Người đang ở Mỹ hợp pháp bằng một tình trạng khác — du lịch B-2, công tác B-1, du học F-1, H-1B — và đã có quốc tịch nước hiệp ước có thể nộp đơn I-129 lên USCIS để đổi sang tình trạng E-2 mà không phải về nước phỏng vấn. Nếu được chấp thuận, bạn được ở và điều hành doanh nghiệp E-2 tới ngày ghi trên I-94 mới, thường tối đa hai năm.
Đổi tình trạng tại Mỹ có lợi về thời gian và tránh rủi ro kẹt ở nước ngoài, nhưng nó chỉ cho bạn tình trạng, không cho thị thực. Lần đầu ra khỏi Mỹ, bạn vẫn phải xin visa E-2 ở lãnh sự quán, và cán bộ lãnh sự xét độc lập với USCIS. Ngoài ra, đổi tình trạng quá sớm sau khi nhập cảnh bằng visa du lịch có thể bị coi là khai sai mục đích chuyến đi.
Bài này giải thích ai đổi được, khi nào nên chọn đường này, quy tắc 90 ngày, và những việc không được làm trong lúc đơn đang chờ.
Tình trạng và thị thực: phân biệt trước khi chọn đường
Hai khái niệm này hay bị dùng lẫn. Thị thực là tờ giấy trong hộ chiếu do Bộ Ngoại giao cấp qua lãnh sự quán, cho phép bạn đến cửa khẩu và xin nhập cảnh. Tình trạng là tư cách pháp lý của bạn khi đang ở trong nước Mỹ, ghi trên I-94, quyết định bạn được làm gì và ở tới bao giờ. USCIS — cơ quan xét đơn I-129 đổi tình trạng — chỉ cấp tình trạng, không cấp thị thực.
Hệ quả: sau khi đổi sang E-2 thành công, nếu bạn ở yên trong Mỹ, bạn hợp lệ tới ngày I-94 hết hạn. Nhưng khi ra khỏi Mỹ, tình trạng đó không đi theo bạn. Muốn quay lại, bạn cần thị thực E-2 cấp ở lãnh sự quán. Cán bộ lãnh sự xét lại toàn bộ hồ sơ theo tiêu chuẩn của Bộ Ngoại giao và không bị ràng buộc bởi quyết định chấp thuận của USCIS. Việc USCIS đã chấp thuận là một yếu tố được xem xét, nhưng không bảo đảm được cấp visa.
Vì vậy câu hỏi không phải "đường nào dễ hơn", mà là "gia đình có cần đi lại trong vài năm tới không". Nếu cần về Việt Nam thường xuyên, xin visa E-2 ở lãnh sự ngay từ đầu có thể gọn hơn.
Điều kiện để đổi sang E-2 tại Mỹ
Đơn đổi tình trạng xét cả điều kiện E-2 lẫn điều kiện về tình trạng hiện tại. Các điểm chính:
- Bạn đang ở Mỹ hợp pháp và tình trạng hiện tại chưa hết hạn vào lúc nộp đơn.
- Bạn chưa vi phạm điều kiện của tình trạng hiện tại, ví dụ chưa làm việc trái phép khi đang ở bằng visa du lịch.
- Bạn mang quốc tịch nước có hiệp ước E-2 với Mỹ, và doanh nghiệp do công dân nước đó nắm ít nhất 50%.
- Khoản đầu tư đã được cam kết, chịu rủi ro, có tỷ lệ hợp lý; doanh nghiệp có thật và không biên tế, như mọi hồ sơ E-2.
- Bạn sang để phát triển và điều hành doanh nghiệp.
- Một số tình trạng không cho phép đổi sang diện khác ngay trong nước Mỹ, ví dụ người nhập cảnh quá cảnh C hoặc người J-1 còn chịu điều kiện cư trú hai năm ở nước nhà. Người J-1 có điều kiện này cần xem kỹ trước khi tính.
Lệ phí, thời gian xét và khả năng dùng dịch vụ xét nhanh có phí cho đơn E-2 thay đổi theo thời kỳ; kiểm trên uscis.gov trước khi nộp.
Quy tắc 90 ngày: đổi tình trạng quá sớm sau khi nhập cảnh
Cẩm nang Ngoại vụ của Bộ Ngoại giao Mỹ có hướng dẫn thường được gọi là "quy tắc 90 ngày": nếu trong vòng 90 ngày sau khi nhập cảnh bằng một visa không định cư, người đó làm điều không phù hợp với mục đích đã khai (ví dụ nhập cảnh bằng B-2 để du lịch rồi nộp đơn đổi sang tình trạng có làm việc), cán bộ lãnh sự có thể suy đoán người đó đã khai sai mục đích khi xin visa hoặc khi nhập cảnh. Suy đoán này có thể bị bác bỏ bằng chứng cứ, nhưng nếu bị kết luận khai sai, hậu quả là bị cấm nhập cảnh lâu dài trừ khi được miễn trừ.
