Global Investor Programme (GIP) là chương trình của Singapore cấp thường trú (PR) ngay từ đầu cho nhà đầu tư và gia đình, do Cục Phát triển Kinh tế Singapore (EDB) phụ trách. Khác với nhiều chương trình "đầu tư lấy cư trú" ở châu Âu hay Caribe, GIP không đo bằng số tiền bỏ ra mà đo trước hết bằng quy mô và thành tích doanh nghiệp của người nộp. Số tiền đầu tư chỉ là bước sau.
Nhiều doanh nhân Việt nghe "Singapore cho PR nếu đầu tư khoảng 10 triệu đô Singapore" và nghĩ đó là điều kiện duy nhất. Thực tế, điều kiện doanh nghiệp đứng trước đã loại phần lớn hồ sơ. Bài này giải thích ai đủ tư cách, các phương án đầu tư, nghĩa vụ để giữ PR, và các đường thay thế cho người không đủ. Mức đầu tư và tiêu chí đã được điều chỉnh nhiều lần, gần nhất là đợt siết năm 2023 — đối chiếu thông tin hiện hành của EDB trước khi lên kế hoạch.
Bốn hồ sơ người nộp mà GIP chấp nhận
Doanh nhân điều hành doanh nghiệp lớn. Theo tiêu chí công bố năm 2023, người nộp cần có thành tích kinh doanh ít nhất khoảng 3 năm, là chủ sở hữu đáng kể hoặc người sáng lập, và doanh nghiệp đạt doanh thu khoảng 200 triệu đô Singapore trong năm gần nhất cùng mức bình quân tương tự trong 3 năm trước đó. Một số ngành có ngưỡng riêng. Doanh nghiệp thường phải là doanh nghiệp tư nhân; công ty niêm yết có điều kiện khác.
Thế hệ kế nghiệp doanh nghiệp gia đình. Thành viên gia đình sở hữu doanh nghiệp lớn đạt ngưỡng doanh thu cao hơn, đang giữ vai trò quản lý trong doanh nghiệp đó, có thể nộp theo nhóm này.
Người sáng lập công ty tăng trưởng nhanh. Người sáng lập và cổ đông lớn của công ty được định giá khoảng 500 triệu đô Singapore trở lên, được các quỹ đầu tư mạo hiểm có uy tín rót vốn.
Chủ văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office). Người có tài sản đầu tư ròng khoảng 200 triệu đô Singapore trở lên, kèm thành tích kinh doanh hoặc đầu tư.
Ba phương án đầu tư sau khi đủ tư cách
Khi đã đạt một trong các hồ sơ trên, người nộp chọn một phương án đầu tư. Bảng tóm tắt theo khung công bố năm 2023; mức cụ thể và điều kiện kèm theo cần kiểm với EDB.
| Phương án | Mức đầu tư theo khung 2023 | Nội dung |
|---|---|---|
| A — doanh nghiệp | Khoảng 10 triệu đô Singapore | Mở mới hoặc mở rộng doanh nghiệp ở Singapore, kèm kế hoạch kinh doanh có mục tiêu tuyển dụng và chi tiêu |
| B — quỹ được GIP chọn | Khoảng 25 triệu đô Singapore | Đầu tư vào quỹ được chương trình chấp thuận, quỹ đầu tư vào doanh nghiệp ở Singapore |
| C — family office | Khoảng 200 triệu đô Singapore tài sản | Lập family office ở Singapore, trong đó khoảng 50 triệu phải đầu tư vào các hạng mục đủ điều kiện |
Phương án A nghe "rẻ" nhất nhưng đòi bạn thật sự vận hành doanh nghiệp ở Singapore và đạt cam kết về việc làm. Phương án B ít đòi hỏi vận hành nhưng vốn lớn và phụ thuộc hiệu quả quỹ. Phương án C là cấp độ của những gia đình rất giàu, không phải lựa chọn của đa số.
Điều kiện để giữ PR sau 5 năm
PR qua GIP đi kèm giấy phép tái nhập cảnh (Re-Entry Permit) thường có thời hạn 5 năm. Muốn gia hạn, bạn phải chứng minh đã làm đúng cam kết. Với phương án A, cơ quan xem doanh nghiệp ở Singapore đã tuyển đủ số nhân viên, trong đó có tỉ lệ công dân Singapore, và có tổng chi tiêu kinh doanh hằng năm đạt mức quy định. Với phương án B và C, khoản đầu tư phải được duy trì đúng thời gian.
Ngoài cam kết đầu tư, việc gia hạn còn xét người nộp hoặc gia đình có thật sự gắn bó với Singapore: sống ở đó, con đi học, có hoạt động kinh tế. Một gia đình chỉ dùng PR để du lịch và vẫn sống chủ yếu ở Việt Nam có thể gặp khó khi gia hạn. Đây là khác biệt lớn với các chương trình golden visa cho phép ở rất ít ngày mỗi năm.
