Con cái là công dân Mỹ từ 21 tuổi trở lên được bảo lãnh cha mẹ sang Mỹ định cư theo diện IR5. Đây là diện thân nhân trực hệ nên không có hạn ngạch hằng năm và không phải chờ theo lịch chiếu khán; thời gian chỉ phụ thuộc tốc độ xét đơn ở USCIS, NVC và Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM. Thường trú nhân (người có thẻ xanh) thì không bảo lãnh cha mẹ được, phải chờ nhập tịch.
Mỗi cha hoặc mẹ cần một đơn I-130 riêng. Cha mẹ không mang theo được ai khác: em ruột chưa thành niên của người bảo lãnh không đi kèm, mà phải được bảo lãnh theo diện riêng. Phần còn lại của bài đi vào những chỗ hồ sơ IR5 hay vướng: chứng minh quan hệ cha con khi giấy tờ không đẹp, cha dượng và mẹ kế, cam kết tài chính, và chuyện cha mẹ có ở lại Mỹ đủ lâu để giữ thẻ hay không.
Ai được bảo lãnh: bốn kiểu quan hệ cha mẹ – con theo luật Mỹ
Luật di trú Mỹ không định nghĩa "cha mẹ" theo cảm nhận gia đình mà theo định nghĩa "con" trong luật. Người bảo lãnh phải từng là "con" của người được bảo lãnh theo một trong các kiểu sau.
| Quan hệ | Điều kiện chính | Giấy tờ cốt lõi |
|---|---|---|
| Mẹ ruột | Khai sinh của người bảo lãnh ghi tên mẹ | Khai sinh của người bảo lãnh, giấy tờ tuỳ thân của mẹ |
| Cha ruột, cha mẹ có hôn thú | Khai sinh ghi tên cha; cha mẹ kết hôn với nhau | Khai sinh, giấy kết hôn của cha mẹ |
| Cha ruột, con sinh ngoài hôn thú | Con được hợp pháp hoá trước 18 tuổi, hoặc có quan hệ cha con thật sự trước khi con 21 tuổi | Khai sinh, giấy nhận cha con, bằng chứng cha từng nuôi dưỡng, liên lạc, chu cấp |
| Cha dượng, mẹ kế | Cuộc hôn nhân tạo ra quan hệ kế diễn ra trước khi người bảo lãnh tròn 18 tuổi | Khai sinh người bảo lãnh, giấy kết hôn của cha mẹ kế, giấy chấm dứt hôn nhân trước |
| Cha mẹ nuôi | Việc nhận nuôi hoàn tất trước khi con 16 tuổi và đã sống chung, nuôi dưỡng ít nhất hai năm | Quyết định công nhận con nuôi, bằng chứng chung sống và nuôi dưỡng |
Cột "điều kiện" là chỗ USCIS xét kỹ nhất. Một người con có thể rất gắn bó với cha dượng từ năm 20 tuổi, nhưng nếu mẹ tái hôn sau khi con đã 18, con không bảo lãnh cha dượng được. Cha dượng khi đó chỉ có thể sang theo con đường khác, chẳng hạn mẹ có thẻ xanh hoặc quốc tịch rồi bảo lãnh chồng.
Khai sinh không đẹp: chuyện phổ biến ở hồ sơ người Việt
Nhiều người con hiện là công dân Mỹ sinh ra ở Việt Nam trong những năm giấy tờ hộ tịch còn sơ sài. Khai sinh bị thất lạc rồi đăng ký lại, tên cha để trống, năm sinh của cha mẹ trên khai sinh khác giấy tờ tuỳ thân, tên mẹ ghi theo tên gọi ở nhà. Đi kèm là những trường hợp người con sang Mỹ theo diện khác từ nhỏ và đã khai một ngày sinh hay họ tên khác.
USCIS và Lãnh sự không đòi giấy tờ hoàn hảo, nhưng đòi giải thích được. Một khai sinh đăng ký lại cần đi cùng bằng chứng cũ: học bạ, sổ hộ khẩu cũ, giấy tờ nhập cư năm xưa của người con có ghi tên cha mẹ. Các giấy này tạo ra một chuỗi thời gian cho thấy quan hệ có trước khi làm hồ sơ.
Khi giấy tờ không đủ sức thuyết phục, USCIS hoặc Lãnh sự có thể đề nghị xét nghiệm ADN tự nguyện. Mẫu của người con lấy ở Mỹ, mẫu của cha hoặc mẹ lấy tại Lãnh sự theo quy trình niêm phong, kết quả gửi thẳng từ phòng xét nghiệm. Chi phí xét nghiệm do gia đình trả. Đừng tự làm xét nghiệm ở một phòng xét nghiệm bất kỳ trước: kết quả không theo quy trình niêm phong của Lãnh sự thường không được dùng.
