Trẻ em, kể cả em bé vài tháng tuổi, phải có hộ chiếu riêng và visa riêng để vào khu vực Schengen. Hồ sơ của bé được xét như một hồ sơ độc lập, nhưng phần lớn giấy tờ dựa vào cha mẹ: tài chính, chỗ ở, công việc của người lớn, và trên hết là bằng chứng rằng người có quyền giám hộ đồng ý cho bé đi. Cơ quan đại diện châu Âu rất thận trọng với việc trẻ em ra nước ngoài, vì đây là chỗ các vụ đưa trẻ đi trái ý một bên cha mẹ hay buôn bán người có thể lọt qua.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên với hồ sơ của trẻ không phải là "bé có đủ tiền không", mà là "ai đi cùng bé, và người không đi cùng có đồng ý không". Bài này đi qua các kiểu đi phổ biến của gia đình Việt — cả bố mẹ đi cùng, một người đi cùng, bé đi với ông bà hay người thân, bé có cha mẹ đã ly hôn — kèm những giấy tờ thường được yêu cầu. Danh mục cụ thể vẫn tuỳ nước nộp; kiểm trang của cơ quan đại diện trước khi chuẩn bị.
Những điểm chung cho mọi hồ sơ trẻ em
Mỗi trẻ có một đơn xin visa riêng. Với trẻ chưa thành niên, đơn được ký bởi người có quyền giám hộ, thường là cả cha lẫn mẹ hoặc người được toà án giao quyền nuôi. Trong đơn có phần khai thông tin người giám hộ: họ tên, địa chỉ, quốc tịch. Đây là thông tin cán bộ đối chiếu với giấy khai sinh và thư đồng ý.
Về sinh trắc học, theo quy định Schengen hiện hành, trẻ dưới 12 tuổi được miễn lấy dấu vân tay, nhưng ảnh vẫn được chụp hoặc nộp theo chuẩn. Nhiều nơi tiếp nhận vẫn yêu cầu trẻ có mặt khi nộp hồ sơ để đối chiếu với hộ chiếu, nhất là trẻ lớn. Về lệ phí, Bộ luật Thị thực quy định mức giảm cho trẻ từ 6 đến dưới 12 tuổi và miễn cho trẻ dưới 6 tuổi; mức cụ thể được điều chỉnh theo thời gian, lần gần nhất từ năm 2024, nên đọc trên trang của cơ quan đại diện.
Hộ chiếu của trẻ có thời hạn ngắn hơn người lớn và khuôn mặt bé thay đổi nhanh. Kiểm hạn hộ chiếu của bé còn đủ dài sau ngày về và ảnh hộ chiếu vẫn nhận ra được. Trẻ dùng hộ chiếu cấp từ khi còn sơ sinh mà nay đã năm sáu tuổi đôi khi bị hỏi thêm ở cửa khẩu, dù hộ chiếu còn hạn.
Giấy tờ thường được yêu cầu theo kiểu đi
Bảng dưới gom các giấy tờ hay gặp. Không phải nước nào cũng đòi đủ, và có nước đòi thêm. Đây là khung để bạn kiểm danh mục chính thức, không thay cho danh mục đó.
| Kiểu đi | Giấy tờ riêng của trẻ | Giấy tờ về sự đồng ý |
|---|---|---|
| Cả bố và mẹ đi cùng | Hộ chiếu, ảnh, giấy khai sinh và bản dịch, xác nhận đi học | Cả hai ký đơn; thường không cần thư riêng |
| Chỉ bố hoặc mẹ đi cùng | Như trên | Thư đồng ý của người không đi, chữ ký được chứng thực, kèm bản sao giấy tờ tuỳ thân của người đó |
| Đi với ông bà, cô dì, người thân | Như trên, thêm giấy tờ chứng minh quan hệ với người đi cùng | Thư đồng ý của cả bố và mẹ, nêu rõ người đi cùng, thời gian và nơi đến |
| Cha mẹ đã ly hôn | Như trên, thêm bản án hoặc quyết định về quyền nuôi con | Tuỳ quyết định: thường vẫn cần đồng ý của người không trực tiếp nuôi nếu người đó còn quyền giám hộ |
| Một bên cha mẹ đã mất | Như trên, thêm giấy chứng tử | Người còn lại ký đơn; không cần thư của người đã mất |
Thư đồng ý nên viết cụ thể, không chung chung: tên trẻ, số hộ chiếu, người đi cùng, các nước đến, ngày đi ngày về, kèm chữ ký được chứng thực. Với một số nước, thư hoặc giấy tờ do cơ quan Việt Nam cấp có thể cần Apostille hay hợp pháp hoá lãnh sự; từ ngày 11/9/2026 Việt Nam đã áp dụng Apostille, nên hỏi rõ nước bạn nộp chấp nhận hình thức nào.
