Người Việt sang Canada họp, dự hội chợ, gặp đối tác hay khảo sát thị trường ngắn ngày dùng visa khách thăm (TRV) với tư cách khách thăm doanh nhân (business visitor). Không có loại "visa công tác" riêng, và trong phạm vi hoạt động được phép, bạn không cần giấy phép lao động.
Ranh giới quan trọng nhất là: khách thăm doanh nhân hoạt động kinh doanh quốc tế, không tham gia thị trường lao động Canada. Đi gặp khách hàng để ký hợp đồng thì được; sang lắp đặt máy cho khách hàng Canada theo hợp đồng có thể được hoặc không, tuỳ điều kiện; làm việc cho chi nhánh ở Canada vài tháng thì cần giấy phép lao động. Bài này tách các loại việc, giải thích tiêu chí viên chức dùng, và đưa ra bộ hồ sơ cho doanh nghiệp Việt cử người đi.
Tiêu chí phân biệt khách thăm doanh nhân và người lao động
Theo hướng dẫn của IRCC, một người được coi là khách thăm doanh nhân khi mục đích là tham gia hoạt động kinh doanh quốc tế mà không trực tiếp vào thị trường lao động Canada. Viên chức thường xem ba điểm. Thứ nhất, nguồn trả công chính và nơi kinh doanh chính của bạn ở ngoài Canada: bạn vẫn nhận lương từ công ty ở Việt Nam. Thứ hai, lợi nhuận của công việc chủ yếu thuộc về doanh nghiệp ngoài Canada. Thứ ba, hoạt động mang tính ngắn hạn và không thay thế một vị trí mà người lao động Canada có thể làm.
Ba điểm này giải thích vì sao cùng một hành động có thể được hoặc không. Một kỹ sư của nhà máy Việt Nam sang gặp khách hàng Canada bàn thông số kỹ thuật là kinh doanh quốc tế. Cũng kỹ sư đó nếu sang làm ca trong xưởng của khách hàng ba tháng, nhận chỉ đạo của khách hàng, là đang làm việc. Tên gọi chuyến đi không quyết định; bản chất công việc quyết định.
Khách thăm doanh nhân thường được ở theo thời hạn biên phòng cấp như mọi khách thăm, với mặc định tối đa sáu tháng, dù phần lớn chuyến công tác chỉ vài ngày đến vài tuần. Thời gian dài bất thường so với mục đích sẽ bị hỏi.
Việc thường được làm và việc cần giấy phép
Bảng dưới đây gom các trường hợp phổ biến theo hướng dẫn chung của IRCC. Những trường hợp nằm ở ranh giới cần đọc hướng dẫn đầy đủ trên canada.ca hoặc hỏi người đại diện được cấp phép.
| Hoạt động | Khách thăm doanh nhân | Ghi chú |
|---|---|---|
| Họp với đối tác, khách hàng, nhà cung cấp | Thường được | Gồm đàm phán, ký hợp đồng |
| Dự hội nghị, hội chợ thương mại | Thường được | Gian hàng trưng bày được; bán lẻ trực tiếp cho công chúng thì không |
| Mua hàng hoá, dịch vụ Canada cho doanh nghiệp nước ngoài | Thường được | Khảo sát nhà cung cấp, kiểm hàng |
| Nhận đào tạo từ công ty mẹ hay đối tác Canada | Có thể được | Đào tạo không tạo sản phẩm, dịch vụ cho thị trường Canada |
| Lắp đặt, bảo hành, sửa chữa thiết bị đã bán theo hợp đồng | Có thể được | Dịch vụ sau bán hàng theo bảo hành; xây dựng, lắp đặt công trình thường không được |
| Làm việc cho chi nhánh hay khách hàng ở Canada, nhận chỉ đạo của họ | Không | Cần giấy phép lao động |
| Biểu diễn, giảng dạy có thu phí cho đơn vị Canada | Tuỳ trường hợp | Có những miễn trừ riêng; kiểm kỹ |
Canada còn có một số miễn trừ giấy phép lao động ngắn hạn cho người lao động tay nghề cao làm việc trong thời gian rất ngắn, theo chiến lược thu hút kỹ năng toàn cầu từ năm 2017. Đây là cơ chế khác với khách thăm doanh nhân, có điều kiện riêng về loại nghề và số ngày; kiểm trên canada.ca nếu chuyến đi của bạn có tính chất làm việc thật.
Bộ hồ sơ cho người được doanh nghiệp cử đi
Hồ sơ công tác mạnh khi viên chức thấy rõ ba thứ: doanh nghiệp cử đi có thật và hoạt động, đối tác Canada có thật và mời vì lý do gì, người đi có vị trí phù hợp với mục đích. Bộ giấy tờ thường gồm:
- Thư cử đi công tác của công ty Việt Nam: tên người đi, chức vụ, thâm niên, mục đích chuyến đi, thời gian, ai chi trả, cam kết người đi tiếp tục làm việc sau khi về.
