Khi doanh nhân sang Mỹ bằng visa E-2 hoặc L-1, vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi được đi kèm với tư cách phụ thuộc (E-2 phụ thuộc, L-2). Vợ hoặc chồng được làm việc tại Mỹ ngay theo tình trạng — từ năm 2022 không cần xin thẻ phép làm việc riêng. Con được đi học, kể cả trường công lập, nhưng không được đi làm, và mất tình trạng phụ thuộc vào ngày tròn 21 tuổi hoặc khi kết hôn.
Với nhiều gia đình Việt, quyết định đi Mỹ theo diện doanh nhân thật ra là quyết định vì con. Vì vậy phần "người đi kèm" cần được hiểu kỹ ngang phần của người đứng đơn: con học ở đâu, học đại học thế nào, năm 21 tuổi xử lý ra sao, vợ hoặc chồng làm được những gì, và điều gì xảy ra với cả nhà nếu tình trạng của người đứng đơn thay đổi. Bài này đi qua từng câu hỏi đó.
Ai được đi kèm và có cần cùng quốc tịch không
Diện phụ thuộc chỉ gồm vợ hoặc chồng hợp pháp và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi, kể cả con riêng và con nuôi khi đáp ứng điều kiện của luật Mỹ. Cha mẹ, anh chị em, con đã trưởng thành không đi kèm được theo diện này; họ phải tự có thị thực của mình nếu muốn sang.
Một điểm quan trọng với các gia đình đi E-2 qua quốc tịch thứ hai: người phụ thuộc không cần cùng quốc tịch với nhà đầu tư. Nếu người chồng có quốc tịch Grenada và xin E-2, vợ con vẫn có thể đi kèm bằng hộ chiếu Việt Nam. Trên thực tế, các gia đình làm quốc tịch Grenada thường đứng chung hồ sơ nên cả nhà cùng có hộ chiếu Grenada, nhưng đây là chuyện tiện lợi chứ không phải điều kiện của E-2. Tương tự, người đi kèm L-2 mang quốc tịch gì cũng được.
Hôn nhân phải hợp pháp ở nơi đăng ký. Cơ quan lãnh sự sẽ xem giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con; giấy tờ Việt Nam cần bản dịch, và từ 11/9/2026 Việt Nam đã áp dụng Công ước Apostille cho giấy tờ công dùng ở nước ngoài. Hôn nhân mới đăng ký ngay trước khi nộp hồ sơ thường bị hỏi kỹ hơn về tính thật; khai đúng sự thật luôn là cách duy nhất.
Quyền của người đi kèm: so sánh nhanh
Quyền của người phụ thuộc E-2 và L-2 khá giống nhau. Bảng dưới tóm tắt, theo quy định tính đến thời điểm viết; chi tiết nên kiểm trên uscis.gov.
| Nội dung | Vợ hoặc chồng (E-2 / L-2) | Con dưới 21 tuổi (E-2 / L-2) |
|---|---|---|
| Làm việc | Được, theo tình trạng; I-94 có ghi chú cho vợ hoặc chồng | Không được |
| Đi học | Được, không cần đổi sang F-1 | Được, từ mẫu giáo tới đại học |
| Thời gian ở | Theo thời gian của người đứng đơn | Theo người đứng đơn, nhưng chấm dứt khi tròn 21 tuổi hoặc kết hôn |
| Thẻ phép làm việc (EAD) | Không bắt buộc từ năm 2022; vẫn có thể xin nếu cần giấy tờ | Không áp dụng |
| Thị thực riêng trong hộ chiếu | Cần, mỗi người một thị thực | Cần, mỗi người một thị thực |
Thay đổi năm 2022 bắt nguồn từ việc USCIS công nhận vợ hoặc chồng E và L được làm việc "theo tình trạng". Từ đó, I-94 của vợ hoặc chồng khi nhập cảnh được ghi chú riêng để dùng làm giấy tờ chứng minh quyền làm việc với chủ lao động. Khi nhận I-94, hãy kiểm ngay ghi chú có đúng không; sai sót cần được sửa sớm.
Con đi học: từ trường phổ thông tới đại học
Con của người giữ E-2 hoặc L-1 học trường công lập từ mẫu giáo tới hết lớp 12 như mọi trẻ cư trú trong khu vực, theo quy định của học khu nơi gia đình sống. Việc chọn nơi ở vì vậy thường đi đôi với chọn học khu; nhiều gia đình chọn địa điểm doanh nghiệp và nhà ở cùng lúc dựa trên trường cho con.
Lên đại học, con vẫn học được bằng tình trạng phụ thuộc mà không phải đổi sang thị thực du học F-1, miễn còn dưới 21 tuổi. Học phí là chỗ hay gây bất ngờ: mức học phí dành cho cư dân bang (in-state) ở trường công lập phụ thuộc luật từng bang và quy định từng trường. Có nơi cho con của người giữ E-2, L-1 hưởng mức cư dân, có nơi không. Hỏi phòng tuyển sinh của trường cụ thể trước khi lên kế hoạch tài chính.