Con trai có PR Singapore phải đăng ký và thực hiện nghĩa vụ quân sự quốc gia khi tới tuổi. Nhiều gia đình không biết điều này cho tới khi con chuẩn bị vào cấp ba. Trốn nghĩa vụ hoặc bỏ PR để tránh nghĩa vụ có thể ảnh hưởng tới việc con xin làm việc hay cư trú ở Singapore sau này. Gia đình có con trai cần tính kỹ điểm này trước khi nộp.
Vì sao phần lớn doanh nhân Việt không đủ
Ngưỡng doanh thu khoảng 200 triệu đô Singapore mỗi năm tương đương một doanh nghiệp rất lớn ở Việt Nam. Rất ít doanh nghiệp tư nhân Việt đạt quy mô này, và với những doanh nghiệp đạt, chủ sở hữu thường đã có đường khác. Doanh nghiệp vừa, dù lợi nhuận tốt, không đủ điều kiện dù sẵn sàng đầu tư 10 triệu đô Singapore.
Thứ hai là yêu cầu chứng minh: báo cáo tài chính kiểm toán nhiều năm, cơ cấu sở hữu rõ ràng, nguồn vốn đầu tư minh bạch. Doanh nghiệp gia đình có sở hữu đứng tên người thân, sổ sách hai bộ hoặc giao dịch nội bộ khó giải thích sẽ gặp khó ngay từ khâu thẩm định. EDB làm việc với hồ sơ ở cấp độ doanh nghiệp, không chỉ cá nhân.
Thứ ba là tính chất của chương trình: Singapore dùng GIP để thu hút doanh nghiệp và vốn vào nền kinh tế, không phải bán quyền cư trú. Vì vậy chương trình liên tục được siết khi nhu cầu tăng. Người đọc quảng cáo "PR Singapore cho nhà đầu tư" với một mức tiền cụ thể mà không nhắc tiêu chí doanh nghiệp nên coi đó là thông tin chưa đầy đủ.
Quy trình nộp và thời gian
GIP được xét theo nhiều vòng, mỗi vòng có thể kéo dài nhiều tháng. Trình tự theo nguyên lý công bố của EDB:
- Chuẩn bị hồ sơ về người nộp và doanh nghiệp: báo cáo tài chính kiểm toán nhiều năm, giấy tờ sở hữu, tiểu sử kinh doanh, kế hoạch kinh doanh (với phương án A) hoặc kế hoạch đầu tư (với phương án B, C). Giấy tờ tiếng Việt cần bản dịch.
- Nộp hồ sơ cho EDB và đóng phí xét hồ sơ. Phí không hoàn lại dù hồ sơ trượt.
- EDB thẩm định, có thể yêu cầu bổ sung hoặc phỏng vấn. Thẩm định gồm cả tư cách cá nhân, nguồn tiền và tính khả thi của kế hoạch.
- Nếu được chấp thuận về nguyên tắc, người nộp có một thời hạn nhất định để thực hiện khoản đầu tư theo phương án đã chọn và nộp chứng từ.
- Sau khi đầu tư được xác nhận, người nộp và gia đình hoàn tất thủ tục cấp PR với ICA, gồm khám sức khoẻ và lấy sinh trắc học.
- Trong thời gian giữ PR, thực hiện cam kết và chuẩn bị chứng từ cho lần gia hạn giấy phép tái nhập cảnh sau khoảng 5 năm.
Toàn bộ quá trình từ nộp tới có PR thường mất từ một năm trở lên tuỳ độ phức tạp của hồ sơ. Đừng đặt kế hoạch học tập của con theo một mốc thời gian mà bên tư vấn hứa hẹn.
Đường thay thế cho người không đủ GIP
Với doanh nhân Việt quy mô vừa, các đường thực tế hơn thường là đi qua giấy phép lao động rồi mới nộp PR. EntrePass dành cho người sáng lập công ty khởi nghiệp có yếu tố đổi mới hoặc được nhà đầu tư, vườn ươm công nhận. Employment Pass cho người được công ty ở Singapore tuyển, kể cả công ty do chính bạn lập nếu đáp ứng điều kiện. ONE Pass dành cho người có thu nhập rất cao hoặc thành tích nổi bật. Sau một thời gian làm việc và đóng thuế ở Singapore, bạn có thể nộp PR qua Cục Xuất nhập cảnh và Trạm kiểm soát (ICA).
Đường này không cho PR ngay, không có mốc thời gian cam kết, và việc xét PR theo diện lao động là xét tổng thể nhiều yếu tố mà ICA không công bố thang điểm. Nhưng nó phù hợp hơn với doanh nhân thật sự muốn kinh doanh ở Singapore, vì doanh nghiệp được xây dần thay vì phải đạt cam kết lớn ngay từ đầu.
