Trong nhiều năm, một trong những lý do khiến các gia đình trẻ chọn Canada là giấy phép lao động mở cho vợ hoặc chồng: khi một người sang học hay làm việc, người còn lại có thể xin giấy phép đi làm cho gần như bất kỳ chủ lao động nào. Cách làm này giúp gia đình có hai nguồn thu nhập và giúp người đi kèm tích luỹ kinh nghiệm Canada cho hồ sơ thường trú sau này.
Từ tháng 1 năm 2025, IRCC thu hẹp đáng kể diện này, cả với vợ chồng của du học sinh lẫn của người lao động tạm thời. Nhiều gia đình đang lên kế hoạch dựa trên quy định cũ phải tính lại. Bài này giải thích ai còn đủ điều kiện, ai không, những gì không bị ảnh hưởng, và các lựa chọn thay thế. Quy định có thể tiếp tục được điều chỉnh, nên bạn đối chiếu hướng dẫn hiện hành trên canada.ca trước khi nộp.
Giấy phép lao động mở cho vợ chồng là gì
Giấy phép lao động mở là loại giấy phép không gắn với một chủ lao động cụ thể và không cần đánh giá tác động thị trường lao động. Người có giấy phép mở có thể làm cho bất kỳ chủ nào, đổi việc mà không phải xin giấy phép mới, trừ một số ngành bị hạn chế như chăm sóc trẻ em hay y tế khi chưa khám sức khoẻ phù hợp.
Với vợ chồng, diện này không đòi người đi kèm có kinh nghiệm hay tiếng Anh đạt mức nào. Điều kiện đặt lên người đứng chính: người đó học chương trình gì, làm công việc gì, giấy phép còn bao lâu. Vì thế, câu hỏi "vợ mình có được đi làm không" thực chất là câu hỏi "người đứng chính có thuộc nhóm được cho phép không".
Quan hệ phải là vợ chồng hợp pháp hoặc chung sống như vợ chồng theo định nghĩa của Canada, thường là đã sống chung liên tục ít nhất một năm. Bạn phải chứng minh quan hệ thật bằng giấy tờ, ảnh, bằng chứng sống chung. Kết hôn chỉ để lấy giấy phép là gian lận và bị xử lý nặng.
Sau thay đổi 2025: ai còn, ai không
Bảng dưới tóm theo nguyên lý thay đổi IRCC công bố cho đầu năm 2025. Danh sách nghề, chương trình học và thời hạn tối thiểu cụ thể nằm trong hướng dẫn của IRCC và có thể được điều chỉnh.
| Người đứng chính | Trước 2025 | Từ đầu 2025 (nguyên lý) |
|---|---|---|
| Du học sinh đại học, cao đẳng chương trình thường | Vợ chồng thường được cấp | Không còn đủ điều kiện |
| Du học sinh thạc sĩ chương trình đủ dài | Được cấp | Còn đủ điều kiện nếu chương trình đạt thời lượng tối thiểu |
| Nghiên cứu sinh tiến sĩ | Được cấp | Còn đủ điều kiện |
| Một số chương trình chuyên nghiệp như y, luật | Được cấp | Còn đủ điều kiện theo danh sách IRCC |
| Lao động nghề TEER 0 hoặc TEER 1 | Được cấp | Còn đủ điều kiện, kèm điều kiện thời hạn giấy phép còn lại |
| Lao động TEER 2, 3 trong ngành thiếu người được chỉ định | Được cấp | Còn đủ điều kiện theo danh sách ngành |
| Lao động TEER 2, 3 ngoài danh sách; TEER 4, 5 | Thường được cấp | Không còn đủ điều kiện |
| Con phụ thuộc của người lao động | Có thể được cấp giấy phép mở | Không còn diện này |
Với người đứng chính là lao động, IRCC đặt thêm điều kiện giấy phép của họ còn ít nhất một khoảng thời gian nhất định, theo công bố là khoảng mười sáu tháng, tại thời điểm vợ chồng nộp. Nếu người đứng chính chỉ còn vài tháng trên giấy phép, người đi kèm có thể không đạt dù nghề đúng nhóm.
Giấy phép đã cấp trước thay đổi vẫn còn giá trị tới ngày hết hạn. Nhưng khi gia hạn, người đi kèm phải đáp ứng quy định mới.
Những diện không bị ảnh hưởng bởi đợt thu hẹp
Vợ chồng được bảo lãnh trong Canada. Người đang ở Canada và được vợ hoặc chồng là công dân, thường trú nhân bảo lãnh theo diện vợ chồng trong nước có thể xin giấy phép lao động mở riêng của diện này. Đây là chính sách khác, điều kiện khác.
Người đang có hồ sơ thường trú và giấy phép cầu nối. Vợ chồng của người có giấy phép lao động cầu nối trong một số trường hợp có thể xin giấy phép mở kèm theo. Điều kiện cụ thể đọc trong hướng dẫn hiện hành.