Một điểm nhạy cảm: nếu trước đây người con đã khai trong hồ sơ nhập cư của mình một cha mẹ khác với cha mẹ đang được bảo lãnh, hồ sơ IR5 sẽ bị đặt câu hỏi nghiêm túc. Trường hợp này cần luật sư di trú xem từ đầu.
Quy trình IR5 từ lúc nộp đơn tới khi cha mẹ nhận thẻ
Thứ tự các chặng giống mọi hồ sơ bảo lãnh gia đình xét tại Lãnh sự, chỉ khác là không phải chờ ngày ưu tiên.
- Người con nộp một đơn I-130 cho cha và một đơn cho mẹ, kèm bằng chứng quốc tịch Mỹ của mình và giấy tờ chứng minh quan hệ. Nếu cha mẹ không còn chung sống, mỗi đơn đứng riêng, tiến độ có thể khác nhau.
- Khi USCIS duyệt, hồ sơ chuyển sang NVC. Người con đóng phí, lập đơn I-864; cha mẹ điền DS-260 và tải giấy tờ hộ tịch, lý lịch tư pháp.
- NVC xếp lịch phỏng vấn ở TP.HCM. Cha mẹ khám sức khoẻ tại phòng khám chỉ định; người lớn tuổi có bệnh mạn tính vẫn được cấp visa nếu bệnh không thuộc nhóm bị cấm nhập cảnh và có điều trị.
- Phỏng vấn thường xoay quanh quan hệ gia đình, người con sống ở đâu, ai lo chỗ ở cho cha mẹ.
- Được cấp visa, cha mẹ đóng phí USCIS Immigrant Fee và nhập cảnh trong thời hạn visa. Thẻ xanh mười năm được gửi về địa chỉ ở Mỹ.
Nếu cha mẹ đang ở Mỹ hợp pháp bằng visa du lịch, có trường hợp nộp hồ sơ điều chỉnh tình trạng ngay trong nước Mỹ. Nhưng xin visa du lịch với ý định định cư sẵn có là khai sai mục đích; nếu đang có kế hoạch bảo lãnh, nên hỏi luật sư trước khi cho cha mẹ đi du lịch Mỹ.
Cam kết tài chính: người con luôn là người bảo trợ chính
Trong diện IR5, người con nộp I-130 bắt buộc phải ký đơn bảo trợ tài chính I-864, kể cả khi thu nhập không đủ. Phần thiếu được bù bằng thu nhập của vợ hoặc chồng người con và người cùng hộ (ký thêm đơn I-864A), bằng tài sản, hoặc bằng một người đồng bảo trợ là công dân hay thường trú nhân đủ thu nhập.
Quy mô hộ là chỗ hay tính sai. Hộ của người con gồm chính họ, vợ hoặc chồng, con cái, những người khác họ đã cam kết bảo trợ trước đó và còn hiệu lực, cộng với cha mẹ đang được bảo lãnh. Bảo lãnh cả cha lẫn mẹ cùng lúc thì hộ tăng thêm hai người, ngưỡng thu nhập tăng theo.
Thu nhập của cha mẹ ở Việt Nam nói chung không được tính, trừ khi khoản thu đó sẽ tiếp tục sau khi sang Mỹ và có thể chứng minh. Tài sản của cha mẹ, như nhà đất ở quê, có thể được tính nếu dễ quy đổi ra tiền, nhưng cách tính có hệ số riêng và phải có giấy tờ định giá; nhiều gia đình nghĩ "cha mẹ có nhà ở Việt Nam là đủ" rồi bị yêu cầu bổ sung.
Cam kết I-864 kéo dài cho tới khi cha mẹ nhập tịch, có đủ 40 quý làm việc tại Mỹ, rời Mỹ vĩnh viễn hoặc qua đời. Người con nên tính khoản này vào kế hoạch dài hạn cùng chi phí y tế của cha mẹ.
Sang rồi có ở được không: giữ thẻ xanh cho người lớn tuổi
Thẻ xanh đi kèm nghĩa vụ cư trú. Thường trú nhân phải xem Mỹ là nơi ở chính. Nhiều cha mẹ người Việt sang được vài tháng thì nhớ quê, về Việt Nam nửa năm, rồi lại sang. Chuyến đi trên sáu tháng làm phát sinh câu hỏi ở cửa khẩu; vắng mặt trên một năm mà không có giấy phép tái nhập cảnh thì thẻ xanh thường được xem như đã bỏ.
Giấy phép tái nhập cảnh. Nếu biết trước cha mẹ cần ở Việt Nam lâu (chăm ông bà, lo việc nhà), có thể nộp đơn I-131 xin giấy phép tái nhập cảnh khi đang ở Mỹ, có hiệu lực tối đa hai năm. Giấy này giúp chứng minh không có ý bỏ thường trú, nhưng không phải tấm vé để sống chủ yếu ở Việt Nam.
