PSTQ (Programme de sélection des travailleurs qualifiés) là chương trình tuyển chọn lao động tay nghề của tỉnh Quebec, thay cho chương trình tay nghề thường (PRTQ) trước đây từ khoảng cuối năm 2024. Người muốn định cư Quebec theo diện tay nghề không đi qua Express Entry liên bang mà nộp bản bày tỏ quan tâm trên cổng Arrima của Bộ Nhập cư, Pháp ngữ hoá và Hội nhập Quebec (MIFI), chờ được mời, xin Chứng nhận Tuyển chọn Quebec (CSQ), rồi mới nộp hồ sơ thường trú cho IRCC.
Điểm khác biệt lớn nhất so với hệ liên bang là tiếng Pháp. PSTQ chia ứng viên thành bốn luồng theo trình độ nghề, và hầu hết các luồng đặt yêu cầu tiếng Pháp tối thiểu rõ ràng. Với người Việt, đây là đường dài nhưng có lợi thế: cạnh tranh khác hẳn hồ chứa Express Entry, và tiếng Pháp tốt là thứ ít người có. Quebec cũng thường xuyên điều chỉnh số lượng mời và tạm dừng nhận hồ sơ, nên mọi thông tin dưới đây cần đối chiếu trang chính thức của Quebec trước khi quyết định.
Vì sao Quebec có chương trình riêng
Theo Hiệp định Canada – Quebec về nhập cư năm 1991, Quebec có quyền tự tuyển chọn người nhập cư kinh tế sẽ sống ở tỉnh mình, tự đặt chỉ tiêu và tiêu chí. Chính phủ liên bang giữ phần xét lý lịch, an ninh, sức khoẻ và cấp thường trú. Vì vậy hồ sơ Quebec có hai tầng: tầng tỉnh quyết định bạn có được chọn (cấp CSQ hay không), tầng liên bang quyết định bạn có đủ điều kiện nhập cảnh hay không.
Hệ quả thực tế: điểm CRS, đợt mời Express Entry hay đề cử tỉnh bang PNP không áp dụng cho Quebec. Quebec không tham gia chương trình đề cử tỉnh bang. Người có hồ sơ Express Entry không thể khai dự định sống ở Quebec, và người được Quebec chọn cam kết ý định định cư tại Quebec.
Ý định định cư là điều được xem xét nghiêm túc. Một người nhận CSQ rồi sang Canada và chuyển ngay tới tỉnh khác không vi phạm quyền tự do đi lại của thường trú nhân, nhưng nếu có bằng chứng ngay từ đầu không có ý định sống ở Quebec, hồ sơ có thể bị đặt vấn đề khai sai. Chọn Quebec vì muốn sống ở Quebec, không vì nghĩ đó là cửa phụ dễ hơn.
Bốn luồng của PSTQ
PSTQ chia ứng viên theo loại nghề và hoàn cảnh. Bảng dưới tóm lược bản chất từng luồng theo mô tả của Quebec; yêu cầu chi tiết về kinh nghiệm, học vấn, mức tiếng Pháp từng luồng có thể thay đổi và cần kiểm trực tiếp trên trang của Quebec.
| Luồng | Dành cho | Yêu cầu tiếng Pháp (nguyên tắc) |
|---|---|---|
| Luồng 1: năng lực trình độ cao và chuyên môn | Nghề thường cần bằng đại học hoặc cao đẳng, tương ứng TEER 0, 1, 2 | Yêu cầu tiếng Pháp nói ở mức khá, là luồng có yêu cầu cao |
| Luồng 2: năng lực trung cấp và thực hành | Nghề TEER 3, 4, 5 | Có yêu cầu tiếng Pháp nói, mức thấp hơn luồng 1 |
| Luồng 3: nghề được quản lý | Người làm nghề cần giấy phép hành nghề ở Quebec (y tế, kỹ thuật…), thường kèm điều kiện liên quan hội nghề | Có yêu cầu tiếng Pháp; nghề được quản lý còn có yêu cầu tiếng Pháp của hội nghề |
| Luồng 4: tài năng đặc biệt | Người có thành tích nổi bật được quốc tế công nhận | Theo mô tả của Quebec, luồng này không đặt yêu cầu tiếng Pháp như các luồng khác |
Trình độ tiếng Pháp của Quebec được đo theo Thang đo trình độ tiếng Pháp của Quebec (échelle québécoise), quy đổi từ các bài thi được chấp nhận như TEF Canada, TEFAQ, TCF Canada, TCF Québec, hoặc bằng DELF, DALF. Kiểm danh sách bài thi được nhận và thời hạn hiệu lực trên trang của MIFI trước khi đăng ký thi.
Lộ trình từ Arrima đến thường trú
Các chặng chính của một hồ sơ PSTQ cho người nộp từ Việt Nam:
- Tạo tài khoản và nộp bản bày tỏ quan tâm (déclaration d'intérêt) trên cổng Arrima, khai học vấn, kinh nghiệm, tiếng Pháp, tiếng Anh, gia đình, nghề muốn làm.