Diện theo hiệp định thương mại và các chương trình đặc thù. Một số giấy phép theo hiệp định hoặc chương trình riêng có quy định về vợ chồng tách biệt. Người Việt ít dùng nhóm này, nhưng nếu người đứng chính đi theo chương trình chuyển nhân sự nội bộ hay hiệp định, nên kiểm riêng.
Người đi kèm tự xin giấy phép của mình. Không có giấy phép mở không có nghĩa là không được làm. Người đi kèm vẫn có thể có giấy phép riêng nếu tìm được chủ lao động chịu làm thủ tục, hoặc xin giấy phép du học để đi học.
Ví dụ giả định: hai gia đình, hai kế hoạch
Ví dụ sau là giả định. Gia đình thứ nhất: anh Tùng sang Toronto học chương trình cao đẳng hai năm, dự định đưa vợ sang đi làm để trang trải. Theo quy định mới, chương trình của anh không thuộc nhóm cho vợ chồng xin giấy phép mở. Vợ anh có thể sang bằng thị thực khách thăm, nhưng không được đi làm. Chi phí sống của hai người dựa vào một người vừa học vừa làm bán thời gian là gánh nặng lớn. Gia đình phải chọn: anh sang trước một mình, hoặc chị cũng đi học để có giấy phép du học của mình, hoặc anh chuyển sang chương trình thạc sĩ đủ điều kiện.
Gia đình thứ hai: chị Mai là kỹ sư phần mềm, được một công ty ở Vancouver tuyển với giấy phép lao động ba năm, nghề thuộc nhóm TEER 1. Chồng chị xin giấy phép mở ngay khi chị còn hơn hai năm trên giấy phép, nên đạt điều kiện thời hạn. Anh đi làm ở một nhà hàng rồi chuyển sang làm kỹ thuật viên điện, tích luỹ kinh nghiệm Canada. Khi gia đình nộp Express Entry, kinh nghiệm Canada của anh cộng thêm điểm phần vợ chồng cho hồ sơ của chị.
Hai ví dụ cho thấy cùng một loại giấy phép, kết quả khác hẳn chỉ vì người đứng chính học gì hay làm gì. Đây là thông tin cần có trước khi chọn chương trình học hay nhận một lời mời làm việc.
Người đi kèm không đủ điều kiện: các lựa chọn còn lại
Nếu sau khi đối chiếu, vợ hoặc chồng của bạn không thuộc nhóm được cấp giấy phép mở, gia đình vẫn còn vài lựa chọn. Mỗi lựa chọn có giá riêng, nên cân nhắc trước khi ai đó rời việc ở Việt Nam.
Lựa chọn thứ nhất là người đi kèm tự xin giấy phép du học. Người đó học một chương trình phù hợp, có giấy phép du học, được làm thêm theo điều kiện của giấy phép du học, và sau khi tốt nghiệp có thể đủ điều kiện giấy phép làm việc sau tốt nghiệp nếu chương trình đáp ứng yêu cầu. Cái giá là học phí thứ hai và áp lực học tập trong khi đang chăm lo gia đình.
Lựa chọn thứ hai là giấy phép lao động gắn chủ. Nếu người đi kèm có nghề được thị trường cần, chủ lao động có thể làm thủ tục đánh giá tác động thị trường lao động để tuyển. Đường này chậm và phụ thuộc vào thiện chí của chủ, nhưng tạo ra kinh nghiệm Canada thật.
Lựa chọn thứ ba là đổi người đứng chính hoặc đổi chương trình của người đứng chính sang loại đủ điều kiện, ví dụ chọn chương trình thạc sĩ đủ thời lượng thay vì cao đẳng. Lựa chọn cuối cùng, và nhiều khi hợp lý nhất, là người đứng chính sang trước, ổn định, rồi gia đình đoàn tụ khi người đứng chính có nghề đủ điều kiện hoặc có thường trú.
Nộp ở đâu và mất bao lâu
Người đi kèm có thể nộp giấy phép lao động mở cùng lúc với hồ sơ của người đứng chính khi cả hai cùng nộp từ Việt Nam, hoặc nộp sau khi người đứng chính đã sang và có giấy phép. Nếu người đi kèm đang ở Canada với tình trạng hợp lệ, có thể nộp trong nước. Hồ sơ gồm bằng chứng quan hệ, bản sao giấy phép và thư mời làm việc hoặc thư xác nhận nhập học của người đứng chính, cùng giấy tờ cho thấy người đứng chính thuộc nhóm đủ điều kiện.
Thời gian xử lý thay đổi theo nơi nộp và khối lượng hồ sơ; bạn tra thời gian hiện tại trên trang của IRCC. Nộp từ Việt Nam thường kèm sinh trắc học và có thể cần khám sức khoẻ nếu người đi kèm định làm trong ngành y tế, giáo dục, chăm sóc trẻ em hay người già.
