Người Việt sống ở châu Âu thường có lý do chính đáng để về nước lâu: cha mẹ ốm, sinh con gần ông bà, lo việc kinh doanh còn ở Việt Nam, hay làm một dự án vài tháng. Câu hỏi đầu tiên luôn là: đi bao lâu thì thẻ cư trú còn giữ được. Câu trả lời khác nhau theo nước, theo loại thẻ, và quan trọng hơn, có tới bốn thứ khác nhau có thể bị ảnh hưởng bởi cùng một chuyến đi.
Bài này tách bốn thứ đó ra, rồi đi qua quy tắc vắng mặt ở Đức, Anh, Bồ Đào Nha và quy tắc chung của thường trú dài hạn EU. Các mốc nêu dưới đây là nguyên lý ở thời điểm viết. Mỗi nước có ngoại lệ và có cơ quan được quyền cho phép vắng mặt dài hơn, nên trước mỗi chuyến đi dài, hãy hỏi trực tiếp cơ quan di trú nơi bạn cư trú.
Bốn thứ có thể bị ảnh hưởng bởi một chuyến đi dài
Hiệu lực của thẻ. Đây là câu hỏi thẻ còn dùng được không. Một số nước quy định thẻ tự mất hiệu lực khi bạn ở ngoài quá một thời hạn, dù ngày hết hạn in trên thẻ còn xa.
Điều kiện gia hạn. Thẻ còn hiệu lực nhưng đến kỳ gia hạn, cơ quan có thể xét bạn có thực sự sống ở nước đó không. Có nước đặt ngưỡng số ngày tối thiểu phải có mặt trong mỗi kỳ.
Tính liên tục để lên thường trú. Quãng vắng mặt dài có thể làm đứt mạch cư trú liên tục, khiến đồng hồ đếm năm năm phải bắt đầu lại.
Điều kiện nhập tịch. Luật quốc tịch thường có cách đếm riêng, khắt khe hơn luật cư trú. Bạn có thể giữ được thẻ mà vẫn chậm mất một hai năm cho hồ sơ quốc tịch.
Vì sao phải tách bốn thứ này. Nhiều người hỏi bạn bè "đi tám tháng có sao không" và nhận câu trả lời "mình đi rồi, không sao". Câu đó có thể đúng với hiệu lực thẻ ở nước người bạn đang sống, nhưng sai với tính liên tục lên thường trú hoặc sai với nước bạn đang ở. Khi hỏi cơ quan di trú, hãy hỏi riêng từng điểm: thẻ có còn hiệu lực không, có ảnh hưởng gia hạn không, có làm đứt mạch tính thường trú không, có ảnh hưởng quốc tịch không.
Đức: sáu tháng là mốc cần nhớ
Luật cư trú Đức quy định thẻ cư trú, kể cả thẻ định cư không thời hạn, mất hiệu lực khi bạn ra khỏi Đức vì một lý do không tạm thời, hoặc khi ở ngoài Đức quá khoảng sáu tháng mà không quay lại, trừ khi sở ngoại kiều đã cho một thời hạn dài hơn. Vì vậy, nếu biết trước sẽ ở Việt Nam lâu, hãy xin xác nhận gia hạn thời gian vắng mặt trước khi đi, có văn bản trong tay.
Có các nhóm được nới. Người có thẻ thường trú dài hạn EU và người có Thẻ Xanh EU cùng gia đình đi kèm thường được ở ngoài lâu hơn, khoảng 12 tháng, trước khi thẻ mất hiệu lực. Người đã sống ở Đức nhiều năm, khoảng 15 năm trở lên, có sinh kế ổn định và giữ thẻ định cư, thường không mất thẻ chỉ vì đi lâu. Người đi nghĩa vụ quân sự ở nước gốc cũng có quy định riêng.
Một điểm hay nhầm: "ra khỏi Đức" không giống "ra khỏi châu Âu". Nếu bạn có thẻ Đức nhưng sang Pháp làm việc tám tháng, về luật thẻ Đức bạn đã vắng mặt khỏi Đức tám tháng. Quy tắc 12 tháng ngoài lãnh thổ EU chỉ áp cho loại thẻ thường trú dài hạn EU.
Anh: hai năm cho ILR, 180 ngày cho người đang trên đường lên ILR
Người đã có thường trú vô thời hạn ILR ở Anh thường mất ILR khi ở ngoài Anh liên tục quá hai năm. Khi đó, muốn quay lại sống thì phải xin visa người cư trú quay về, chứng minh mối gắn bó mạnh với Anh và lý do vắng mặt nằm ngoài kiểm soát, ví dụ phải chăm người thân bệnh nặng. Người có tình trạng định cư theo chương trình dành cho công dân EU được ở ngoài lâu hơn, khoảng năm năm.