Y tế những năm đầu. Cha mẹ mới sang chưa đủ quá trình làm việc tại Mỹ để hưởng Medicare miễn phí phần A, và nhiều chương trình trợ cấp có thời gian chờ cho người nhập cư mới. Người con nên tìm hiểu bảo hiểm qua sàn bảo hiểm của tiểu bang trước khi cha mẹ bay, chủ đề này được bàn kỹ ở bài riêng về bảo hiểm y tế cho cha mẹ.
Nhập tịch cho cha mẹ. Sau năm năm thường trú, cha mẹ có thể nộp nhập tịch. Người lớn tuổi đã có thẻ xanh lâu năm được miễn thi tiếng Anh và thi công dân bằng tiếng mẹ đẻ theo các mốc tuổi và số năm thường trú; điều kiện cụ thể kiểm trên uscis.gov.
Những ca khó hay gặp và hướng xử lý
Cha mẹ có con nhỏ chưa thành niên. Em của người bảo lãnh không đi kèm cha mẹ. Khi cha mẹ có thẻ xanh, họ bảo lãnh em theo diện F2A (con dưới 21 tuổi chưa kết hôn của thường trú nhân), có thời gian chờ. Người con là công dân cũng có thể bảo lãnh em theo diện F4, nhưng diện này chờ rất lâu, nên với em còn nhỏ, chờ cha mẹ có thẻ rồi bảo lãnh thường nhanh hơn.
Cha hoặc mẹ từng ở quá hạn ở Mỹ. Người từng ở quá hạn trên 180 ngày rồi rời Mỹ bị cấm quay lại ba năm, trên một năm thì mười năm. Diện IR5 không tự xoá được lệnh cấm này, và cũng không có loại miễn trừ nào dựa trên quan hệ con là công dân cho lệnh cấm ba năm hay mười năm. Cần tính đúng mốc thời gian trước khi nộp.
Cha mẹ ly hôn, mỗi người một gia đình mới. Mỗi người vẫn được bảo lãnh riêng. Người con cần lường trước số người trong hộ khi tính thu nhập, và chuẩn bị chỗ ở riêng nếu hai người không sống chung.
Người con là công dân nhưng đang sống ở Việt Nam. Người bảo trợ tài chính phải có nơi cư trú chính ở Mỹ; người sống lâu dài ở nước ngoài phải chứng minh sẽ về Mỹ sống trước hoặc cùng lúc với cha mẹ. Đây là điểm hay làm hồ sơ dừng ở NVC.
Câu hỏi thường gặp
Người con mới nhập tịch Mỹ có bảo lãnh cha mẹ ngay được không?
Được, miễn đã đủ 21 tuổi. Có thể nộp I-130 ngay sau lễ tuyên thệ, dùng giấy chứng nhận nhập tịch hoặc hộ chiếu Mỹ làm bằng chứng quốc tịch. Không có thời gian chờ bắt buộc sau khi nhập tịch.
Bảo lãnh cha mẹ diện IR5 mất bao lâu?
Không có số cố định vì không phụ thuộc lịch chiếu khán mà phụ thuộc tốc độ xét đơn ở USCIS, NVC và lịch phỏng vấn ở TP.HCM. Bạn có thể xem thời gian xử lý I-130 hiện tại trên trang processing times của uscis.gov và theo dõi tiến độ bằng số biên nhận.
Cha mẹ trên 70 tuổi có bị từ chối vì tuổi tác không?
Tuổi tác không phải lý do từ chối. Lãnh sự xét bệnh truyền nhiễm có ý nghĩa y tế công cộng, tiêm chủng, và khả năng trở thành gánh nặng xã hội, phần này được giải quyết chủ yếu bằng đơn I-864 của người con. Bệnh mạn tính như tiểu đường, huyết áp không làm mất điều kiện.
Ông bà nội ngoại có được cháu là công dân Mỹ bảo lãnh không?
Không. Diện IR5 chỉ dành cho cha mẹ của công dân. Ông bà muốn sang cần con của mình, tức cha hoặc mẹ của cháu, là công dân Mỹ từ 21 tuổi đứng bảo lãnh, hoặc đi bằng một diện khác.
Có thể bảo lãnh cha rồi để cha bảo lãnh mẹ sau không?
Về luật thì được, nhưng thường không hợp lý. Cha có thẻ xanh chỉ bảo lãnh mẹ theo diện F2A và phải chờ. Trong khi người con là công dân bảo lãnh trực tiếp mẹ theo IR5 không phải chờ. Nộp đồng thời hai đơn I-130 là cách phổ biến nhất.
Cha mẹ sang Mỹ rồi có bắt buộc sống chung nhà với người con không?
Không bắt buộc. Cha mẹ có thể sống riêng ở bất kỳ đâu tại Mỹ. Địa chỉ khai trong hồ sơ dùng để nhận thẻ xanh và thư từ; khi chuyển nơi ở, thường trú nhân phải báo đổi địa chỉ cho USCIS trong thời hạn quy định.