Người Việt có ba nhóm đường để sang Mỹ bằng tiền vốn hoặc doanh nghiệp của mình: (1) EB-5 — đường duy nhất mà vốn thụ động đủ mức luật định đổi thẳng ra thẻ xanh; (2) các visa không định cư gắn với doanh nghiệp đang vận hành như E-2, E-1, L-1A, cho ở và làm việc có thời hạn; (3) các diện thẻ xanh theo năng lực doanh nhân như EB-1C và EB-2 NIW, nơi thứ được xét là vai trò quản lý hay giá trị công việc chứ không phải số tiền.
Trong đó, người mang quốc tịch Việt Nam nộp thẳng được EB-5, L-1A, EB-1C và EB-2 NIW. E-2 và E-1 đòi quốc tịch của một nước có hiệp ước thương mại với Mỹ, mà Việt Nam không nằm trong danh sách, nên người Việt đi đường này thông qua quốc tịch thứ hai. Phần dưới đặt các diện cạnh nhau, giải thích cơ chế từng nhóm và đưa ra bốn câu hỏi để tự khoanh vùng diện hợp với gia đình mình.
Bảng tổng: các diện đầu tư và doanh nhân vào Mỹ
Bảng chỉ ghi điều kiện cốt lõi để so; mức vốn EB-5 lấy theo luật EB-5 Reform and Integrity Act năm 2022 (RIA), tính đến thời điểm viết. Lệ phí, thời gian xét của từng diện đổi thường xuyên — tra uscis.gov và travel.state.gov trước khi lập kế hoạch.
| Diện | Loại | Điều kiện cốt lõi | Người Việt nộp thẳng? | Dẫn tới thẻ xanh? |
|---|---|---|---|---|
| EB-5 | Định cư | Vốn 800.000 USD (vùng TEA) hoặc 1.050.000 USD, tạo 10 việc làm, chứng minh nguồn tiền | Có | Có — thẻ có điều kiện 2 năm rồi I-829 |
| E-2 nhà đầu tư hiệp ước | Không định cư | Vốn "đáng kể" vào doanh nghiệp thật do mình điều hành; không có mức sàn cố định | Không — cần quốc tịch nước hiệp ước | Không trực tiếp |
| E-1 thương nhân hiệp ước | Không định cư | Giao thương lớn, thường xuyên giữa Mỹ và nước hiệp ước | Không — cần quốc tịch nước hiệp ước | Không trực tiếp |
| L-1A | Không định cư | Công ty ở Việt Nam đang hoạt động, người đi đã làm quản lý ở đó ít nhất 1 năm trong 3 năm gần nhất | Có | Thường chuyển sang EB-1C |
| EB-1C | Định cư | Quản lý cấp cao của công ty đa quốc gia; công ty ở Mỹ hoạt động từ 1 năm | Có | Có — thẻ 10 năm |
| EB-2 NIW | Định cư | Bằng cấp cao hoặc năng lực đặc biệt, công việc có giá trị quốc gia theo khung Dhanasar | Có | Có |
| Tạm tha cho nhà khởi nghiệp (IE Parole) | Tạm tha, không phải visa | Công ty khởi nghiệp có vốn từ nhà đầu tư Mỹ đủ chuẩn | Có | Không |
Đọc bảng theo cột cuối trước: nếu đích là thẻ xanh cho cả nhà, danh sách ngắn hơn nhiều so với cảm giác ban đầu. Các visa không định cư cho bạn ở Mỹ hợp pháp, cho con đi học, nhưng tình trạng phụ thuộc vào việc doanh nghiệp còn chạy; muốn thường trú phải đi thêm một bước khác.
Cột "nộp thẳng" là chỗ nhiều bài quảng cáo bỏ qua. Không ít người Việt nghe "visa E-2 chỉ cần vài trăm nghìn USD" rồi mới biết mình phải có quốc tịch khác trước. Đó không phải rào cản, chỉ là một bước nữa trong lộ trình — nhưng phải tính vào thời gian và chi phí ngay từ đầu.
EB-5: vì sao là đường duy nhất cho vốn thụ động
EB-5 khác mọi diện còn lại ở một điểm: luật không đòi bạn tự điều hành doanh nghiệp, không đòi bằng cấp, kinh nghiệm quản lý hay tiếng Anh. Thứ được xét là vốn đủ mức, có nguồn gốc hợp pháp, đặt vào một doanh nghiệp thương mại mới và tạo ra ít nhất 10 việc làm toàn thời gian cho người lao động Mỹ đủ tư cách. Qua trung tâm vùng, nhà đầu tư thường chỉ góp vốn vào một quỹ cho dự án vay lại; việc làm được tính cả gián tiếp theo mô hình kinh tế.