Người đang trên đường lên ILR, ví dụ theo visa lao động có tay nghề, có quy tắc khác: không ở ngoài Anh quá khoảng 180 ngày trong bất kỳ giai đoạn 12 tháng nào trong thời gian tích luỹ. Quy tắc tính theo cửa sổ trượt, không theo năm dương lịch, nên hai chuyến dài ở cuối năm này và đầu năm sau có thể cộng lại vượt mốc.
Quốc tịch Anh có cách đếm riêng: trong năm năm tính hồ sơ, tổng số ngày ở ngoài thường không quá khoảng 450 ngày, và trong 12 tháng cuối không quá khoảng 90 ngày. Bộ Nội vụ Anh có quyền xem xét linh hoạt, nhưng không nên lập kế hoạch dựa vào sự linh hoạt đó. Anh cũng đang bàn thay đổi lộ trình lên ILR theo hướng kéo dài thời gian, nên hãy kiểm quy định hiện hành trên trang chính phủ Anh.
Bồ Đào Nha và các nước có quy định số ngày tối thiểu
Một số nước không đặt mốc tối đa được vắng mặt mà đặt số ngày tối thiểu phải có mặt. Golden visa Bồ Đào Nha là ví dụ quen thuộc: người giữ thẻ đầu tư chỉ cần ở Bồ Đào Nha trung bình khoảng bảy ngày mỗi năm, tức khoảng 7 ngày trong năm đầu và 14 ngày trong mỗi kỳ hai năm sau đó. Vì yêu cầu thấp như vậy, nhiều người quên rằng muốn nhập tịch Bồ Đào Nha sau này thì cơ quan vẫn có thể xét mức gắn bó thực tế.
Ngược lại, thẻ cư trú thông thường ở Bồ Đào Nha, như diện D7 hay diện lao động, thường đòi bạn không vắng mặt quá khoảng sáu tháng liên tục hoặc khoảng tám tháng gộp lại trong thời hạn của thẻ, trừ khi có lý do chính đáng. Tây Ban Nha có quy tắc tương tự với thẻ tạm trú: vắng mặt quá khoảng sáu tháng trong một năm có thể ảnh hưởng việc gia hạn.
Các nước Bắc Âu và Hà Lan thường xét khái niệm "nơi sống chính": nếu bạn chuyển nơi sống chính ra khỏi nước đó, thẻ có thể bị thu hồi dù chưa vượt một mốc ngày cụ thể. Ở Hà Lan, việc huỷ đăng ký địa chỉ với chính quyền địa phương khi đi lâu là một dấu hiệu mạnh rằng bạn đã chuyển đi.
Các trường hợp đặc biệt: du học, công tác, con nhỏ
Du học hoặc làm việc tạm thời ở nước thứ ba. Người có thẻ thường trú ở một nước châu Âu mà đi học thạc sĩ ở Mỹ hai năm, hay được công ty cử sang Singapore một năm, cần hỏi trước về thủ tục giữ thẻ. Một số nước có cơ chế cho phép vắng mặt dài vì học tập hoặc công tác theo yêu cầu của chủ lao động ở nước sở tại, kèm giấy xác nhận. Không xin trước thì quy tắc thông thường được áp.
Con nhỏ ở với ông bà ở Việt Nam. Đây là tình huống khá phổ biến trong gia đình Việt: cha mẹ bận làm, gửi con về ông bà một hai năm. Thẻ cư trú của con chịu quy tắc vắng mặt như người lớn, nên con có thể mất thẻ trong khi cha mẹ vẫn giữ được. Khi con quay lại, có thể phải làm hồ sơ đoàn tụ mới, với điều kiện tuổi và tiếng của thời điểm đó.
Người đang chờ gia hạn hoặc chờ thẻ mới. Khi đã nộp hồ sơ gia hạn và đang giữ giấy hẹn, việc đi ra ngoài khối Schengen và quay lại có thể vướng ở cửa khẩu nếu giấy hẹn không được công nhận như giấy tờ đi lại. Hãy hỏi cơ quan di trú có cấp giấy phép quay lại tạm thời không trước khi đặt vé về Việt Nam.
Bảng tổng hợp theo loại thẻ
Bảng dưới gom các mốc thường gặp ở thời điểm viết. Đây là nguyên lý, không thay cho quy định chính thức và các ngoại lệ của từng nước.
| Loại thẻ | Mốc vắng mặt thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thẻ cư trú Đức, thẻ định cư Đức | Khoảng 6 tháng ngoài Đức | Xin phép trước để được thời hạn dài hơn |
| Thường trú dài hạn EU | Khoảng 12 tháng liên tục ngoài EU, hoặc 6 năm ngoài nước cấp | Một số nước cho dài hơn |
| Thẻ Xanh EU ở Đức và gia đình | Khoảng 12 tháng | Áp theo luật Đức |
| ILR của Anh | Khoảng 2 năm liên tục | Mất thì xin visa người cư trú quay về |
| Thẻ đang tích luỹ lên ILR | Khoảng 180 ngày trong mỗi 12 tháng | Tính theo cửa sổ trượt |
| Golden visa Bồ Đào Nha | Tối thiểu khoảng 7 ngày/năm có mặt | Khác với các thẻ cư trú thường |
Nếu bạn biết trước gia đình sẽ phải đi về giữa hai nơi trong nhiều năm, đây là một tiêu chí nên cân ngay từ lúc chọn diện, không phải khi đã có thẻ.