- Chờ MIFI mời. Quebec mời theo đợt, thường nhắm vào luồng, nghề, vùng hoặc mức tiếng Pháp cụ thể. Không có thứ tự "ai nộp trước được mời trước".
- Khi được mời, nộp hồ sơ xin chọn lọc vĩnh viễn trong thời hạn quy định, kèm bằng chứng cho mọi điều đã khai và phí của Quebec.
- Hoàn thành các điều kiện kèm theo mà Quebec yêu cầu, như cam kết hoặc học phần về giá trị dân chủ và chung của xã hội Quebec, nếu quy định hiện hành đòi hỏi.
- Nhận CSQ nếu được chọn. CSQ có thời hạn; trong thời hạn đó bạn phải nộp hồ sơ thường trú cho IRCC.
- Nộp hồ sơ thường trú liên bang diện tay nghề Quebec, làm sinh trắc học, khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp.
- Nhận COPR và nhập cảnh để làm thủ tục thường trú, đến sống tại Quebec.
Thời gian từng tầng phụ thuộc chỉ tiêu của Quebec và liên bang. Trong vài năm gần đây, chỉ tiêu nhập cư của Quebec giảm và tỉnh có lúc tạm dừng nhận hồ sơ một số chương trình. Tra trang thời gian xử lý của cả Quebec và IRCC thay vì tin vào ước lượng chung.
Tiếng Pháp: đầu tư lớn nhất và thực tế nhất
Với người Việt chưa biết tiếng Pháp, đây là phần quyết định. Đạt mức tiếng Pháp nói ở mức khá từ con số không thường mất nhiều năm học đều đặn, không phải vài tháng luyện thi. Người từng học tiếng Pháp ở phổ thông, đại học hoặc làm việc trong môi trường Pháp ngữ có lợi thế rõ.
Cách đầu tư hợp lý là học có lộ trình với chuẩn khung châu Âu, thi thử định kỳ, và chỉ đăng ký thi chính thức khi điểm thi thử ổn định trên mức cần. Ở Việt Nam có các trung tâm văn hoá Pháp và trường dạy tiếng Pháp có tổ chức thi chuẩn; kiểm xem kỳ thi tại trung tâm đó có cấp đúng loại chứng chỉ Quebec nhận không.
Tiếng Pháp tốt còn có giá trị ngoài Quebec: hệ Express Entry liên bang cộng điểm bổ sung cho người nói tiếng Pháp và có đợt mời riêng cho nhóm này. Nghĩa là thời gian học tiếng Pháp không mất đi nếu sau này bạn đổi hướng sang tỉnh khác. Ngược lại, người chọn Quebec mà chỉ định học đủ để qua cửa thì sẽ gặp khó trong công việc và hội nhập, vì tiếng Pháp là ngôn ngữ chung ở nơi làm việc và trường học.
Quebec khác hệ liên bang ở những điểm thực tế nào
Không có điểm CRS. Arrima có hệ thống xếp hạng riêng dựa trên các yếu tố Quebec coi trọng. Người có CRS thấp ở liên bang chưa chắc yếu ở Quebec, và ngược lại.
Học vấn và nghề được đánh giá theo cách Quebec. Quebec có quy trình đánh giá so sánh văn bằng riêng của tỉnh; kết quả ECA liên bang không thay thế được khi Quebec yêu cầu đánh giá của tỉnh.
Con cái học bằng tiếng Pháp. Theo luật về ngôn ngữ của Quebec, con của người nhập cư nhìn chung theo học trường tiểu học và trung học công lập bằng tiếng Pháp. Gia đình muốn con học tiếng Anh cần cân nhắc từ đầu.
Hỗ trợ học tiếng Pháp cho người mới đến. Quebec có chương trình dạy tiếng Pháp miễn phí cho người nhập cư thông qua cơ quan Francisation Québec, kèm hỗ trợ tài chính tuỳ điều kiện.
Chỉ tiêu và tạm dừng. Quebec công bố kế hoạch nhập cư riêng và thời gian qua giảm chỉ tiêu, có lúc tạm dừng nhận một số chương trình. Đọc thông báo mới nhất của MIFI trước khi đầu tư thời gian và tiền.
Những ai nên cân nhắc Quebec, ai không
Quebec hợp với người đã hoặc sẵn sàng học tiếng Pháp tới mức làm việc được, có nghề Quebec cần, muốn sống ở Montreal, Quebec City hay các vùng của tỉnh, và chấp nhận con cái học bằng tiếng Pháp. Những người này có một cửa cạnh tranh mà phần lớn ứng viên Việt Nam không có.
