Khi hỏi "định cư Canada diện tay nghề tốn bao nhiêu", nhiều người chỉ nhìn phí nộp đơn của IRCC. Thực tế đó chỉ là một khoản trong hàng chục khoản, rải ra trong một đến hai năm. Có khoản trả một lần, có khoản trả lại nhiều lần nếu thi chưa đạt hoặc giấy tờ hết hạn, và có một khoản lớn nhất không phải là phí mà là tiền phải có sẵn để chứng minh quỹ định cư.
Bài này không đưa giá dịch vụ, không đưa con số quy đổi tiền đồng vì tỷ giá và giá dịch vụ tư nhân thay đổi liên tục. Thay vào đó, bài chia hồ sơ thành từng chặng, nói rõ khoản nào trả cho ai, khoản nào có mức IRCC công bố, và những khoản hay bị quên khiến ngân sách vượt dự tính. Bạn dùng cấu trúc này để tự lập bảng tính với giá thực tế ở thời điểm của mình.
Bản đồ chi phí theo từng chặng
Hồ sơ tay nghề đi qua Express Entry, có hoặc không có đề cử tỉnh bang, thường có các chặng và khoản sau:
| Chặng | Khoản phải trả | Trả cho ai |
|---|---|---|
| Chuẩn bị | Thi tiếng Anh hoặc tiếng Pháp (IELTS General, CELPIP, PTE Core, TEF, TCF), có thể thi lại | Đơn vị tổ chức thi |
| Chuẩn bị | Thẩm định bằng cấp ECA, gửi bảng điểm từ trường | Tổ chức thẩm định được chỉ định, trường ở Việt Nam |
| Chuẩn bị | Dịch thuật, công chứng, hợp pháp hoá hoặc Apostille khi cần | Đơn vị dịch, cơ quan nhà nước |
| Tỉnh bang (nếu có) | Phí nộp hồ sơ đề cử | Chính quyền tỉnh, mức mỗi tỉnh khác |
| Sau thư mời ITA | Phí xử lý hồ sơ và phí quyền thường trú | IRCC |
| Sau thư mời ITA | Sinh trắc học | IRCC, nộp tại trung tâm tiếp nhận |
| Sau thư mời ITA | Khám sức khoẻ di trú | Bác sĩ chỉ định |
| Sau thư mời ITA | Lý lịch tư pháp Việt Nam và các nước từng sống | Cơ quan tư pháp từng nước |
| Cuối | Vé máy bay, chi phí ổn định chỗ ở những tháng đầu | Tự lo |
Chặng chuẩn bị là chặng mà phần lớn người Việt tốn kém hơn dự tính, vì thi tiếng thường phải thi hai, ba lần mới đạt mốc CLB cần thiết, mỗi lần mất cả tiền lẫn công ôn.
Phí của IRCC: mức đã công bố và cách đọc
IRCC công bố bảng phí trên canada.ca và điều chỉnh định kỳ theo lạm phát, thường hai năm một lần. Theo bảng phí áp dụng từ ngày 30/4/2024, hồ sơ thường trú diện kinh tế có các khoản chính: phí xử lý khoảng 950 CAD cho người nộp chính, cùng mức cho vợ hoặc chồng đi kèm, khoảng 260 CAD cho mỗi con phụ thuộc, và phí quyền thường trú (RPRF) khoảng 575 CAD cho người nộp chính và cho vợ hoặc chồng. Phí sinh trắc học khoảng 85 CAD một người, mức trần cho cả gia đình nộp cùng lúc khoảng 170 CAD.
Các con số trên là mức của chu kỳ 2024. Chu kỳ điều chỉnh kế tiếp được dự kiến từ tháng 4/2026, nên khi bạn đọc bài này mức phí có thể đã khác. Luôn tra bảng phí trên canada.ca vào đúng tuần bạn nộp, và nộp theo mức đang có hiệu lực vào ngày nộp.
Có hai điểm hay hiểu sai. Thứ nhất, phí quyền thường trú có thể nộp cùng hồ sơ hoặc nộp sau khi được yêu cầu; nếu hồ sơ bị từ chối hoặc bạn rút đơn trước khi được cấp thường trú, khoản này được hoàn, còn phí xử lý thì không. Thứ hai, phí xử lý không phụ thuộc kết quả: hồ sơ bị trả về vì thiếu giấy, bạn mất phí đó và phải nộp lại từ đầu khi có thư mời mới.
Những khoản không thuộc IRCC nhưng bắt buộc
Thi ngôn ngữ. Lệ phí thi do đơn vị tổ chức thi đặt, mỗi kỳ một mức, thường được công bố rõ trên trang đăng ký. Kết quả có hạn hai năm tính từ ngày thi, và phải còn hạn vào ngày bạn nộp hồ sơ thường trú. Người tạo hồ sơ Express Entry sớm rồi chờ lâu có khi phải thi lại chỉ vì kết quả cũ hết hạn.
