Nhiều người Việt ở Canada đi theo lộ trình quen thuộc: du học, giấy phép làm việc sau tốt nghiệp, tích luỹ kinh nghiệm, rồi nộp hồ sơ thường trú. Khoảng nguy hiểm nhất nằm ở cuối chặng: giấy phép lao động sắp hết mà hồ sơ thường trú chưa có kết quả. Nếu không có giấy phép mới, bạn phải nghỉ việc, mất thu nhập và có khi mất cả chỗ làm đang giữ cho mình.
Giấy phép lao động cầu nối, viết tắt BOWP, được tạo ra để lấp khoảng trống đó. Bài này giải thích ai đủ điều kiện, khi nào nộp, khái niệm tình trạng duy trì, và những tình huống BOWP không cứu được — để bạn tính trước, thay vì phát hiện ra vấn đề khi chỉ còn vài tuần. Điều kiện chi tiết đã được IRCC điều chỉnh nhiều lần; bạn luôn đọc hướng dẫn hiện hành trên canada.ca.
BOWP là gì và vì sao gọi là "cầu nối"
BOWP là giấy phép lao động mở, cấp cho người đang ở Canada, đã nộp hồ sơ thường trú theo một số chương trình nhất định, và có giấy phép lao động hiện tại sắp hết hạn hoặc đang ở tình trạng duy trì. Giấy phép này không gắn với chủ lao động cụ thể, nên bạn có thể tiếp tục làm chỗ cũ hoặc chuyển việc.
Gọi là cầu nối vì nó nối khoảng thời gian từ khi giấy phép cũ hết đến khi hồ sơ thường trú được quyết định. Nó không phải đường riêng để lên thường trú, không cộng thêm điểm, không đảm bảo hồ sơ thường trú được chấp thuận. Nếu hồ sơ thường trú bị từ chối, BOWP vẫn còn hiệu lực đến ngày hết hạn ghi trên giấy, nhưng bạn cần kế hoạch khác cho giai đoạn sau.
Thời hạn BOWP thường được tính đủ để bao khoảng thời gian xét hồ sơ thường trú dự kiến. Nếu hồ sơ kéo dài hơn và BOWP sắp hết, trong một số trường hợp bạn có thể xin thêm; điều kiện gia hạn đọc trong hướng dẫn tại thời điểm đó.
Ai đủ điều kiện
Đã nộp hồ sơ thường trú theo chương trình được chấp nhận. Các chương trình thường được kể đến gồm các diện Express Entry (Kinh nghiệm Canada, tay nghề liên bang, thợ tay nghề), đề cử tỉnh bang và một số chương trình liên bang khác. Người có hồ sơ Quebec theo diện tay nghề cũng đã từng được đưa vào nhóm đủ điều kiện, theo các thông báo riêng.
Hồ sơ thường trú đã qua bước kiểm tra hoàn chỉnh. Với Express Entry, hồ sơ phải được IRCC xác nhận đã qua kiểm tra hoàn chỉnh; với các chương trình nộp giấy, bạn cần thư xác nhận đã nhận hồ sơ. Vừa bấm nộp chưa đủ; bạn phải chờ đến khi hồ sơ được ghi nhận ở bước này.
Đang ở Canada và có tình trạng hợp lệ. Bạn phải có giấy phép lao động còn hiệu lực, hoặc đang ở tình trạng duy trì vì đã xin gia hạn trước khi giấy cũ hết, hoặc đủ điều kiện khôi phục tình trạng. Người ở ngoài Canada không xin BOWP.
Với đề cử tỉnh bang có giới hạn chủ lao động. Nếu đề cử của bạn gắn với một chủ lao động cụ thể, BOWP có thể không phải loại giấy phép phù hợp; bạn có thể cần giấy phép gắn với chủ đó. Đọc kỹ thư đề cử và hướng dẫn của IRCC.
Tình trạng duy trì: lưới an toàn hay bị hiểu sai
Nếu bạn nộp đơn xin giấy phép lao động mới, kể cả BOWP, trước khi giấy phép cũ hết hạn và vẫn ở trong Canada, bạn được coi là đang ở tình trạng duy trì. Trong thời gian chờ quyết định, bạn tiếp tục được làm việc theo đúng điều kiện của giấy phép cũ. Khái niệm này trước đây hay được gọi là tình trạng ngầm định.
Ba điểm hay bị hiểu sai. Thứ nhất, tình trạng duy trì chỉ có khi nộp trước ngày hết hạn; nộp sau một ngày là không có. Thứ hai, nếu bạn rời khỏi Canada trong lúc chờ, bạn mất tình trạng duy trì; khi quay lại bằng thị thực khách thăm, bạn không được làm việc cho tới khi giấy phép mới được cấp. Thứ ba, điều kiện làm việc giữ nguyên như giấy cũ: nếu giấy cũ gắn với một chủ, bạn chưa được đổi chủ cho tới khi có giấy mới.