Quebec không hợp nếu bạn chỉ nhìn Quebec như phương án dự phòng khi điểm CRS thấp, không có ý định học tiếng Pháp nghiêm túc, hoặc đã có việc làm và gia đình gắn với tỉnh khác. Trong những trường hợp đó, công sức nên dành cho Express Entry, đề cử tỉnh bang hoặc chương trình vùng ngoài Quebec.
Người đã ở Quebec với tư cách sinh viên hoặc lao động có thêm đường dành cho người có kinh nghiệm học tập hay làm việc tại Quebec. Chương trình dành cho nhóm này (PEQ) đã đổi điều kiện và có giai đoạn tạm ngừng nhận hồ sơ; trạng thái hiện tại cần được kiểm trên trang của Quebec, không dựa vào thông tin cũ.
Chuẩn bị bản khai Arrima cho chặt
Bản bày tỏ quan tâm trên Arrima là lời tự khai, nhưng mọi điều khai sẽ phải chứng minh khi được mời nộp hồ sơ. Sai lầm hay gặp giống hệt Express Entry: khai mức tiếng Pháp mong đợi thay vì mức đã có kết quả, khai kinh nghiệm theo chức danh thay vì theo nhiệm vụ, khai bằng cấp theo số năm học thay vì theo cách Quebec đánh giá. Khai đúng ngay từ đầu giúp bạn không rơi vào cảnh được mời rồi không chứng minh được.
Với kinh nghiệm làm việc, Quebec cũng dùng phân loại nghề NOC để xếp luồng và đánh giá nghề. Thư xác nhận việc làm cần ghi chức danh, nhiệm vụ, thời gian, giờ làm, như yêu cầu của IRCC; nếu công ty phát hành bằng tiếng Việt, cần bản dịch sang tiếng Pháp hoặc tiếng Anh theo quy định của MIFI. Với văn bằng, chuẩn bị bảng điểm và bằng tốt nghiệp có thể phải nộp kèm đánh giá so sánh của Quebec tuỳ yêu cầu từng luồng.
Thông tin gia đình cũng tính: vợ hoặc chồng có tiếng Pháp, có bằng cấp hay kinh nghiệm có thể góp vào hồ sơ theo cách Quebec quy định. Con cái và tuổi của chúng ảnh hưởng tới quy mô gia đình khi chứng minh khả năng tự lo tài chính, một yêu cầu Quebec đặt ra dưới dạng cam kết hoặc hợp đồng tự túc. Đọc kỹ hướng dẫn từng mục trên trang Quebec, và cập nhật bản khai ngay khi có kết quả thi mới hay thay đổi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
CSQ có phải là thẻ thường trú không?
Không. CSQ là chứng nhận Quebec đã chọn bạn. Với CSQ, bạn nộp hồ sơ thường trú cho IRCC, nơi xét lý lịch, sức khoẻ, an ninh. Chỉ khi IRCC duyệt và bạn nhập cảnh làm thủ tục, bạn mới trở thành thường trú nhân Canada.
Không biết tiếng Pháp có nộp PSTQ được không?
Theo mô tả của Quebec, phần lớn các luồng có yêu cầu tiếng Pháp tối thiểu. Luồng tài năng đặc biệt là ngoại lệ, nhưng dành cho người có thành tích nổi bật được quốc tế công nhận. Với đa số người Việt, không có tiếng Pháp thì gần như không có đường PSTQ thực tế.
Nộp Arrima rồi có được nộp Express Entry song song không?
Có thể có hồ sơ ở cả hai hệ, nhưng mỗi hệ đòi ý định định cư khác nhau: Express Entry cho tỉnh ngoài Quebec, PSTQ cho Quebec. Khi nộp hồ sơ thường trú, bạn phải khai trung thực nơi định sống. Nếu đổi ý, rút hồ sơ bên kia.
Kết quả TEF Canada dùng cho cả Quebec và liên bang được không?
TEF Canada được cả IRCC và Quebec chấp nhận, nhưng Quebec còn có phiên bản riêng và quy đổi theo thang của tỉnh. Kiểm danh sách bài thi, phần thi bắt buộc và thời hạn hiệu lực mà MIFI chấp nhận trước khi đăng ký.
Sang Quebec rồi chuyển sang tỉnh khác có bị tước thường trú không?
Thường trú nhân có quyền tự do đi lại trong Canada. Tuy nhiên ý định sống ở Quebec phải thật tại thời điểm nộp hồ sơ. Nếu có bằng chứng bạn chưa từng có ý định đó, hồ sơ có thể bị xét là khai sai. Đừng chọn Quebec chỉ làm cửa trung chuyển.
Chi phí hồ sơ Quebec gồm những khoản nào?
Thường gồm phí xét hồ sơ của Quebec, phí thường trú liên bang, thi tiếng Pháp và tiếng Anh nếu có, đánh giá văn bằng của tỉnh, dịch thuật, khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp. Mức phí điều chỉnh định kỳ; xem bảng phí hiện hành trên trang của Quebec và canada.ca.