Thẩm định bằng cấp ECA. Tổ chức thẩm định thu phí theo bộ hồ sơ, cộng phí gửi bảng điểm từ trường ở Việt Nam. Một số trường đòi tự nộp, một số gửi trực tiếp bằng đường bưu điện quốc tế. ECA có giá trị năm năm, vợ hoặc chồng muốn cộng điểm học vấn cũng phải làm.
Phí tỉnh bang. Mỗi tỉnh tự quyết phí nộp hồ sơ đề cử. Có tỉnh thu đáng kể, có tỉnh thu thấp hoặc không thu ở một số luồng. Phí tỉnh không hoàn khi bị từ chối và hoàn toàn tách biệt với phí IRCC.
Khám sức khoẻ. Cơ sở bác sĩ chỉ định thu theo bảng giá riêng, khác nhau cho người lớn và trẻ em, có thể cộng thêm xét nghiệm nếu phát hiện vấn đề cần kiểm tra lại.
Giấy tờ và dịch thuật. Mỗi giấy tờ không phải tiếng Anh hay tiếng Pháp cần bản dịch kèm. Một gia đình bốn người có thể có hàng chục trang cần dịch: khai sinh, kết hôn, bằng cấp, bảng điểm, hợp đồng lao động, xác nhận bảo hiểm xã hội, sao kê.
Quỹ định cư: khoản lớn nhất nhưng không phải là phí
Người nộp diện tay nghề liên bang (FSW) và thợ tay nghề (FST) không có lời mời làm việc hợp lệ phải chứng minh có đủ tiền sống những tháng đầu ở Canada. Mức tiền đòi hỏi phụ thuộc số người trong gia đình, kể cả người không đi kèm, và được IRCC cập nhật hằng năm. Người nộp diện kinh nghiệm Canada (CEC) không phải chứng minh khoản này.
Đây không phải khoản trả cho ai, nhưng nó là tiền bị "khoá" theo nghĩa phải có sẵn, có thể rút ra, không vay mượn, trong suốt quá trình xét và lúc nhập cảnh. Nếu gia đình bạn phải bán tài sản hay rút tiết kiệm để có khoản này, hãy tính chi phí cơ hội và thời điểm. Bán nhà quá sớm rồi hồ sơ kéo dài thêm một năm là chuyện có thật.
Ngoài mức tối thiểu, bạn nên dự trù thêm chi phí thật cho ba đến sáu tháng đầu: tiền cọc thuê nhà, đồ dùng, áo mùa đông, phương tiện đi lại, chi tiêu khi chưa có việc. Con số tối thiểu của IRCC là ngưỡng để xét hồ sơ, không phải ngân sách sống thoải mái.
Những khoản hay bị quên khiến ngân sách vượt
Giấy tờ hết hạn khi chờ. Hộ chiếu hết hạn, kết quả thi hết hạn, phiếu lý lịch tư pháp quá thời gian chấp nhận. Mỗi thứ phải làm lại một lần là thêm một khoản.
Thi lại và học thêm. Khoá ôn, sách, kỳ thi thứ hai, thứ ba. Với người cần CLB 9 để đủ điểm cạnh tranh, đây có khi là khoản lớn nhất chặng chuẩn bị.
Đi lại để làm thủ tục. Người ở tỉnh xa phải lên TP.HCM hoặc Hà Nội để chụp sinh trắc học, khám sức khoẻ, thi tiếng. Mỗi lần là tiền xe, tiền khách sạn và ngày nghỉ làm.
Nộp hồ sơ hai tầng. Nếu bạn đi đường tỉnh bang, có thể nộp nhiều tỉnh hoặc nộp lại khi bị từ chối, mỗi lần một khoản phí tỉnh.
Chuyển tiền và tỷ giá. Phí chuyển khoản quốc tế, chênh lệch tỷ giá khi mua ngoại tệ, phí thẻ thanh toán quốc tế khi nộp phí trực tuyến.
Ví dụ giả định: lập bảng ngân sách cho một gia đình bốn người
Ví dụ giả định: anh Phong, chị Mai và hai con 8 tuổi, 12 tuổi, nộp Express Entry diện FSW, không có đề cử tỉnh. Nếu áp mức phí IRCC chu kỳ 2024 để minh hoạ, phần nộp cho IRCC gồm phí xử lý cho anh Phong và chị Mai, phí xử lý cho hai con, phí quyền thường trú cho hai vợ chồng và phí sinh trắc học theo mức trần gia đình. Cộng lại khoảng trên dưới 3.700 CAD. Đây chỉ là con số minh hoạ cho cách tính, không phải bảng giá.
Bên cạnh đó là các khoản ngoài IRCC: anh Phong thi IELTS hai lần, chị Mai thi một lần để cộng điểm vợ chồng; hai vợ chồng làm ECA; cả nhà khám sức khoẻ; hai vợ chồng làm lý lịch tư pháp; dịch toàn bộ giấy tờ. Nhóm khoản này có thể ngang hoặc vượt phần phí IRCC, tuỳ số lần thi lại và số trang dịch.