Với người Việt, điểm thứ hai rất thực tế: có người về Việt Nam ăn Tết hay chịu tang trong lúc chờ BOWP, quay lại thì phải nghỉ việc nhiều tuần. Nếu việc đi lại không thể dời, hãy tính trước với chủ lao động.
Lịch thời gian nên có
BOWP phụ thuộc vào hồ sơ thường trú đã nộp và đã qua kiểm tra hoàn chỉnh. Vì vậy, lịch làm việc cần bắt đầu ngược từ ngày giấy phép hiện tại hết hạn.
- Ghi ngày hết hạn giấy phép hiện tại, tính lùi lại ít nhất chín đến mười hai tháng.
- Nếu đi Express Entry, đảm bảo hồ sơ đã trong bể với kết quả ngôn ngữ, thẩm định bằng cấp còn hạn sớm nhất có thể.
- Khi được mời, nộp hồ sơ thường trú đầy đủ ngay, không để đến cuối thời hạn.
- Theo dõi tài khoản IRCC để thấy xác nhận hồ sơ đã qua kiểm tra hoàn chỉnh.
- Nộp BOWP trực tuyến khi đã đủ điều kiện, trước ngày giấy cũ hết hạn, lưu bằng chứng ngày nộp.
- Báo cho bộ phận nhân sự về tình trạng duy trì, kèm bằng chứng đã nộp, để họ không cắt lương nhầm.
Nếu giấy phép hiện tại sẽ hết trước khi bạn kịp có thư mời, BOWP không còn là phương án. Đây là lúc cần đường khác: giấy phép có LMIA từ chủ lao động, giấy phép theo diện vợ chồng nếu đủ điều kiện, hoặc đi học tiếp. Nhận ra sớm điều này là lý do chính của việc tính lùi.
Ví dụ giả định: chị Ngọc và giấy phép sau tốt nghiệp
Ví dụ sau là giả định. Chị Ngọc tốt nghiệp ở Ontario, có giấy phép làm việc sau tốt nghiệp ba năm, làm kế toán cho một công ty logistic. Sau mười tám tháng làm việc, chị đủ điều kiện diện Kinh nghiệm Canada và vào bể Express Entry. Chị được mời khi giấy phép còn khoảng mười tháng, nộp hồ sơ thường trú trong ba tuần, và nhận xác nhận hồ sơ đã qua kiểm tra hoàn chỉnh sau đó ít lâu.
Khi giấy phép còn vài tháng, chị nộp BOWP và lưu xác nhận nộp. Giấy phép cũ hết hạn trước khi BOWP được cấp, nhưng chị vẫn làm việc bình thường nhờ tình trạng duy trì. Sau vài tuần, BOWP được cấp. Vài tháng sau, chị nhận xác nhận thường trú.
Cùng câu chuyện nhưng nếu chị Ngọc chờ đến khi giấy phép chỉ còn ba tháng mới vào bể, kịch bản đổi hẳn: chị có thể chưa được mời khi giấy hết hạn, không có hồ sơ thường trú nào để làm cơ sở cho BOWP, và phải nghỉ việc. Khác biệt nằm ở việc bắt đầu sớm sáu tháng.
Hồ sơ BOWP gồm những gì
BOWP nộp trực tuyến từ trong Canada. Hồ sơ không dày, nhưng thiếu một mục là dễ bị trả về, và khi giấy cũ đã hết thì thời gian sửa sai rất ngắn. Danh sách thường gặp:
- Mẫu đơn xin giấy phép lao động nộp từ trong Canada, khai đúng loại giấy phép mở cầu nối.
- Bản sao giấy phép lao động hiện tại, hoặc bằng chứng đã nộp gia hạn nếu đang ở tình trạng duy trì.
- Thư hoặc thông báo của IRCC xác nhận hồ sơ thường trú đã qua kiểm tra hoàn chỉnh, hoặc thư xác nhận nhận hồ sơ.
- Với đề cử tỉnh bang ngoài Express Entry: bản sao thư đề cử, để cán bộ kiểm đề cử có gắn chủ lao động hay không.
- Hộ chiếu còn hạn đủ dài; giấy phép không được cấp quá ngày hết hạn hộ chiếu.
- Phí xử lý giấy phép và phí người có giấy phép mở theo biểu phí hiện hành.
Hộ chiếu là điểm hay bị quên. Nếu hộ chiếu Việt Nam của bạn chỉ còn hơn một năm, BOWP có thể bị cấp ngắn theo hộ chiếu. Gia hạn hộ chiếu ở cơ quan đại diện Việt Nam tại Canada trước khi nộp BOWP giúp bạn có giấy phép đủ dài.