Cách xử lý khi buộc phải về Việt Nam lâu
Những chuyến đi dài vì gia đình là chuyện bình thường. Điều quan trọng là để lại dấu vết rõ ràng và làm theo đúng thủ tục:
- Hỏi cơ quan di trú trước khi đi: nhiều nước cho phép xin xác nhận vắng mặt dài hơn vì lý do chính đáng như chăm người thân, điều trị bệnh, học tập.
- Giữ bằng chứng lý do: giấy nhập viện, giấy xác nhận của bác sĩ, giấy khai tử, hợp đồng công tác. Khi gia hạn hay xin quốc tịch, những giấy tờ này giúp giải thích quãng vắng mặt.
- Lập bảng ngày đi về: ghi từng chuyến, đối chiếu với dấu hộ chiếu. Từ khi hệ thống nhập xuất cảnh EES của EU vận hành, dữ liệu ra vào được ghi điện tử, nên số ngày bạn khai cần khớp.
- Giữ các ràng buộc ở nước đang ở: nhà thuê, bảo hiểm y tế, tài khoản ngân hàng, nghĩa vụ thuế. Huỷ hết những thứ này có thể bị hiểu là đã chuyển đi.
- Tính trước cho quốc tịch: nếu đang gần mốc nộp quốc tịch, một chuyến đi dài có thể đẩy lùi ngày đủ điều kiện. Cân nhắc nộp quốc tịch trước khi đi nếu đã đủ.
- Kiểm thuế: ở Việt Nam quá 183 ngày trong một năm có thể khiến bạn trở thành cư dân thuế Việt Nam, kéo theo nghĩa vụ khai thu nhập toàn cầu.
Ví dụ giả định: chị Hương có thẻ định cư Đức, mẹ ở Cần Thơ mổ tim và cần người chăm khoảng tám tháng. Trước khi đi, chị đến sở ngoại kiều xin xác nhận được vắng mặt mười tháng, kèm giấy tờ bệnh viện. Chị giữ căn hộ thuê và bảo hiểm ở Đức. Khi quay lại, thẻ của chị vẫn còn hiệu lực. Nếu chị đi mà không xin, thẻ có thể đã mất sau tháng thứ sáu.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ còn hạn mà ở ngoài quá lâu thì có bị mất không?
Có thể. Ở một số nước như Đức, thẻ mất hiệu lực theo luật khi bạn ở ngoài quá thời hạn cho phép, dù ngày hết hạn in trên thẻ còn xa. Hãy xem ngày in trên thẻ chỉ là thời hạn tối đa, không phải bảo đảm.
Ở Pháp sáu tháng với thẻ Đức có bị tính là vắng mặt không?
Với thẻ cư trú và thẻ định cư Đức, thời gian ở Pháp là thời gian ở ngoài Đức. Chỉ thẻ thường trú dài hạn EU mới tính mốc 12 tháng theo lãnh thổ EU nói chung. Nếu bạn sang Pháp làm việc lâu, hãy làm thủ tục cư trú ở Pháp thay vì dựa vào thẻ Đức.
Mất ILR của Anh thì có lấy lại được không?
Có cơ hội, qua visa người cư trú quay về. Bạn cần chứng minh mối gắn bó mạnh với Anh, như thời gian sống dài trước đó, gia đình, tài sản, và lý do vắng mặt hợp lý. Đây là hồ sơ được xét theo từng trường hợp, không bảo đảm.
Về Việt Nam sinh con có ảnh hưởng thẻ cư trú châu Âu không?
Nếu chuyến đi nằm trong thời hạn được phép vắng mặt thì thường không. Nếu sinh con và ở lại lâu hơn, hãy xin xác nhận trước với cơ quan di trú. Ngoài ra, cần làm hồ sơ cư trú cho em bé theo quy định nước đó, thường phải nộp trong một thời hạn sau khi sinh.
Golden visa Bồ Đào Nha chỉ cần ở 7 ngày thì có nhập tịch được không?
Thời gian cư trú hợp pháp với golden visa thường được tính cho quốc tịch, nhưng luật quốc tịch Bồ Đào Nha đã được bàn sửa theo hướng kéo dài thời gian và xét kỹ hơn mức gắn bó thực tế. Hãy kiểm luật quốc tịch hiện hành và yêu cầu tiếng Bồ Đào Nha trước khi tính lộ trình.