Trẻ đi cùng một bên bố hoặc mẹ
Đây là tình huống hay gặp nhất: mẹ đưa con sang thăm bố đang làm việc ở châu Âu, hay bố đưa con đi du lịch trong khi mẹ ở nhà vì công việc. Cán bộ cần thấy người không đi đã biết và đồng ý. Thư đồng ý do người đó ký, chứng thực chữ ký tại cơ quan có thẩm quyền, kèm bản sao căn cước hoặc hộ chiếu của họ, là giấy tờ cốt lõi.
Nếu người không đi đang ở nước ngoài, ví dụ bố đang làm việc ở Đức và là người mời, thư đồng ý có thể được ký và chứng thực ở nơi người đó sống, hoặc nằm luôn trong thư mời với chữ ký được xác nhận theo cách nước đó chấp nhận. Trường hợp này người bố vừa là người mời, vừa là người đồng ý, nên giấy tờ phải thể hiện cả hai vai.
Ví dụ giả định: chị Mai đưa con gái tám tuổi sang Pháp thăm chồng đang học tiến sĩ. Hồ sơ của bé gồm đơn do chị và chồng cùng ký, giấy khai sinh có bản dịch, thư đồng ý của người chồng ký tại Pháp với chữ ký được xác nhận, giấy xác nhận lưu trú của chồng, và giấy xác nhận đang học của bé kèm đơn xin nghỉ học. Mỗi giấy trả lời một câu hỏi: bé là ai, ai đồng ý, ai lo cho bé ở bên đó, và bé có lý do để về.
Trẻ đi với ông bà hoặc người thân khác
Thư đồng ý của cả hai cha mẹ. Khi không bên cha mẹ nào đi cùng, cán bộ cần đồng ý của cả hai, nêu tên người được giao đưa trẻ đi. Thư nên ghi rõ người đi cùng được quyết định các việc cấp bách như đưa bé đi khám chữa bệnh trong thời gian ở nước ngoài.
Chứng minh quan hệ với người đi cùng. Ông bà thì dùng giấy khai sinh của cha hoặc mẹ trẻ để nối ba thế hệ. Cô dì chú bác thì nối qua giấy khai sinh của các anh chị em. Chuỗi giấy tờ phải liền mạch, không thiếu mắt xích.
Tài chính và bảo hiểm của ai. Nếu cha mẹ chi trả, giấy tờ tài chính của cha mẹ cần có, kèm cam kết chi trả. Bảo hiểm y tế du lịch của bé phải phủ toàn bộ chuyến đi như người lớn.
Trẻ đi một mình hoặc với đoàn. Trẻ đi trại hè, đi thi đấu hay đi theo đoàn trường cần thêm thư của đơn vị tổ chức, danh sách người phụ trách, và thư đồng ý ghi rõ đơn vị đó. Hãng bay cũng có quy định riêng cho trẻ đi một mình, cần hỏi khi đặt vé.
Kiểm cả phía Việt Nam. Ngoài yêu cầu của nước đến, kiểm quy định xuất cảnh của Việt Nam với trẻ em đi không cùng cha mẹ, để không bị vướng ở sân bay chiều đi.
Cha mẹ đã ly hôn, con riêng và gia đình ghép
Hồ sơ của trẻ có cha mẹ ly hôn cần bản án hoặc quyết định công nhận thuận tình ly hôn, trong đó có phần quyền nuôi con. Theo pháp luật Việt Nam, người không trực tiếp nuôi vẫn có quyền và nghĩa vụ với con, nên nhiều cơ quan đại diện vẫn muốn thấy sự đồng ý của người này. Nếu quyết định của toà ghi rõ một bên được toàn quyền quyết định việc đưa con ra nước ngoài, hãy chỉ đúng đoạn đó trong bản dịch.
Khi người không nuôi con không liên lạc được hoặc không hợp tác, đừng tự viết thư thay hay nhờ người khác ký. Đây là chỗ hồ sơ có thể bị coi là gian dối và để lại hậu quả cho cả lần xin sau. Cách đúng là hỏi cơ quan đại diện về giấy tờ thay thế họ chấp nhận, như quyết định của toà về quyền quyết định cho con xuất cảnh, hoặc tìm tư vấn pháp lý trong nước để có giấy tờ hợp lệ.
