.
Trên tờ khai, ông bà đánh dấu "có" ở ô thực phẩm và hạt giống. Ở làn kiểm nông nghiệp, viên chức giữ lại lạp xưởng và túi hạt giống, cho đi trà, cà phê, mực khô, mứt. Tiền mặt dưới ngưỡng nên không cần khai riêng. Tổng thời gian thêm khoảng hai mươi phút. Nếu ông bà đánh dấu "không" và chó nghiệp vụ phát hiện lạp xưởng, câu chuyện sẽ là một biên bản vi phạm và có thể là tiền phạt.
Bài học: hỏi con ở Mỹ muốn gì trước khi mua. Lạp xưởng, giò chả, chà bông có bán ở chợ người Việt tại nhiều thành phố Mỹ, và mua ở đó rẻ hơn tiền phạt.
Những sai lầm hay gặp ở khu hải quan
Phần lớn biên bản vi phạm ở làn hải quan không đến từ ý định buôn lậu, mà từ thói quen và sự chủ quan:
- Đánh dấu "không" ở ô thực phẩm vì nghĩ bánh kẹo, trà không tính là thực phẩm. Cứ có đồ ăn, đồ uống, gia vị là nên đánh dấu "có".
- Quên món nhỏ trong túi xách tay: quả cam lấy từ suất ăn trên máy bay, gói hạt giống, nắm lá trà tươi người nhà dúi vào phút chót.
- Gói đồ ăn trong giấy bạc, hộp nhựa không ghi tên, khiến viên chức phải mở từng thứ ra xem và tốn thời gian của cả nhà.
- Nghĩ rằng đồ đã nấu chín, đóng hộp tại nhà thì được mang. Đồ tự đóng hộp không có nhãn sản xuất thường bị kiểm kỹ hơn hàng đóng gói công nghiệp.
- Mang thuốc rời khỏi vỉ, gom chung một lọ cho gọn vali. Viên chức không đọc được tên thuốc thì có thể giữ lại toàn bộ.
- Trả lời "không biết" khi được hỏi trong vali có gì. Người mang hành lý được coi là biết mọi thứ trong hành lý của mình.
- Khai tiền mặt theo kiểu ước chừng, rồi khi đếm lại thì lệch xa. Hãy đếm trước ở nhà và ghi lại số chính xác.
Một nguyên tắc gói gọn tất cả: khi phân vân một món có cần khai hay không, hãy khai. Viên chức hải quan xử lý việc này hằng ngày, và một món được khai đúng hiếm khi gây ra rắc rối gì hơn vài phút chờ.
Câu hỏi thường gặp
Mang lạp xưởng, giò chả hút chân không sang Mỹ được không?
Thường không. Sản phẩm thịt từ những nước có dịch bệnh vật nuôi như Việt Nam bị hạn chế chặt, hút chân không hay nấu chín cũng không thay đổi điều này. Nếu lỡ mang, hãy khai trên tờ khai hải quan để viên chức giữ lại, tránh bị phạt vì không khai.
Mang thuốc tây cho cả chuyến ba tháng có bị giữ không?
Thường không, nếu là thuốc dùng cho chính bạn, để trong hộp gốc, có đơn thuốc và lượng phù hợp với thời gian ở. Thuốc có chất gây nghiện, hướng thần cần đơn rõ ràng. Thuốc có thành phần động vật hoang dã quý hiếm thì bị cấm dù dùng cá nhân.
Hai vợ chồng mang tổng 15.000 USD tiền mặt có phải khai không?
Nên khai. Ngưỡng 10.000 USD được tính trên tổng tiền mặt và công cụ tiền tệ, và với gia đình đi chung có thể được xét theo tổng. Mang trên ngưỡng là hợp pháp nếu khai đầy đủ; chia nhau cầm để tránh khai mới là vi phạm.
Đánh dấu có thực phẩm trên tờ khai có làm chậm lượt nhập cảnh không?
Có thể thêm vài phút đến vài chục phút ở làn kiểm nông nghiệp, nhưng đó là cách an toàn nhất. Món không được phép sẽ bị giữ lại mà không phạt. Không khai rồi bị phát hiện mới dẫn tới tiền phạt và ghi nhận vi phạm cho những lần sau.
Có nên nhận mang hộ quà của người quen sang Mỹ không?
Chỉ nên mang khi bạn tự mở ra xem và biết rõ từng món bên trong. Trước hải quan Mỹ, người mang hành lý chịu trách nhiệm cho mọi thứ trong đó. Gói quà chứa thịt, thuốc không rõ nguồn gốc hay hàng giả nhãn hiệu sẽ thành vấn đề của bạn, không phải của người nhờ.