Cuối cùng là quỹ định cư cho bốn người theo mức IRCC năm nộp, cộng dự phòng sống ba đến sáu tháng. Khi lập bảng, anh Phong chia ba cột: khoản chắc chắn, khoản có thể phát sinh, và tiền phải giữ. Cột thứ hai là cột hay bị bỏ qua nhất, và cũng là cột làm nhiều gia đình đuối sức ở năm thứ hai của hồ sơ.
Dòng tiền theo thời gian: tiền đi ra lúc nào
Một hồ sơ tay nghề thường kéo dài từ một đến hai năm kể từ khi bắt đầu ôn thi đến khi nhập cảnh, có khi lâu hơn nếu phải chờ thư mời. Chi phí không trả một lần mà rải theo từng giai đoạn. Biết tiền đi ra lúc nào giúp bạn không phải bán tài sản quá sớm hay vay ngắn hạn.
Giai đoạn đầu (vài tháng đến một năm) chủ yếu là thi ngôn ngữ, ECA và dịch giấy tờ học vấn. Khoản không lớn nhưng dễ lặp lại. Giai đoạn chờ trong hệ thống gần như không tốn tiền, nhưng quỹ định cư phải luôn có sẵn nếu bạn thuộc diện phải chứng minh. Giai đoạn sau thư mời là lúc dồn nhiều khoản nhất trong thời gian ngắn: phí IRCC, khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp, sinh trắc học, tất cả trong khoảng 60 ngày để nộp hồ sơ hoàn chỉnh.
Giai đoạn cuối, sau khi nhận yêu cầu gửi hộ chiếu hoặc xác nhận thường trú, là vé máy bay và chi phí ổn định. Nhiều gia đình bán nhà hay chuyển đổi tài sản ở giai đoạn này. Chuyển tiền ra nước ngoài phải theo quy định quản lý ngoại hối của Việt Nam và có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, nên hãy hỏi ngân hàng về thủ tục từ sớm thay vì để sát ngày bay.
Câu hỏi thường gặp
Phí nộp hồ sơ Express Entry có được hoàn nếu bị từ chối không?
Phí xử lý hồ sơ thường không được hoàn khi hồ sơ đã được xét, kể cả bị từ chối hay bị trả vì thiếu giấy. Phí quyền thường trú thì được hoàn nếu bạn không được cấp thường trú hoặc rút đơn trước khi được cấp. Quy định hoàn phí có thể thay đổi, nên kiểm tra trang canada.ca trước khi nộp.
Tạo hồ sơ Express Entry có mất phí không?
Tạo hồ sơ trong hệ thống Express Entry không mất phí IRCC. Bạn chỉ trả phí cho IRCC sau khi nhận thư mời nộp hồ sơ thường trú. Tuy vậy để tạo được hồ sơ, bạn đã cần kết quả thi ngôn ngữ còn hạn và thường là ECA, nên chi phí chuẩn bị đã phát sinh trước đó.
Con nhỏ có phải trả phí quyền thường trú không?
Theo quy định hiện hành của IRCC, con phụ thuộc không phải nộp phí quyền thường trú; chỉ người nộp chính và vợ hoặc chồng, người sống chung đi kèm phải nộp. Con vẫn phải trả phí xử lý ở mức dành cho con phụ thuộc. Hãy kiểm tra bảng phí mới nhất vì mức và cách tính có thể thay đổi.
Quỹ định cư có phải chuyển sang Canada trước không?
Không bắt buộc chuyển trước. Bạn có thể giữ tiền trong tài khoản ngân hàng ở Việt Nam và nộp thư xác nhận của ngân hàng theo yêu cầu của IRCC. Điều quan trọng là tiền thuộc về bạn, không vay mượn, và luôn sẵn có. Lúc nhập cảnh, mang theo tiền mặt hoặc công cụ tài chính trên ngưỡng quy định thì phải khai hải quan.
Đi diện tỉnh bang có tốn hơn đi Express Entry trực tiếp không?
Thường tốn hơn vì có thêm phí hồ sơ tỉnh, và có thể thêm chi phí đi lại hay khảo sát nếu tỉnh yêu cầu. Bù lại, đề cử tỉnh bang trong Express Entry cộng thêm điểm rất lớn, giúp được mời nhanh hơn. Hãy tính tổng chi phí và tổng thời gian, đừng chỉ so phí từng tầng.
Có cách nào giảm chi phí hồ sơ một cách hợp pháp không?
Có vài cách: ôn thi kỹ để đạt điểm ngay lần đầu, chỉ làm lý lịch tư pháp và khám sức khoẻ khi đã có thư mời, gom dịch thuật một lần, kiểm tra hạn hộ chiếu trước. Đừng tiết kiệm bằng cách bỏ khai người không đi kèm hay dùng giấy tờ không chuẩn, vì khi hồ sơ bị trả về bạn mất nhiều hơn.