Khác với Mỹ hay Canada, nơi tiếng Anh chủ yếu được kiểm khi xét hồ sơ tay nghề hoặc khi nhập tịch, nhiều nước châu Âu gắn yêu cầu ngôn ngữ vào từng bậc cư trú. Người được bảo lãnh vợ chồng có thể phải thi tiếng trước khi được cấp visa. Người muốn lên thường trú phải đạt một mức nhất định. Người xin quốc tịch phải đạt mức cao hơn và thường thêm một bài thi về xã hội, lịch sử, luật pháp.
Với người Việt, đây hay là khâu bị đánh giá thấp: hồ sơ giấy tờ chuẩn chỉnh nhưng thiếu chứng chỉ tiếng đúng loại thì vẫn phải chờ. Bài này giải thích thang trình độ châu Âu, rồi đi qua yêu cầu ở năm nơi người Việt hay đến là Đức, Pháp, Hà Lan, Áo và Anh, kèm cách chuẩn bị từ Việt Nam. Mức trình độ nêu dưới đây là nguyên lý ở thời điểm viết; luật ở các nước này đã sửa nhiều lần nên hãy kiểm lại khi nộp.
Thang A1 đến C2 và ba mốc kiểm tiếng
Hầu hết các nước châu Âu dùng Khung tham chiếu chung châu Âu về ngôn ngữ, chia sáu bậc từ A1 đến C2. A1 là giao tiếp rất cơ bản: chào hỏi, giới thiệu bản thân, hỏi đường. A2 đủ để xử lý các tình huống quen thuộc như mua hàng, đi khám, nói chuyện với giáo viên của con. B1 là mức tự lập: kể được sự việc, nêu ý kiến đơn giản, hiểu ý chính của một bản tin chậm. B2 trở lên là mức làm việc trong môi trường chuyên môn.
Mốc kiểm thứ nhất là trước khi nhập cảnh, chủ yếu áp cho vợ chồng theo diện đoàn tụ. Mốc thứ hai là khi lên thường trú, thường ở mức A2 hoặc B1. Mốc thứ ba là khi nhập tịch, thường B1, có nước đòi B2. Ngoài tiếng, nhiều nước thêm bài thi hoặc khoá học về hiểu biết xã hội.
Một điểm thực tế: từ A1 lên B1 với người học buổi tối sau giờ làm thường mất từ một đến hai năm. Người có kế hoạch định cư nên tính thời gian học tiếng song song với thời gian chờ hồ sơ, thay vì đợi sang nơi rồi mới bắt đầu.
Đức: A1 cho vợ chồng, B1 cho thường trú và quốc tịch
Trước khi sang. Vợ hoặc chồng sang đoàn tụ thường phải có chứng chỉ tiếng Đức A1 từ một đơn vị thi được công nhận. Có nhiều trường hợp miễn: người bảo lãnh có Thẻ Xanh EU hoặc thuộc một số diện chuyên gia, người được bảo lãnh có bằng đại học, người có lý do sức khoẻ được chứng minh.
Khoá hội nhập. Sau khi sang, nhiều người được tham gia hoặc bắt buộc tham gia khoá hội nhập do Văn phòng Liên bang về Di trú và Tị nạn tổ chức, gồm phần tiếng Đức hướng tới B1 và khoá định hướng về pháp luật, lịch sử, văn hoá. Cuối khoá có bài thi tiếng và bài thi "Leben in Deutschland".
Thường trú. Thẻ định cư thường đòi tiếng Đức B1 và hiểu biết cơ bản về trật tự pháp luật, xã hội Đức. Với người có Thẻ Xanh EU, có B1 giúp rút ngắn thời gian chờ thường trú.
Quốc tịch. Luật quốc tịch sửa năm 2024 giữ yêu cầu tiếng Đức B1 và bài thi nhập tịch gồm khoảng 33 câu hỏi trắc nghiệm, cần trả lời đúng khoảng 17 câu. Người đã có chứng chỉ hoàn thành khoá hội nhập với bài thi định hướng thường được miễn bài thi nhập tịch.
Pháp: hợp đồng hội nhập và yêu cầu tiếng tăng theo luật 2024
Người mới được cấp thẻ cư trú lần đầu ở Pháp thường ký hợp đồng hội nhập cộng hoà. Hợp đồng này gồm buổi đánh giá trình độ tiếng Pháp, khoá đào tạo công dân về các giá trị của nền cộng hoà và đời sống ở Pháp, và khoá tiếng nếu bạn chưa đạt mức yêu cầu. Tham gia nghiêm túc là điều kiện để được cấp các thẻ nhiều năm sau đó.