Cái giá của sự "thụ động" đó là rủi ro. Vốn phải chịu rủi ro thật — không được có cam kết hoàn vốn — và hồ sơ của bạn gắn chặt với số phận dự án: dự án không tạo đủ việc làm thì đơn xoá điều kiện I-829 có thể bị từ chối dù bạn không làm gì sai. Đây là lý do EB-5 hợp với người có tài sản lớn, đã tích luỹ, không muốn hoặc không thể dựng một doanh nghiệp ở Mỹ, nhưng chịu được việc vốn bị khoá nhiều năm.
EB-5 cũng là đường duy nhất trong bảng cho phép cả gia đình — vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi — cùng nhận thẻ xanh trên một khoản đầu tư, bất kể ai trong nhà có nghề gì. Với gia đình có con sắp vào đại học, chênh lệch học phí giữa sinh viên thường trú và sinh viên quốc tế là một phần của bài toán, dù không nên là lý do duy nhất.
E-2 và E-1: đường qua quốc tịch thứ hai
Vì sao người Việt không nộp thẳng được. Visa E chỉ dành cho công dân các nước có hiệp ước thương mại và hàng hải (hoặc hiệp định tương đương) với Mỹ. Danh sách nước hiệp ước do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố trên travel.state.gov; Việt Nam không có trong đó. Điều kiện xét là quốc tịch của nhà đầu tư, không phải nơi sinh hay nơi ở.
Cách người Việt thường đi. Lấy quốc tịch một nước có hiệp ước E-2, phổ biến nhất là Grenada qua chương trình quốc tịch đầu tư, rồi nộp E-2 với tư cách công dân Grenada. Diện bất động sản của Grenada thường mất khoảng 10–12 tháng, diện đóng góp quỹ NTF khoảng 18–24 tháng; sau đó mới bắt đầu phần hồ sơ E-2. Thời gian và mức đóng góp CBI cần kiểm lại với đơn vị CBI chính thức của Grenada.
E-2 đòi gì ở doanh nghiệp. Vốn phải "đáng kể" so với tổng chi phí của chính doanh nghiệp đó — một quán cà phê cần ít vốn hơn một xưởng sản xuất — và đã được bỏ ra hoặc đang trong quá trình bỏ ra không thể rút lại. Doanh nghiệp không được "biên" (chỉ đủ nuôi chủ); nó phải có khả năng tạo thu nhập vượt mức sinh hoạt tối thiểu của gia đình hoặc tác động kinh tế đáng kể. Nhà đầu tư phải nắm quyền điều hành.
E-1 dành cho ai. E-1 không đòi vốn đầu tư mà đòi khối lượng giao thương lớn, thường xuyên giữa Mỹ và nước hiệp ước, với hơn một nửa giao thương quốc tế của công ty là với Mỹ. Diện này hợp với doanh nghiệp xuất nhập khẩu đã có dòng hàng thật, cũng phải qua quốc tịch hiệp ước.
Giới hạn cần biết. E-2 và E-1 là visa không định cư, gia hạn được nhiều lần chừng nào doanh nghiệp còn đủ điều kiện, nhưng tự chúng không dẫn tới thẻ xanh. Vợ hoặc chồng được làm việc; con được đi học tới 21 tuổi, sau đó phải đổi sang tình trạng khác.
L-1A và EB-1C: khi bạn đã có doanh nghiệp đang chạy ở Việt Nam
Nếu bạn là chủ hoặc quản lý cấp cao của một công ty Việt Nam có hoạt động thật, đường L-1A rồi EB-1C thường hợp lý hơn bỏ một khoản vốn thụ động vào EB-5. Cơ chế là "chuyển nhân sự nội bộ": công ty Việt Nam lập chi nhánh, công ty con hoặc công ty liên kết ở Mỹ, rồi điều chuyển bạn sang quản lý. L-1A cho văn phòng mới thường được cấp ngắn hạn ban đầu để công ty Mỹ chứng minh đã vận hành được; sau đó mới gia hạn.