- Thư mời của đối tác Canada: tên công ty, địa chỉ, người liên hệ, mục đích cuộc gặp, lịch làm việc, mối quan hệ kinh doanh hiện có hoặc dự kiến.
- Giấy tờ doanh nghiệp Việt Nam: giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, báo cáo tài chính hoặc tờ khai thuế gần nhất, hồ sơ năng lực.
- Bằng chứng giao dịch: hợp đồng, đơn đặt hàng, hoá đơn, email trao đổi với đối tác; với hội chợ là xác nhận đăng ký gian hàng hay thẻ khách tham quan.
- Giấy tờ cá nhân: hợp đồng lao động, bảng lương, bảo hiểm xã hội, sao kê cá nhân, lịch sử du lịch.
Với chủ doanh nghiệp tự cử mình đi, thư cử đi thay bằng giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và điều hành, kèm giải thích ai quản lý công việc trong lúc vắng. Doanh nghiệp mới thành lập, chưa có doanh thu, cử người sang Canada "tìm cơ hội" thường bị hỏi kỹ hơn, vì mục đích chưa gắn với giao dịch cụ thể.
Hội chợ, hội nghị và chuyến khảo sát thị trường
Hội chợ thương mại là lý do công tác phổ biến của doanh nghiệp Việt, nhất là ngành thực phẩm, nông sản, đồ gỗ và hàng tiêu dùng. Bạn được trưng bày, giới thiệu sản phẩm, nhận đơn hàng để giao sau từ ngoài Canada. Điều không nên làm là bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng tại chỗ, vì đó là tham gia thị trường Canada. Nếu mang hàng mẫu, kiểm quy định hải quan và an toàn thực phẩm của Canada trước; hàng thực phẩm là nhóm bị kiểm nghiêm.
Hội nghị chuyên ngành, hội thảo khoa học cũng thuộc diện khách thăm. Kèm thư mời của ban tổ chức, xác nhận đăng ký, và nếu bạn trình bày thì xác nhận vai trò diễn giả. Diễn giả nhận thù lao từ đơn vị Canada có thể rơi vào những miễn trừ riêng; đọc kỹ điều kiện.
Chuyến khảo sát thị trường hay tìm nhà phân phối là mục đích hợp lệ, nhưng hồ sơ phải có kế hoạch cụ thể: gặp ai, ở đâu, vì sao chọn Canada lúc này. Với người định đầu tư hoặc mở doanh nghiệp tại Canada theo chương trình đề cử tỉnh bang, một số tỉnh yêu cầu hoặc khuyến khích chuyến khảo sát; chuyến đi đó vẫn dùng visa khách thăm, và nên trình bày đúng là chuyến khảo sát, không phải du lịch.
Ở cửa khẩu: trả lời biên phòng về chuyến công tác
Mang theo giấy tờ gốc hoặc bản in. Thư mời, thư cử đi, lịch làm việc, xác nhận hội chợ. Biên phòng có thể hỏi bạn sẽ làm gì ở Canada; câu trả lời phải khớp với hồ sơ visa và giấy tờ trong tay.
Mô tả việc làm đúng bản chất. Nói "gặp khách hàng bàn hợp đồng" hay "dự hội chợ thực phẩm" rõ hơn "đi làm việc với đối tác". Từ "làm việc" có thể khiến viên chức hỏi thêm xem bạn có cần giấy phép không.
Mang thiết bị, hàng mẫu. Khai báo đầy đủ. Hàng mẫu thương mại, thiết bị trình diễn có thể có thủ tục tạm nhập riêng; hỏi đối tác hoặc đơn vị tổ chức hội chợ để chuẩn bị.
Đổi kế hoạch giữa chừng. Nếu sau cuộc họp đối tác đề nghị bạn ở lại làm việc thật, bạn không thể tự đổi tư cách. Phải về và xin giấy phép phù hợp, hoặc tìm hiểu các trường hợp được nộp từ trong Canada theo quy định hiện hành.
Rủi ro khi làm việc vượt phạm vi khách thăm
Làm việc không phép ở Canada là vi phạm điều kiện tạm trú. Hậu quả có thể gồm lệnh rời Canada, ghi nhận vi phạm ảnh hưởng mọi hồ sơ sau này, và trong một số trường hợp là lệnh cấm quay lại một thời gian. Doanh nghiệp Canada thuê người không có phép cũng có thể chịu chế tài. Đối tác Canada vì vậy thường cẩn trọng; nếu đối tác đề nghị bạn sang "giúp vài tuần" ở xưởng, hãy hỏi rõ tư cách pháp lý trước khi nhận lời.