Luật nhập cư ban hành tháng 1/2024 nâng yêu cầu tiếng Pháp theo từng bậc, với lộ trình áp dụng từ năm 2026 theo các nghị định hướng dẫn: thẻ cư trú nhiều năm hướng tới mức A2, thẻ cư trú 10 năm hướng tới mức B1, và nhập quốc tịch hướng tới mức B2, kèm bài kiểm tra kiến thức công dân. Đây là thay đổi lớn so với trước, khi nhiều người lên thẻ dài hạn chỉ với trình độ tiếng rất cơ bản.
Vì các nghị định thi hành có lộ trình riêng, hãy kiểm yêu cầu cụ thể trên trang của Bộ Nội vụ Pháp ở thời điểm nộp. Chứng chỉ thường được chấp nhận gồm DELF, DALF, TCF và TEF; với người đang ở Việt Nam, các trung tâm văn hoá và tổ chức tiếng Pháp tổ chức thi định kỳ.
Hà Lan, Áo và Anh: ba cách làm khác nhau
Hà Lan là nước nổi tiếng với bài thi hội nhập ở nước ngoài. Vợ hoặc chồng sang đoàn tụ thường phải đỗ bài thi cơ bản trước khi được cấp visa dài hạn, gồm tiếng Hà Lan khoảng A1 và hiểu biết về xã hội Hà Lan. Sau khi sang, luật hội nhập có hiệu lực từ năm 2022 đặt mục tiêu B1 cho phần lớn người mới, và chứng chỉ hội nhập là điều kiện cho thường trú và quốc tịch. Người theo diện lao động tri thức thường không phải thi trước khi vào.
Áo dùng thoả thuận hội nhập chia hai mô-đun. Mô-đun một ở mức A2 và hiểu biết về giá trị, thường phải hoàn thành trong vòng khoảng hai năm sau khi được cấp thẻ. Mô-đun hai ở mức B1 là điều kiện cho thường trú dài hạn và quốc tịch. Nhiều diện đoàn tụ còn đòi tiếng Đức A1 trước khi nhập cảnh, giống Đức.
Anh đòi tiếng Anh A1 cho vợ chồng ở lần cấp đầu, A2 khi gia hạn, và B1 khi lên thường trú vô thời hạn ILR. Kèm theo ILR và nhập tịch là bài thi Life in the UK về lịch sử, văn hoá, luật pháp Anh. Người từ khoảng 65 tuổi trở lên, hoặc có tình trạng sức khoẻ được chứng minh, thường được miễn cả hai yêu cầu. Chứng chỉ tiếng Anh phải là loại được Bộ Nội vụ Anh chấp nhận cho mục đích di trú, không phải bất kỳ bài IELTS nào.
Chọn nước theo khả năng ngôn ngữ của cả gia đình
Yêu cầu tiếng không chỉ là thủ tục, nó nên là một tiêu chí khi chọn nước. Một gia đình mà người bảo lãnh nói tiếng Anh tốt nhưng vợ hoặc chồng chưa từng học ngoại ngữ sẽ có trải nghiệm rất khác giữa Anh, nơi A1 tiếng Anh là đủ cho lần cấp đầu, và Hà Lan, nơi phải đỗ cả phần hiểu biết xã hội trước khi lên máy bay. Ngược lại, người đã có nền tiếng Pháp từ thời đi học sẽ thấy Pháp hay vùng nói tiếng Pháp của Bỉ dễ thở hơn.
Cần tính cả người phụ thuộc lớn tuổi. Cha mẹ sang sống cùng con thường không phải thi để vào, nhưng nếu muốn có thường trú hay quốc tịch, họ cũng gặp lại yêu cầu tiếng ở các bậc sau, trừ khi được miễn vì tuổi. Với trẻ em, yêu cầu tiếng gần như không áp dụng, vì trường học là nơi học tiếng tự nhiên nhất.
Ví dụ giả định: anh Đức là kỹ sư, có tiếng Anh tốt và tiếng Đức B1, vợ anh là kế toán chưa học tiếng Đức. Nếu anh đi theo Thẻ Xanh EU ở Đức, vợ anh được miễn A1 trước khi sang và có thể học trong khoá hội nhập sau đó. Nếu anh đi theo diện lao động quốc gia không thuộc nhóm được miễn, vợ anh có thể phải học và thi A1 ở Việt Nam trước, cả nhà sang muộn thêm vài tháng. Chỉ một khác biệt về diện mà thay đổi cả lịch trình gia đình.