EB-1C là bước tiếp theo để lấy thẻ xanh: công ty Mỹ đã hoạt động ít nhất một năm, bạn giữ vai trò quản lý hoặc điều hành thật sự, và quan hệ sở hữu giữa hai công ty vẫn còn. Điểm mạnh của EB-1C là không qua thủ tục chứng nhận lao động (PERM) và không đòi mức vốn cố định. Điểm yếu là viên chức sẽ soi rất kỹ "quản lý thật hay chức danh trên giấy": công ty ở Mỹ cần có nhân sự để bạn quản lý, doanh thu và hoạt động thực.
Đường này cũng đòi công ty ở Việt Nam tiếp tục hoạt động. Nhiều doanh nhân muốn bán hết ở Việt Nam để sang Mỹ hẳn sẽ vướng ở chỗ đó. Ngược lại, người muốn giữ cơ nghiệp trong nước và mở rộng thị trường thì L-1A/EB-1C giữ được cả hai đầu. So sánh kỹ hơn giữa EB-5, L-1A và EB-1C có trong bài riêng về chọn đường doanh nhân của chuyên mục này.
EB-2 NIW, O-1 và diện tạm tha cho nhà khởi nghiệp
EB-2 NIW (miễn yêu cầu chứng nhận lao động vì lợi ích quốc gia) không phải diện đầu tư, nhưng nhiều nhà sáng lập dùng được. Người nộp cần bằng thạc sĩ trở lên, hoặc cử nhân cộng năm năm kinh nghiệm tiến bộ, hoặc năng lực đặc biệt; công việc dự định ở Mỹ phải có giá trị thực chất và tầm quan trọng quốc gia, người nộp ở vị trí tốt để thúc đẩy nó, và việc miễn chứng nhận lao động có lợi cho nước Mỹ — ba nhánh của khung Dhanasar năm 2016. Không cần nhà tuyển dụng bảo lãnh, không có mức vốn sàn.
O-1 dành cho người có năng lực xuất chúng trong khoa học, giáo dục, kinh doanh, thể thao hoặc nghệ thuật, chứng minh bằng giải thưởng, bài báo, vai trò then chốt. Nó là visa không định cư, cần một đơn vị bảo trợ ở Mỹ (có thể là công ty của chính bạn qua một bên đại diện), và thường được dùng như bước đệm trước EB-1A.
Diện tạm tha cho nhà khởi nghiệp quốc tế (International Entrepreneur Parole) cho phép người sáng lập công ty khởi nghiệp có tiềm năng tăng trưởng nhanh ở Mỹ trong một thời hạn, nếu công ty đã nhận vốn đáng kể từ nhà đầu tư Mỹ đủ chuẩn hoặc tài trợ của cơ quan nhà nước. Đây là tạm tha chứ không phải thị thực, không tự dẫn tới thẻ xanh, và mức vốn yêu cầu được điều chỉnh theo thời gian — cần đọc trang của uscis.gov ở thời điểm nộp.
Visa B-1 khi đi khảo sát đầu tư: được làm gì, cấm làm gì
Trước khi chọn diện, nhiều người cần sang Mỹ xem dự án, gặp luật sư, khảo sát doanh nghiệp muốn mua. Visa B-1/B-2 cho phép đúng những việc đó: dự họp, thương lượng hợp đồng, tham quan cơ sở, mở tài khoản, tìm hiểu thị trường. B-1 không cho phép làm việc, nhận lương từ nguồn Mỹ hay trực tiếp điều hành doanh nghiệp vừa mua.
Chỗ dễ vướng là ý định định cư. Visa B đòi người xin chứng minh sẽ về; nếu ở buổi phỏng vấn bạn nói đang làm EB-5, viên chức không vì thế mà từ chối ngay, nhưng sẽ hỏi kỹ kế hoạch chuyến đi có phù hợp mục đích tạm thời không. Nói thật, mang theo lịch họp cụ thể và vé khứ hồi là cách đúng; giấu kế hoạch đầu tư rồi bị phát hiện mâu thuẫn trong hồ sơ sau này mới là rủi ro lớn.
Một lưu ý cho người đã ở Mỹ bằng visa B: chuyển sang tình trạng khác hoặc nộp hồ sơ định cư ngay sau khi nhập cảnh có thể bị xem là đã có ý định từ trước khi xin visa du lịch. Muốn đi đường điều chỉnh tình trạng trong nước Mỹ, hãy hỏi luật sư di trú trước khi lên máy bay, đừng sau.
Bốn câu hỏi để khoanh vùng diện hợp với gia đình bạn
Không có diện "tốt nhất", chỉ có diện khớp với tài sản, doanh nghiệp và mục tiêu của từng nhà. Trả lời lần lượt bốn câu dưới đây sẽ loại được phần lớn lựa chọn không hợp.