Một dạng rủi ro ít được nghĩ tới là các lời mời làm việc qua trung gian. Kịch bản lừa đảo điển hình là: người môi giới hứa xin "visa công tác" để sang Canada làm việc, thu tiền, cung cấp thư mời của một công ty không có thật hoặc không liên quan. Visa khách thăm không cho phép làm việc dù có thư mời. Người bị lừa vừa mất tiền vừa có thể bị kết luận khai sai.
Nếu doanh nghiệp của bạn cần người ở Canada lâu dài, các con đường hợp pháp là giấy phép lao động có LMIA, chuyển nhân sự nội bộ, hay các chương trình doanh nhân của tỉnh bang; mỗi đường có điều kiện riêng và được bàn ở các bài về định cư diện lao động và doanh nhân Canada.
Hai hồ sơ công tác giả định: một được việc, một vướng
Ví dụ giả định thứ nhất: công ty chế biến hạt điều ở Bình Phước cử trưởng phòng xuất khẩu, đã làm ở công ty bảy năm, sang Toronto năm ngày dự một hội chợ thực phẩm và gặp hai nhà nhập khẩu đang mua hàng của công ty. Hồ sơ có thư cử đi nêu rõ lịch, thư mời của một nhà nhập khẩu kèm tóm tắt các đơn hàng năm trước, xác nhận gian hàng của ban tổ chức hội chợ, hoá đơn xuất khẩu sang Canada, bảng lương và sổ bảo hiểm xã hội của người đi. Mỗi giấy tờ trả lời một câu hỏi của viên chức, và các ngày tháng khớp nhau. Đây là kiểu hồ sơ dễ đọc.
Ví dụ giả định thứ hai: một công ty thương mại mới lập sáu tháng, chưa có doanh thu, cử giám đốc ba mươi tuổi sang Vancouver ba tháng "tìm đối tác phân phối". Không có thư mời, không có cuộc hẹn nào được xác nhận, lịch trình chỉ ghi các thành phố. Tài khoản công ty có một khoản góp vốn vừa chuyển vào. Viên chức nhìn thấy một chuyến đi dài, mục đích chung chung, doanh nghiệp chưa hoạt động thật, và khó tin người đi sẽ quay về đúng hẹn.
Khác biệt giữa hai hồ sơ không nằm ở số tiền hay chức danh, mà ở chỗ chuyến đi có gắn với giao dịch cụ thể hay không. Doanh nghiệp mới vẫn có thể làm hồ sơ tốt nếu rút ngắn chuyến đi, đặt trước các cuộc hẹn có xác nhận bằng email, và trình bày thật giai đoạn phát triển của mình thay vì phóng đại.
Câu hỏi thường gặp
Visa công tác Canada có phải xin riêng không?
Không. Canada dùng chung visa khách thăm (TRV) cho du lịch, thăm thân và công tác. Khi điền đơn, bạn chọn mục đích kinh doanh và kèm giấy tờ công tác. Visa được cấp có thể dùng cho chuyến du lịch sau đó nếu còn hạn.
Đi công tác Canada có cần thư mời của đối tác không?
Không bắt buộc về hình thức nhưng gần như luôn nên có. Thư mời giúp viên chức thấy đối tác có thật và lý do cuộc gặp. Nếu dự hội chợ thì xác nhận đăng ký của ban tổ chức đóng vai trò tương tự.
Sang Canada đào tạo nhân viên cho khách hàng có cần giấy phép lao động không?
Tuỳ trường hợp. Đào tạo gắn với thiết bị đã bán theo hợp đồng có bảo hành thường có thể thuộc diện dịch vụ sau bán hàng. Đào tạo như một dịch vụ độc lập cho doanh nghiệp Canada có thể cần giấy phép. Đọc hướng dẫn trên canada.ca hoặc hỏi người đại diện được cấp phép.
Công ty cử đi chi trả nhưng người đi không có nhiều tiết kiệm cá nhân thì sao?
Viên chức xem ai chi trả. Thư cử đi ghi rõ công ty chi trả, kèm giấy tờ tài chính của công ty, là bằng chứng chính. Giấy tờ cá nhân như hợp đồng lao động và bảng lương vẫn cần để chứng minh vị trí và ràng buộc của người đi.
Có thể vừa đi công tác vừa đi du lịch trong một chuyến không?
Được, nếu trình bày rõ trong hồ sơ: ví dụ một tuần họp ở Toronto, sau đó vài ngày tham quan. Lịch trình nên phản ánh đúng. Thời gian du lịch dài hơn nhiều so với phần công tác có thể khiến viên chức nghi ngờ mục đích chính.
Doanh nghiệp Việt Nam mới thành lập có cử người đi công tác Canada được không?
Được, nhưng hồ sơ cần cho thấy hoạt động thật: hợp đồng, đơn hàng, trao đổi với đối tác, kế hoạch cụ thể cho chuyến đi. Doanh nghiệp chưa có giao dịch, cử chính chủ sở hữu đi tìm cơ hội chung chung thường bị hỏi kỹ hơn về mục đích.