Bảng tổng hợp theo mốc
Bảng dưới gom yêu cầu phổ biến ở thời điểm viết, theo nguyên lý. Miễn trừ và chi tiết từng diện rất nhiều, nên đây chỉ là bản đồ định hướng.
| Nước | Trước khi sang (vợ chồng) | Lên thường trú | Nhập tịch |
|---|---|---|---|
| Đức | A1, nhiều trường hợp miễn | B1 và hiểu biết xã hội | B1 và bài thi nhập tịch |
| Pháp | Thường không thi trước | Hướng tới A2 cho thẻ nhiều năm, B1 cho thẻ 10 năm | Hướng tới B2 và kiến thức công dân |
| Hà Lan | Thi cơ bản A1 và hiểu biết xã hội | Chứng chỉ hội nhập, mục tiêu B1 | Chứng chỉ hội nhập |
| Áo | A1 với nhiều diện | Mô-đun hai, B1 | B1 và bài thi kiến thức |
| Anh | A1 | B1 và Life in the UK | B1 và Life in the UK |
Chỗ khác biệt lớn nhất nằm ở cột đầu: Đức, Hà Lan, Áo và Anh có thể chặn visa đoàn tụ từ Việt Nam nếu thiếu chứng chỉ, còn Pháp xử lý phần lớn yêu cầu tiếng sau khi người đó đã sang.
Chuẩn bị từ Việt Nam và những lỗi tốn thời gian
Việc học tiếng tốn thời gian hơn mọi khâu giấy tờ. Vài nguyên tắc giúp bạn đỡ đi đường vòng:
- Chọn đúng loại chứng chỉ: mỗi nước công nhận một danh sách đơn vị thi. Với tiếng Đức thường là Goethe, telc, ÖSD; tiếng Pháp là DELF, TCF; tiếng Anh cho Anh phải là bài thi được chấp nhận cho di trú.
- Kiểm hạn của chứng chỉ: một số nơi chỉ nhận chứng chỉ cấp trong khoảng thời gian gần.
- Học đủ bốn kỹ năng: bài thi A1 tiếng Đức có cả nghe, đọc, viết, nói. Nhiều người luyện nói tốt nhưng trượt phần viết thư ngắn.
- Đừng để vợ hoặc chồng lớn tuổi học dồn: người trên 50 tuổi thường cần nhiều thời gian hơn, nên bắt đầu ngay khi quyết định nộp hồ sơ.
- Tìm hiểu miễn trừ trước khi học: người có bằng đại học, người bảo lãnh thuộc diện chuyên gia, người có bệnh được xác nhận có thể không phải thi trước khi sang.
- Giữ bằng chứng hội nhập sau khi sang: giấy hoàn thành khoá, chứng chỉ từng bậc, để không phải thi lại khi nộp thường trú hay quốc tịch.
Mức tiếng nêu trong bài có thể đổi khi các nước sửa luật nhập cư. Trước mỗi mốc nộp hồ sơ, hãy đọc yêu cầu trên trang chính thức của cơ quan di trú nước đến.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng đoàn tụ ở Đức có bắt buộc phải có tiếng Đức A1 không?
Thường là có, nhưng có nhiều trường hợp được miễn: khi người bảo lãnh có Thẻ Xanh EU hoặc thuộc một số diện chuyên gia, khi người được bảo lãnh có bằng đại học, hoặc khi có lý do sức khoẻ được chứng minh. Hãy kiểm danh sách miễn trừ trên trang của Bộ Ngoại giao Đức.
IELTS học thuật có dùng được cho visa vợ chồng sang Anh không?
Không phải mọi bài IELTS đều được chấp nhận. Bộ Nội vụ Anh có danh sách bài thi tiếng Anh dành cho mục đích di trú và các trung tâm thi được chấp thuận. Bạn cần thi đúng loại bài và đúng nơi, nếu không chứng chỉ sẽ bị từ chối dù điểm cao.
Người lớn tuổi đi theo con sang châu Âu có phải thi tiếng không?
Tuỳ diện và tuỳ nước. Ở Anh, người khoảng từ 65 tuổi thường được miễn yêu cầu tiếng khi lên ILR và nhập tịch. Ở Đức, một số yêu cầu có thể được miễn vì tuổi hoặc sức khoẻ. Cha mẹ sang theo diện thân nhân thường xét theo luật riêng, nên cần đọc kỹ điều kiện của diện đó.
Học xong khoá hội nhập ở Đức có cần thi nhập tịch riêng không?
Người đã đỗ bài thi định hướng "Leben in Deutschland" trong khoá hội nhập thường được miễn bài thi nhập tịch, vì hai bài thi có nội dung gần nhau. Vẫn cần chứng chỉ tiếng Đức B1. Hãy hỏi cơ quan quốc tịch nơi cư trú để xác nhận giấy tờ cần nộp.
Có nên học tiếng ở Việt Nam hay sang rồi mới học?
Nếu nước đến đòi chứng chỉ trước khi cấp visa, bạn bắt buộc phải học và thi ở Việt Nam. Nếu không, học trước vài bậc ở Việt Nam vẫn có lợi vì chi phí thấp hơn và bạn sẽ đỡ bỡ ngỡ trong vài tháng đầu, khi phải tự lo thuê nhà, đăng ký cư trú, tìm trường cho con.