Quy tắc này thuộc Bộ Ngoại giao, nên ảnh hưởng chủ yếu khi bạn xin visa ở lãnh sự quán sau này. USCIS áp dụng tiêu chuẩn riêng của họ khi xét đơn đổi tình trạng, nhưng cũng xem xét ý định lúc nhập cảnh. Ngoài khung 90 ngày, câu hỏi về ý định vẫn có thể được đặt ra nếu có chứng cứ khác.
Cách an toàn là để mọi khai báo khớp với sự thật. Nếu lúc xin visa B và lúc nhập cảnh bạn đi để khảo sát đầu tư, gặp luật sư, xem doanh nghiệp — đó là hoạt động hợp lệ của B-1 — hãy nói đúng như vậy. Quyết định đầu tư sau chuyến khảo sát khác với việc đã định ở lại làm E-2 từ trước mà khai là đi du lịch.
Đổi tại Mỹ hay xin visa ở lãnh sự
Bảng dưới đặt hai đường cạnh nhau để chọn theo hoàn cảnh gia đình:
| Yếu tố | Đổi tình trạng tại Mỹ (I-129) | Xin visa E-2 ở lãnh sự |
|---|---|---|
| Phải rời Mỹ | Không | Có, phỏng vấn ở cơ quan lãnh sự |
| Kết quả nhận được | Tình trạng E-2 trên I-94, thường tối đa 2 năm | Thị thực E-2 theo bảng đối ứng, cộng I-94 khi nhập cảnh |
| Đi lại sau đó | Lần ra khỏi Mỹ đầu tiên phải xin visa | Đi lại bằng visa còn hạn |
| Rủi ro khi bị từ chối | Có thể phải rời Mỹ nếu tình trạng cũ đã hết | Kẹt ở ngoài Mỹ cho tới khi xử lý xong |
| Phỏng vấn | Thường không | Có |
| Hợp với ai | Người cần ở lại liên tục, con đang đi học, không định đi lại sớm | Người cần đi lại thường xuyên, muốn có thị thực ngay |
Có gia đình chọn kết hợp: đổi tình trạng để bắt đầu điều hành doanh nghiệp sớm, rồi khi doanh nghiệp đã có số liệu thật thì về xin visa ở lãnh sự — lúc đó hồ sơ mạnh hơn hồ sơ ban đầu chỉ có kế hoạch.
Những việc không được làm khi đơn đang chờ
Không bắt đầu điều hành doanh nghiệp như chủ có tình trạng E-2. Khi đơn đổi tình trạng đang chờ, bạn vẫn ở theo tình trạng cũ. Người có B-2 hay F-1 không được làm việc cho doanh nghiệp E-2 cho tới khi đơn được chấp thuận. Các hoạt động chuẩn bị đầu tư kiểu B-1 (ký hợp đồng, gặp đối tác) khác với điều hành hằng ngày.
Không để tình trạng cũ hết hạn mà không theo dõi. Nộp đơn đúng hạn giúp bạn thường được ở lại trong lúc chờ quyết định, nhưng nếu đơn bị từ chối, thời gian ở sau ngày hết hạn tình trạng cũ có thể bị tính là ở bất hợp pháp. Nên hỏi luật sư về cách tính trong trường hợp cụ thể.
Không rời Mỹ khi đơn đang chờ. Rời Mỹ trong lúc đơn đổi tình trạng đang chờ thường làm đơn đó bị coi là từ bỏ. Nếu có việc gấp phải đi, cần tính chuyển sang đường xin visa ở lãnh sự.
Không để con lớn hơn 21 tuổi trong đơn. Con đi kèm phải dưới 21 tuổi. Con sắp tròn 21 tuổi cần tính tình trạng riêng song song.
Ví dụ giả định: ba hoàn cảnh hay gặp
Chị M., du học sinh F-1 sắp tốt nghiệp thạc sĩ, gia đình đã có quốc tịch Grenada trong lúc chị đang học. Chị muốn mở một doanh nghiệp dịch vụ ở thành phố đang sống. Đổi từ F-1 sang E-2 trước khi tình trạng F-1 hết hạn giúp chị không phải về nước; nhưng nếu chị đang dùng OPT để đi làm, cần tính thời điểm để không rơi vào khoảng trống không có quyền làm việc.
Anh K. sang Mỹ bằng B-1 để khảo sát, gặp người bán một tiệm có sẵn, ký hợp đồng mua có điều kiện. Anh khai đúng mục đích khảo sát đầu tư khi nhập cảnh. Về mặt khai báo, việc đổi tình trạng sau đó có cơ sở hơn so với người khai đi du lịch; nhưng nếu anh định về Việt Nam vài tháng sau, xin visa ở lãnh sự có thể hợp lý hơn.
Gia đình ông L. đang có H-1B, ông muốn rời chỗ làm để tự kinh doanh. Đổi sang E-2 giúp giữ tình trạng cho cả nhà mà không cần chủ lao động. Điều cần tính là nộp đơn trước khi H-1B chấm dứt, và cân nhắc việc mất lối thẻ xanh qua chủ lao động cũ nếu đang làm dở.