Học bổng và hỗ trợ tài chính liên bang thường dành cho công dân và thường trú nhân, nên con có tình trạng phụ thuộc chủ yếu trông vào học bổng của trường và tổ chức tư nhân. Vì con không được đi làm, các chương trình thực tập có lương cũng bị hạn chế, kể cả khi trường khuyến khích.
Mốc 21 tuổi: chuyện cần tính từ khi con còn nhỏ
Ngày tròn 21 tuổi là ngày mất tình trạng phụ thuộc. Không có thời gian ân hạn chung để chuyển đổi. Từ ngày đó, con không còn ở Mỹ hợp pháp theo diện phụ thuộc nữa, dù thị thực in trong hộ chiếu còn hạn hay I-94 ghi ngày muộn hơn. Con phải có tình trạng khác trước mốc này.
Đường phổ biến nhất là chuyển sang du học F-1. Con nộp đơn đổi tình trạng sang F-1 khi còn ở Mỹ, hoặc xin thị thực F-1 ở nước ngoài, với thư nhận của trường được phép tuyển sinh viên quốc tế. Khi thành F-1, con phải học toàn thời gian, chịu học phí quốc tế ở nhiều trường, và quyền làm việc bị giới hạn theo quy định du học.
Các đường khác tuỳ hoàn cảnh. Con có thể đủ điều kiện cho một thị thực làm việc như H-1B sau khi tốt nghiệp, hoặc có tình trạng riêng nếu có quốc tịch nước hiệp ước và tự đầu tư. Mỗi đường có điều kiện riêng, không đường nào tự động.
Thẻ xanh của cha mẹ là lời giải triệt để nhất. Nếu gia đình nộp hồ sơ định cư, chẳng hạn EB-1C từ L-1A hay EB-5, khi con còn nhỏ, con có thể nhận thẻ xanh cùng cha mẹ. Đạo luật Bảo vệ Tình trạng Trẻ em (CSPA) giúp "giữ" tuổi của con trong một số tính toán của hồ sơ thẻ xanh, nhưng CSPA không áp dụng cho thị thực E hay L. Gia đình có con từ 15 tuổi trở lên nên ngồi với luật sư tính mốc thời gian sớm.
Vợ hoặc chồng đi làm: những việc thực tế cần làm
Quyền làm việc theo tình trạng nghe đơn giản, nhưng khi đi xin việc, người vợ hoặc chồng vẫn phải chứng minh với chủ lao động qua thủ tục kiểm tra tư cách làm việc (mẫu I-9). Giấy tờ thường dùng là hộ chiếu kèm I-94 có ghi chú cho vợ hoặc chồng E hoặc L. Một số phòng nhân sự chưa quen với cách làm này và vẫn đòi thẻ EAD; khi đó có thể đưa họ xem hướng dẫn chính thức của USCIS về giấy tờ dùng cho I-9, hoặc xin EAD để tránh mất thời gian.
Số an sinh xã hội (SSN) là thứ cần sớm, vì gần như mọi việc làm có lương, mở tín dụng, khai thuế đều dùng tới. Vợ hoặc chồng có quyền làm việc đủ điều kiện xin SSN tại văn phòng Sở An sinh Xã hội, mang theo hộ chiếu và I-94. Con không có quyền làm việc thường không được cấp SSN cho mục đích làm việc.
Bằng cấp và giấy phép hành nghề là chuyện riêng. Quyền làm việc không tự động cho phép hành nghề y, dược, luật, kế toán công chứng, điều dưỡng hay dạy học ở trường công; các nghề này đòi giấy phép của tiểu bang, thường kèm đánh giá bằng và thi. Người vợ hoặc chồng có nghề chuyên môn nên tìm hiểu quy trình cấp phép của bang sẽ sống trước khi sang, vì việc này có thể mất từ vài tháng tới vài năm.
Ví dụ giả định: lên kế hoạch theo tuổi con
Gia đình A — con 8 tuổi và 12 tuổi. Cả hai con có hơn chín năm trước mốc 21 tuổi. Gia đình có thời gian để doanh nghiệp E-2 ổn định, rồi tính một diện thẻ xanh như EB-5 hoặc chuyển cấu trúc sang L-1A/EB-1C nếu có công ty ở Việt Nam. Rủi ro chính không phải tuổi con, mà là doanh nghiệp có trụ được qua các lần gia hạn hay không.
Gia đình B — con 16 tuổi. Con sẽ học hết phổ thông và khoảng hai năm đại học ở tình trạng phụ thuộc. Nếu gia đình không có lộ trình thẻ xanh hoàn tất trước khi con 21 tuổi, con cần chuyển sang F-1 khi đang học đại học. Gia đình nên chọn trường đại học có chính sách rõ cho sinh viên quốc tế và tính trước chênh lệch học phí sau khi chuyển.
Gia đình C — con 19 tuổi. Con chỉ còn khoảng hai năm ở tình trạng phụ thuộc. Với nhiều gia đình, đi E-2 hay L-1 cùng con lúc này ít lợi về mặt di trú cho con; con có thể nên đi thẳng bằng F-1 từ đầu để không phải đổi tình trạng giữa chừng. Quyết định nên dựa trên kế hoạch học tập dài hạn của con, không chỉ trên tiện lợi trước mắt.