Với gia đình ghép, bé đi cùng mẹ và cha dượng chẳng hạn, cha dượng không tự nhiên có quyền giám hộ. Hồ sơ vẫn cần đồng ý của cha ruột nếu người đó còn quyền giám hộ, cộng giấy kết hôn của mẹ và cha dượng để giải thích vì sao cha dượng có mặt trong chuyến đi.
Những chỗ hồ sơ trẻ em hay bị trả
Hồ sơ trẻ em thường bị yêu cầu bổ sung vì lỗi nhỏ hơn là vì lý do lớn. Những lỗi hay gặp:
- Đơn chỉ có chữ ký của một bên cha mẹ trong khi cả hai còn quyền giám hộ.
- Thư đồng ý viết tay không chứng thực chữ ký, hoặc không ghi số hộ chiếu, ngày đi, nước đến.
- Giấy khai sinh là bản trích lục cũ không có tên cha hoặc mẹ, trong khi hồ sơ nói cả hai là người giám hộ.
- Tên trẻ trong giấy khai sinh và hộ chiếu viết khác nhau, ví dụ có hoặc không có tên đệm.
- Bảo hiểm mua theo gói gia đình nhưng không ghi tên bé, hoặc ngày bảo hiểm không phủ hết chuyến đi.
- Thiếu giấy xác nhận đi học và đơn xin nghỉ học với trẻ đi trong năm học.
Phần lớn lỗi trên sửa được trong một buổi nếu phát hiện trước khi nộp. Hãy đọc hồ sơ của bé như một người lạ: chỉ nhìn giấy tờ, có thấy rõ bé là ai, ai đồng ý, ai đi cùng và bé về lúc nào không.
Ở cửa khẩu và trong chuyến đi
Biên phòng có thể hỏi người đi cùng về quan hệ với trẻ, nhất là khi họ không cùng họ với bé hoặc chỉ một bên cha mẹ đi cùng. Giữ thư đồng ý, giấy khai sinh và bản dịch trong hành lý xách tay. Với trẻ lớn, cán bộ đôi khi hỏi thẳng bé đi đâu, đi với ai; dặn con trả lời đơn giản, đúng sự thật.
Trong chuyến đi, giữ bản sao hộ chiếu và visa của bé ở một nơi khác với bản gốc. Nếu mất hộ chiếu của trẻ ở châu Âu, bạn cần liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam để làm giấy tờ về nước, và thủ tục cho trẻ thường cần thêm giấy chứng minh quan hệ với người lớn. Có sẵn bản chụp giấy khai sinh, thư đồng ý trong điện thoại sẽ giúp nhiều.
Cuối cùng, đừng quên quy tắc 90 ngày trong 180 ngày áp dụng cho cả trẻ. Gia đình đưa con sang ở với bố cả mùa hè rồi muốn ở thêm học kỳ đầu cần một loại visa khác, không phải gia hạn visa ngắn hạn.
Câu hỏi thường gặp
Em bé dưới một tuổi có cần visa Schengen riêng không?
Có. Mọi trẻ em mang hộ chiếu Việt Nam, kể cả em bé sơ sinh, cần hộ chiếu riêng và visa riêng. Trẻ dưới 6 tuổi được miễn lệ phí visa theo Bộ luật Thị thực, và trẻ dưới 12 tuổi không phải lấy dấu vân tay.
Thư đồng ý của cha mẹ có cần công chứng không?
Thường cần chứng thực chữ ký của người ký, kèm bản sao giấy tờ tuỳ thân. Một số nước có thể đòi thêm Apostille hoặc hợp pháp hoá. Kiểm danh mục của cơ quan đại diện nước bạn nộp trước khi làm.
Bé đi với ông bà mà bố mẹ không đi thì có xin được không?
Được, nếu có thư đồng ý của cả bố và mẹ ghi rõ ông bà là người đưa bé đi, giấy tờ chứng minh quan hệ ba thế hệ, tài chính và bảo hiểm đầy đủ. Hồ sơ cần cho thấy lý do chuyến đi và việc bé sẽ về.
Cha mẹ đã ly hôn, người không nuôi con không chịu ký thì làm sao?
Không được tự ký thay. Hỏi cơ quan đại diện về giấy tờ thay thế họ chấp nhận, thường là quyết định của toà về quyền quyết định việc cho con ra nước ngoài. Tìm tư vấn pháp lý trong nước để có giấy tờ hợp lệ trước khi nộp.
Trẻ đi trong năm học có bị đánh giá kém không?
Không tự động bị đánh giá kém. Nên có giấy xác nhận đang học và đơn xin nghỉ được nhà trường chấp thuận, cho thấy bé có lịch học để quay về. Chuyến đi ngắn vào dịp nghỉ thường dễ giải thích hơn.