Khai đúng địa chỉ ở Canada và thông tin chủ lao động hiện tại, dù BOWP là giấy phép mở. Thông tin nhất quán giữa hồ sơ thường trú và hồ sơ BOWP giúp tránh câu hỏi không cần thiết.
Lỡ để giấy phép hết hạn: khôi phục tình trạng
Nếu giấy phép lao động đã hết mà bạn chưa nộp gì, bạn mất tình trạng hợp lệ và phải dừng làm việc ngay. Luật Canada cho một khoảng thời gian, theo hướng dẫn là trong vòng chín mươi ngày kể từ khi mất tình trạng, để xin khôi phục, kèm phí khôi phục. Trong thời gian chờ khôi phục, bạn được ở lại Canada nhưng không được làm việc.
Nếu bạn vừa xin khôi phục vừa đủ điều kiện BOWP, có thể nộp cùng lúc theo hướng dẫn. Nhưng mấy tuần hay mấy tháng không có thu nhập là chi phí thật, và chủ lao động không phải lúc nào cũng giữ chỗ cho bạn. Mỗi ngày làm việc trong thời gian mất tình trạng là vi phạm, có thể ảnh hưởng tới chính hồ sơ thường trú đang chờ.
Cách phòng đơn giản nhất là đặt nhắc lịch ở các mốc sáu tháng, ba tháng và một tháng trước ngày hết hạn giấy phép, và nói chuyện với bộ phận nhân sự về kế hoạch từ sớm. Nhiều công ty có kinh nghiệm với nhân viên nước ngoài sẽ tự nhắc, nhưng trách nhiệm giữ tình trạng vẫn là của bạn.
Những khoảng trống BOWP không lấp được
Chưa nộp hồ sơ thường trú. Ở trong bể Express Entry, có đề cử tỉnh bang nhưng chưa nộp hồ sơ lên IRCC, hay đang chuẩn bị hồ sơ thì chưa đủ điều kiện.
Giấy phép đã hết quá lâu. Nếu giấy phép đã hết và bạn không nộp gì trước đó, bạn mất tình trạng. Có thể có thời gian để xin khôi phục, nhưng trong thời gian khôi phục bạn không được làm việc cho tới khi được chấp thuận.
Giấy phép sau tốt nghiệp không gia hạn được. Giấy phép làm việc sau tốt nghiệp về nguyên tắc chỉ cấp một lần. Người tính chuyện "hết thì gia hạn" thường mất nhiều thời gian quý báu.
Hồ sơ thường trú bị từ chối. BOWP còn hiệu lực đến ngày hết hạn, nhưng không gia hạn tiếp theo hồ sơ đã bị từ chối. Bạn cần xác định nhanh hướng đi tiếp, có thể là nộp lại khi đủ điều kiện.
Câu hỏi thường gặp
Có thể nộp BOWP ngay sau khi nhận thư mời Express Entry không?
Chưa. BOWP đòi bạn đã nộp hồ sơ thường trú đầy đủ và hồ sơ đó đã được IRCC xác nhận qua bước kiểm tra hoàn chỉnh. Thư mời mới chỉ cho phép bạn nộp hồ sơ, chưa đủ để làm căn cứ cho BOWP.
Trong lúc chờ BOWP có được đổi chủ lao động không?
Nếu bạn đang ở tình trạng duy trì với giấy phép cũ gắn với một chủ lao động, bạn chỉ được làm theo điều kiện của giấy cũ. Đổi chủ phải chờ đến khi BOWP, là giấy phép mở, được cấp.
Về Việt Nam trong lúc chờ BOWP thì sao?
Rời Canada làm bạn mất tình trạng duy trì. Bạn vẫn có thể quay lại nếu có thị thực hợp lệ, nhưng sẽ không được làm việc cho tới khi BOWP được cấp. Nếu chuyến đi không thể hoãn, hãy báo trước với chủ lao động và tính phần thu nhập bị gián đoạn.
Vợ chồng của người có BOWP có được đi làm không?
Trong một số trường hợp, vợ hoặc chồng của người có BOWP có thể đủ điều kiện xin giấy phép lao động mở. Điều kiện cụ thể đã thay đổi trong các năm gần đây, nên bạn cần đối chiếu hướng dẫn hiện hành trên canada.ca.
BOWP có giúp hồ sơ thường trú được xét nhanh hơn không?
Không. BOWP chỉ giúp bạn tiếp tục làm việc hợp pháp trong lúc chờ. Tốc độ xét hồ sơ thường trú phụ thuộc vào chương trình và khối lượng hồ sơ của IRCC, không phụ thuộc vào việc bạn có BOWP hay không.