Những tình huống làm cả nhà mất tình trạng
Tình trạng của người phụ thuộc gắn liền với người đứng đơn. Một số tình huống cần biết trước để không bị động:
- Doanh nghiệp E-2 ngừng hoạt động hoặc bị bán: nhà đầu tư mất điều kiện, kéo theo vợ con.
- Người giữ L-1 nghỉ việc ở công ty bảo lãnh hoặc công ty Việt Nam ngừng hoạt động: L-1 chấm dứt, L-2 cũng vậy.
- Ly hôn: vợ hoặc chồng không còn là người phụ thuộc; cần tình trạng riêng nếu muốn ở lại.
- Con kết hôn, dù chưa đủ 21 tuổi: mất tình trạng phụ thuộc ngay.
- Người đứng đơn qua đời: người phụ thuộc mất cơ sở tình trạng; cần tư vấn ngay về các lựa chọn.
- Ở quá hạn I-94 của từng người: mỗi người có I-94 riêng, có thể khác ngày nhau; một người quá hạn có thể ảnh hưởng tới thị thực của chính người đó về sau.
Một số trường hợp có thời gian ân hạn ngắn theo quy định để chuẩn bị rời Mỹ hoặc đổi tình trạng, nhưng không nên dựa vào đó làm kế hoạch. Kiểm quy định cụ thể trên uscis.gov khi tình huống xảy ra.
Thủ tục cho người đi kèm
Người phụ thuộc thường làm hồ sơ cùng lúc với người đứng đơn, nhưng mỗi người có giấy tờ riêng. Trình tự chung qua lãnh sự:
- Điền DS-160 riêng cho từng người, kể cả trẻ nhỏ.
- Chuẩn bị giấy tờ quan hệ: giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con, giấy tờ nhận con nuôi nếu có, kèm bản dịch.
- Đóng lệ phí cho từng người theo hướng dẫn trên travel.state.gov.
- Phỏng vấn: thường đi cùng người đứng đơn; trẻ nhỏ có thể được miễn một số phần tuỳ quy định của cơ quan lãnh sự.
- Nhập cảnh: kiểm I-94 của từng người, nhất là ghi chú quyền làm việc của vợ hoặc chồng.
- Khi gia hạn: gia hạn cùng người đứng đơn; người phụ thuộc đã ở Mỹ có thể gia hạn hoặc đổi tình trạng qua USCIS bằng mẫu đơn dành cho người phụ thuộc theo hướng dẫn hiện hành.
Người phụ thuộc có thể sang sau người đứng đơn, ví dụ khi con học xong năm học ở Việt Nam. Khi đó họ xin thị thực riêng, kèm chứng cứ người đứng đơn đang giữ tình trạng hợp lệ ở Mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Vợ của nhà đầu tư E-2 có được mở doanh nghiệp riêng ở Mỹ không?
Vợ hoặc chồng E-2 được làm việc theo tình trạng, nên có thể làm thuê hoặc tự kinh doanh. Tuy vậy, tình trạng vẫn phụ thuộc vào người đứng đơn; doanh nghiệp riêng của vợ hoặc chồng không giữ được tình trạng cho cả nhà nếu doanh nghiệp E-2 chính ngừng hoạt động.
Con 18 tuổi theo diện L-2 có được làm thêm bán thời gian không?
Không. Con theo diện L-2 hay E-2 phụ thuộc không có quyền làm việc ở Mỹ, kể cả công việc bán thời gian hay thực tập có lương. Làm việc trái phép có thể ảnh hưởng tới các hồ sơ di trú sau này của chính con.
Con học đại học theo diện E-2 có phải đổi sang visa F-1 không?
Không cần khi con còn dưới 21 tuổi và chưa kết hôn. Nhưng nếu trước 21 tuổi con chưa học xong, cần chuyển sang F-1 hoặc tình trạng khác trước ngày sinh nhật thứ 21 để tiếp tục học hợp pháp.
Cha mẹ của nhà đầu tư E-2 có đi kèm được không?
Không. Diện phụ thuộc chỉ gồm vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi. Cha mẹ muốn sang thăm phải tự xin thị thực du lịch B-2 và chứng minh mục đích tạm thời của chuyến đi.
Vợ hoặc chồng L-2 có cần xin thẻ EAD để đi làm không?
Từ năm 2022 không bắt buộc, vì quyền làm việc đi theo tình trạng và I-94 có ghi chú tương ứng. Một số người vẫn xin EAD để có thêm giấy tờ tiện dùng, nhưng không cần chờ EAD mới được làm việc.
Nếu cả nhà có thẻ xanh trước khi con 21 tuổi thì con có giữ được không?
Có. Khi con đã nhận thẻ xanh, con là thường trú nhân độc lập và không còn phụ thuộc vào tuổi hay tình trạng của cha mẹ. Đây là lý do nhiều gia đình bắt đầu hồ sơ định cư sớm khi con còn nhỏ.