Một chi tiết thực tế: giấy phép của người đi kèm thường không dài hơn giấy phép của người đứng chính. Khi người đứng chính gia hạn hay đổi giấy phép, người đi kèm cũng phải gia hạn theo, và lúc đó áp quy định đang có hiệu lực.
Tính toán cho gia đình: các câu hỏi nên trả lời trước
Ai nên đứng chính? Nếu cả hai vợ chồng đều có thể đi học hay đi làm, người có nghề thuộc nhóm TEER 0, 1 hoặc chương trình học đủ điều kiện nên đứng chính, để người kia có giấy phép mở. Lựa chọn này cũng ảnh hưởng đến điểm CRS sau này.
Ngân sách nếu chỉ một người có thu nhập. Hãy tính chi phí sống ở thành phố bạn đến với giả định chỉ một nguồn thu nhập trong năm đầu. Nếu ngân sách chỉ đứng được khi cả hai đều đi làm, kế hoạch đang dựa trên một điều không chắc.
Con cái. Con phụ thuộc không còn được giấy phép lao động mở theo diện đi kèm lao động. Con trong tuổi đi học vẫn được học ở trường công tuỳ quy định từng tỉnh khi cha mẹ có giấy phép hợp lệ. Bạn nên kiểm quy định nhập học của tỉnh nơi định đến.
Thời điểm nộp. Điều kiện thời hạn còn lại trên giấy phép của người đứng chính khiến việc nộp sớm có lợi. Nộp ngay khi người đứng chính có giấy phép, thay vì chờ vài tháng.
Sai lầm hay gặp
Sai lầm thứ nhất là đọc thông tin cũ. Nhiều bài viết, video và lời tư vấn trước năm 2025 vẫn nói "du học Canada thì vợ chồng được đi làm". Thông tin đó không còn đúng với phần lớn chương trình học. Trước khi đặt cọc học phí, bạn cần kiểm chương trình cụ thể có thuộc nhóm đủ điều kiện hay không, theo hướng dẫn của IRCC tại thời điểm nộp.
Sai lầm thứ hai là nghĩ người đi kèm có thể sang bằng thị thực du lịch rồi "tìm cách" xin giấy phép sau. Khách thăm làm việc không phép là vi phạm, ảnh hưởng tới mọi hồ sơ về sau của cả gia đình. Nếu người đi kèm không đủ điều kiện giấy phép mở, đường đúng là xin giấy phép riêng hoặc chấp nhận không đi làm.
Sai lầm thứ ba là không giữ bằng chứng quan hệ. Hồ sơ vợ chồng cần thể hiện quan hệ thật và liên tục. Với cặp chung sống chưa đăng ký kết hôn, bằng chứng sống chung một năm như hợp đồng thuê nhà chung, hoá đơn chung là điều kiện tối thiểu, và thiếu thì rất khó chứng minh.
Câu hỏi thường gặp
Vợ của du học sinh cao đẳng hai năm có được đi làm ở Canada không?
Theo quy định từ đầu năm 2025, vợ hoặc chồng của du học sinh chương trình cao đẳng thông thường không còn đủ điều kiện giấy phép lao động mở. Người đi kèm cần một đường khác như giấy phép du học riêng hoặc giấy phép lao động do chủ lao động làm thủ tục.
Giấy phép mở đã cấp trước năm 2025 có bị thu hồi không?
Giấy phép đã cấp vẫn có hiệu lực tới ngày hết hạn ghi trên giấy. Khi gia hạn, người đi kèm phải đáp ứng quy định mới. Vì vậy nên tính trước kế hoạch khi giấy phép sắp hết hạn.
Làm sao biết nghề của người đứng chính thuộc TEER mấy?
Bạn tra mã nghề trong hệ thống phân loại nghề NOC 2021 dựa trên nhiệm vụ công việc thật, rồi xem chữ số thứ hai của mã để biết nhóm TEER. Mã nghề trong thư mời làm việc và giấy phép lao động của người đứng chính là căn cứ chính.
Kinh nghiệm làm việc của người đi kèm có giúp gì cho hồ sơ thường trú?
Có. Trong thang CRS, kinh nghiệm làm việc tại Canada của vợ hoặc chồng được cộng điểm ở phần yếu tố vợ chồng. Người đi kèm cũng có thể tự đủ điều kiện diện Kinh nghiệm Canada và đứng chính nếu điểm của họ tốt hơn.
Con cái của người lao động có giấy phép làm thêm không?
Diện giấy phép lao động mở cho con phụ thuộc của người lao động đã được bỏ trong đợt thay đổi đầu năm 2025. Con đủ tuổi muốn đi làm cần giấy phép riêng, hoặc nếu là du học sinh thì làm thêm theo điều kiện của giấy phép du học.