Một đường khác hay bị bỏ qua là cho con du học ở Singapore trước. Con có thể ở lại làm việc sau tốt nghiệp và tự nộp PR theo diện của mình; cha mẹ đi theo diện thăm thân dài hạn trong một số điều kiện. Đây là lộ trình dài, phụ thuộc vào con, và không nên coi là cam kết định cư.
Ví dụ giả định: doanh nhân ngành thực phẩm tính GIP
Ông Hưng sở hữu một công ty chế biến thực phẩm ở Bình Dương, doanh thu khoảng 2.500 tỷ đồng mỗi năm, tức chưa tới 150 triệu đô Singapore theo tỷ giá gần đây. Ông muốn chuyển gia đình sang Singapore để con học quốc tế và mở rộng xuất khẩu sang Đông Nam Á.
Theo tiêu chí năm 2023, công ty của ông chưa đạt ngưỡng doanh thu cho nhóm doanh nhân, nên GIP không phải lựa chọn hiện tại dù ông sẵn sàng đầu tư. Đường hợp lý hơn: lập công ty con ở Singapore để làm đầu mối xuất khẩu, ông hoặc một quản lý cấp cao xin Employment Pass qua công ty này, gia đình đi theo diện Dependant Pass, và sau vài năm hoạt động thật, nộp PR theo diện lao động.
Với đường này, công ty con phải có hoạt động thật, tuyển người địa phương và đóng thuế ở Singapore, không thể là công ty trên giấy. Nếu sau vài năm doanh nghiệp ở Việt Nam tăng trưởng vượt ngưỡng, GIP lúc đó mới đáng mở lại. Ví dụ là giả định; con số doanh thu và tỷ giá chỉ để minh hoạ.
Những lời chào mời nên nghi ngờ
GIP là chương trình có tiếng nên hay bị dùng làm mồi trong quảng cáo định cư. Một vài kịch bản điển hình để bạn nhận ra:
- Hứa "PR Singapore trong 6 tháng" với khoản phí cố định, không hỏi gì về doanh thu doanh nghiệp của bạn.
- Chào "gói GIP rút gọn" hoặc "GIP cho doanh nghiệp vừa" — chương trình không có phiên bản như vậy theo thông tin công bố của EDB.
- Đề nghị "tái cấu trúc" doanh nghiệp để làm đẹp doanh thu cho đạt ngưỡng — đây là gian dối hồ sơ, hậu quả có thể là bị từ chối vĩnh viễn và rắc rối pháp lý.
- Yêu cầu chuyển tiền đầu tư vào tài khoản trung gian không phải của quỹ hoặc doanh nghiệp được phê duyệt.
- Lấy ví dụ người quen "được PR nhờ đầu tư" mà không nói người đó thuộc diện nào, nộp năm nào trước các đợt siết.
Thông tin chính thức về GIP do EDB công bố. Mọi con số về mức đầu tư, ngưỡng doanh thu và điều kiện giữ PR nên được đối chiếu ở nguồn đó trước khi bạn ký hợp đồng dịch vụ hay chuyển tiền.
Câu hỏi thường gặp
Đầu tư 10 triệu đô Singapore có chắc được PR không?
Không. Mức đầu tư chỉ là bước sau khi bạn đã đạt tiêu chí về doanh nghiệp và thành tích kinh doanh. Nếu không đủ tiêu chí, hồ sơ không được xét dù sẵn sàng đầu tư. EDB cũng thẩm định kế hoạch kinh doanh và nguồn tiền.
Có PR qua GIP rồi có phải sống ở Singapore không?
PR đi kèm giấy phép tái nhập cảnh có thời hạn, và khi gia hạn cơ quan xem bạn đã thực hiện cam kết đầu tư và có gắn bó thật với Singapore hay không. Gia đình hầu như không sống ở Singapore có thể gặp khó khi gia hạn giấy phép tái nhập cảnh.
Vợ và con có được PR cùng lúc không?
Có, vợ hoặc chồng và con chưa lập gia đình dưới 21 tuổi thường được đưa vào hồ sơ. Cha mẹ có thể được cấp giấy phép thăm dài hạn trong một số điều kiện. Gia đình có con trai cần tính nghĩa vụ quân sự quốc gia khi con có PR.
PR Singapore có giữ được quốc tịch Việt Nam không?
Có. PR là tư cách thường trú, không phải quốc tịch, nên bạn vẫn giữ hộ chiếu Việt Nam. Nếu sau này xin nhập quốc tịch Singapore, bạn phải thôi quốc tịch cũ vì Singapore không chấp nhận hai quốc tịch với người trưởng thành.
Doanh nghiệp không đạt ngưỡng GIP thì nên chọn đường nào?
Thường là lập hoặc mở rộng hoạt động thật ở Singapore rồi xin Employment Pass hoặc EntrePass, sau một thời gian nộp PR qua ICA. Đường này chậm hơn và không cam kết, nhưng hợp với quy mô doanh nghiệp vừa và tạo nền kinh doanh thật ở Singapore.