- Bạn cần thẻ xanh hay chỉ cần sống và làm việc ở Mỹ? Nếu chỉ cần một nơi ở hợp pháp để kinh doanh và cho con đi học phổ thông, E-2 qua quốc tịch thứ hai hoặc L-1A có thể đủ. Nếu cần thường trú, quyền đi học đại học với tư cách cư dân, hoặc đường nhập tịch, danh sách thu về EB-5, EB-1C, EB-2 NIW.
- Tiền của bạn là vốn thụ động hay doanh nghiệp đang chạy? Tài sản tích luỹ, không muốn điều hành ⇒ EB-5. Có công ty ở Việt Nam vận hành thật, muốn mở rộng ⇒ L-1A/EB-1C. Muốn tự mở và điều hành một doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ ⇒ E-2.
- Bạn có bằng cấp, thành tích nghề nghiệp nổi bật không? Nếu có, EB-2 NIW hoặc O-1/EB-1A có thể rẻ hơn nhiều so với một khoản vốn EB-5, dù kết quả phụ thuộc vào cách trình bày hồ sơ.
- Con bạn bao nhiêu tuổi? Con gần 21 tuổi làm thời gian trở thành yếu tố quyết định. Các diện có thời gian chờ dài có thể khiến con quá tuổi đi kèm; cần tính theo luật bảo vệ tuổi trẻ em (CSPA) cùng luật sư trước khi chọn.
Sau bốn câu này, thường chỉ còn một hoặc hai diện để đào sâu. Đó là lúc nên đọc trang chính thức của uscis.gov cho diện đó và đặt câu hỏi cụ thể với một luật sư di trú Mỹ có giấy phép hành nghề — thay vì bắt đầu từ một dự án hay một gói dịch vụ được chào sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà ở Mỹ có được tính là diện đầu tư nhập cảnh không?
Không. Sở hữu nhà ở không tạo ra quyền cư trú. Ngay cả EB-5 cũng không chấp nhận mua căn nhà để ở làm khoản đầu tư; vốn phải vào một doanh nghiệp thương mại tạo việc làm. Mua nhà chỉ là một khoản tài sản, có nghĩa vụ thuế riêng với người không cư trú.
Có diện đầu tư nào dưới 500.000 USD mà ra thẻ xanh không?
Theo luật hiện hành, không có diện đầu tư nào ra thẻ xanh với mức vốn thấp hơn mức EB-5. Các con số thấp hơn thường là E-2, vốn không có sàn nhưng phải qua quốc tịch thứ hai và không trực tiếp ra thẻ xanh. Lời chào "thẻ xanh với vài trăm nghìn USD" cần được đọc rất kỹ.
Người đang có visa du học F-1 có chuyển sang diện đầu tư được không?
Có thể, tuỳ diện. Du học sinh có thể là nhà đầu tư EB-5 nếu chứng minh được nguồn tiền, kể cả tiền được bố mẹ tặng hợp lệ, và có thể nộp điều chỉnh tình trạng trong nước Mỹ khi visa sẵn có. Chuyển sang E-2 thì vẫn cần quốc tịch nước hiệp ước.
Có quốc tịch Grenada rồi thì nộp E-2 ở đâu?
Công dân Grenada thường nộp E-2 tại một cơ quan lãnh sự Mỹ có thẩm quyền theo hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Mỹ, hoặc đổi tình trạng trong nước Mỹ nếu đang ở đó hợp pháp. Nơi nộp cụ thể và lịch hẹn nên kiểm trên trang của Đại sứ quán Mỹ phụ trách và travel.state.gov.
Vợ hoặc chồng của người đi L-1A có được đi làm không?
Có. Vợ hoặc chồng đi theo diện L-2 được phép làm việc tại Mỹ; quy định hiện hành công nhận quyền làm việc theo tình trạng, thủ tục chứng minh có thể đổi theo thời điểm. Con đi theo được học nhưng không được làm việc theo diện L-2.
Đã nộp EB-5 rồi còn xin visa du lịch Mỹ được không?
Vẫn nộp được, nhưng viên chức sẽ cân nhắc ý định định cư đã thể hiện qua hồ sơ EB-5. Bạn cần chứng minh chuyến đi là tạm thời và có kế hoạch quay về. Khai trung thực việc đã có hồ sơ định cư; che giấu thông tin mới là điều gây hại lâu dài.