Hồ sơ đơn I-129 đổi tình trạng gồm những gì
Đơn đổi tình trạng sang E-2 gửi USCIS gồm phần chứng minh điều kiện E-2 giống hồ sơ lãnh sự và phần chứng minh tình trạng hiện tại. Các nhóm thường có:
- Mẫu I-129 kèm phụ lục dành cho thương nhân, nhà đầu tư hiệp ước, lệ phí theo biểu hiện hành.
- Bản sao hộ chiếu nước hiệp ước, thị thực và I-94 hiện tại, chứng minh bạn đang có tình trạng hợp lệ.
- Giấy tờ thành lập doanh nghiệp, cơ cấu sở hữu, giấy phép kinh doanh, hợp đồng thuê mặt bằng.
- Chứng từ khoản đầu tư: sao kê, hoá đơn, hợp đồng mua bán, ký quỹ nếu có.
- Chứng từ nguồn tiền và đường đi của tiền.
- Kế hoạch kinh doanh có dự báo tài chính và kế hoạch tuyển dụng.
- Lý lịch nghề nghiệp, mô tả vai trò điều hành của bạn.
- Với người đi kèm: giấy kết hôn, giấy khai sinh của con, I-94 và hộ chiếu của từng người.
Giấy tờ tiếng Việt cần bản dịch tiếng Anh kèm xác nhận của người dịch. Hồ sơ được sắp xếp có mục lục, đánh dấu từng phần giúp cán bộ đọc nhanh hơn và giảm khả năng nhận yêu cầu bổ sung vì không tìm thấy giấy tờ đã nộp.
Sau khi được chấp thuận: việc cần làm ngay
Thư chấp thuận của USCIS kèm I-94 mới là mốc bạn bắt đầu điều hành doanh nghiệp một cách hợp lệ. Vài việc nên làm sớm:
- Kiểm tra ngày hết hạn ghi trên I-94 mới của từng thành viên gia đình, ghi vào lịch và đặt nhắc trước nhiều tháng.
- Lưu bản gốc thư chấp thuận và bản sao ở nơi an toàn; đây là giấy tờ chứng minh tình trạng khi đi làm thủ tục ngân hàng, bằng lái, thuế.
- Đưa chính bạn vào bảng lương của doanh nghiệp nếu nhận lương, và làm các thủ tục thuế cá nhân phù hợp với tình trạng mới.
- Bắt đầu lưu chứng từ cho kỳ gia hạn đầu tiên ngay từ tháng đầu: bảng lương, tờ khai thuế lương, hoá đơn, hợp đồng.
- Nếu dự định ra khỏi Mỹ trong năm, chuẩn bị hồ sơ xin visa E-2 ở lãnh sự quán sớm và dành thời gian đệm cho lịch hẹn và khả năng nhận yêu cầu bổ sung.
Nếu vợ hoặc chồng muốn đi làm, kiểm tra I-94 của người đó đã có ký hiệu dành cho người phối ngẫu E-2 (E-2S) chưa; nếu chưa, hỏi cách bổ sung theo hướng dẫn hiện hành của USCIS.
Câu hỏi thường gặp
Đổi sang E-2 tại Mỹ có phải phỏng vấn không?
Thường không. USCIS xét đơn I-129 dựa trên giấy tờ, có thể gửi yêu cầu bổ sung. Phỏng vấn chỉ diễn ra khi bạn xin visa E-2 ở lãnh sự quán, ví dụ lần đầu ra khỏi Mỹ sau khi đổi tình trạng.
Sau khi đổi tình trạng, về Việt Nam thăm nhà có quay lại được không?
Được, nhưng bạn cần xin visa E-2 ở lãnh sự quán trước khi quay lại, vì USCIS không cấp thị thực. Cán bộ lãnh sự xét lại toàn bộ hồ sơ, nên hãy chuẩn bị như một hồ sơ mới và dành thời gian đệm.
Vợ và con có đổi tình trạng cùng lúc được không?
Được. Người đi kèm thường nộp đơn riêng (I-539) hoặc theo hướng dẫn hiện hành để đổi sang tình trạng phụ thuộc E-2 cùng với người nộp chính. Họ cũng cần đang có tình trạng hợp lệ lúc nộp.
Người ở quá hạn có đổi sang E-2 được không?
Thường không. Điều kiện để đổi tình trạng là đang có tình trạng hợp lệ lúc nộp đơn. Người đã ở quá hạn thường phải rời Mỹ và có thể bị cấm nhập cảnh theo thời gian quá hạn. Cần hỏi luật sư về hoàn cảnh cụ thể.
Đơn đổi tình trạng bị từ chối thì sao?
Bạn phải rời Mỹ nếu tình trạng cũ đã hết, hoặc tiếp tục ở theo tình trạng cũ nếu còn hạn. Có thể xin visa E-2 ở lãnh sự sau đó, nhưng phải khai về lần bị từ chối và giải quyết lý do đã nêu.
Đổi tình trạng có nhanh hơn xin visa ở lãnh sự không?
Không nhất thiết. Thời gian xét của USCIS và thời gian chờ lịch ở lãnh sự đều thay đổi. Có lúc dịch vụ xét nhanh có phí giúp đơn I-129 có kết quả sớm, có lúc lịch lãnh sự nhanh hơn. Kiểm thời gian hiện hành trước khi chọn.