Với người Việt ở Anh, thẻ thường trú (Indefinite Leave to Remain, gọi tắt là ILR) thường được coi là đích đến. Nhưng ILR vẫn là tư cách di trú, có thể mất nếu sống ngoài Vương quốc Anh quá lâu, và có những giới hạn mà quốc tịch thì không. Vì vậy nhiều gia đình, sau vài năm có ILR, bắt đầu hỏi: khi nào nộp quốc tịch được, cần gì, và có đáng không.
Bài này đi qua điều kiện nhập quốc tịch Anh theo diện thông thường, cách đếm ngày vắng mặt, yêu cầu "đức hạnh tốt" mà nhiều người đánh giá thấp, các bước từ nộp đơn tới hộ chiếu, và chuyện quốc tịch của con. Luật và lệ phí của Anh đổi theo từng năm, và chính phủ Anh đã công bố kế hoạch thay đổi cách tính thời gian lên thường trú từ năm 2025; mọi điều kiện dưới đây cần kiểm lại trên trang chính thức của chính phủ Anh trước khi nộp.
Điều kiện cơ bản của diện thông thường
Có ILR hoặc tư cách tương đương. Người nộp phải đang có thường trú, ILR hoặc tư cách định cư theo chương trình dành cho công dân EU, và thường phải giữ tư cách đó ít nhất khoảng 12 tháng trước khi nộp. Vợ hoặc chồng của công dân Anh không phải chờ 12 tháng này.
Đủ thời gian cư trú. Thường là năm năm sống ở Anh trước ngày nộp, với ba năm nếu là vợ hoặc chồng của công dân Anh. Bạn phải có mặt ở Anh vào ngày tròn năm năm (hoặc ba năm) trước ngày nộp đơn; quên chi tiết này là một trong những lý do hồ sơ bị trả.
Không vắng mặt quá ngưỡng. Với diện năm năm, tổng số ngày ở ngoài Anh thường không quá khoảng 450 ngày trong kỳ, và không quá khoảng 90 ngày trong 12 tháng cuối. Bộ Nội vụ có quyền cân nhắc linh hoạt khi vượt ít và có lý do, nhưng đừng coi đó là mặc định.
Tiếng Anh và hiểu biết về đời sống Anh. Chứng minh tiếng Anh ở trình độ khoảng B1 bằng chứng chỉ được chấp nhận hoặc bằng cấp dạy bằng tiếng Anh, và đậu bài thi Life in the UK. Nếu đã dùng chúng cho ILR thì thường dùng lại được.
Đức hạnh tốt. Đây là điều kiện rộng: lý lịch hình sự, tuân thủ luật di trú trong quá khứ, nghĩa vụ thuế, nợ nần, sự trung thực trong các đơn trước. Phần dưới nói kỹ hơn.
Ý định tiếp tục sống ở Anh. Người nộp diện thông thường phải có ý định coi Anh là nơi sống chính. Kế hoạch dọn hẳn về Việt Nam ngay sau khi có hộ chiếu là mâu thuẫn với điều kiện này.
Đếm ngày vắng mặt: cách tính và lỗi hay gặp
Ngày vắng mặt được tính theo số ngày bạn ở ngoài Anh, với ngày đi và ngày về thường không bị tính là ngày vắng. Cách chắc ăn nhất là dựng lại bảng mọi chuyến đi trong năm năm từ hộ chiếu, vé máy bay, lịch sử đặt chỗ, rồi cộng từng chuyến. Đừng ước lượng; đơn quốc tịch hỏi từng chuyến, và Bộ Nội vụ có dữ liệu xuất nhập cảnh để đối chiếu.
Lỗi hay gặp nhất ở người Việt là những chuyến về quê dài vào dịp Tết hoặc khi cha mẹ ốm. Ví dụ giả định: chị Linh có ILR từ tháng 3/2024. Trong năm năm trước, chị về Việt Nam tổng cộng khoảng 380 ngày, trong đó chuyến chăm mẹ năm 2025 kéo dài bốn tháng. Tổng vẫn dưới 450 ngày, nhưng nếu chị nộp vào tháng 6/2026 thì 12 tháng cuối có thể đã vượt 90 ngày. Lùi thời điểm nộp vài tháng để chuyến dài rơi ra khỏi cửa sổ 12 tháng là cách đơn giản và hợp lệ.
Ngược lại, nếu vượt ngưỡng vì lý do bắt buộc như công việc do chủ cử đi, bệnh tật, chăm người thân nguy kịch, bạn có thể giải trình kèm giấy tờ. Bộ Nội vụ có hướng dẫn về khi nào họ cân nhắc linh hoạt; đọc hướng dẫn đó trước khi quyết định nộp hay chờ.
Đức hạnh tốt: điều kiện nhiều người đánh giá thấp
Nhiều hồ sơ quốc tịch bị từ chối không vì thiếu ngày mà vì điều kiện đức hạnh tốt. Phạm vi xét rộng hơn lý lịch tư pháp: Bộ Nội vụ xem tiền án ở Anh và ở nước ngoài, cảnh cáo của cảnh sát, các lần vi phạm luật di trú như ở quá hạn, làm việc trái phép, khai sai trong đơn trước, các khoản nợ thuế, nợ dịch vụ công không trả, phá sản do gian dối.
Hai điểm cần nhấn với người Việt. Thứ nhất, lịch sử di trú trong quá khứ có thể bị xem lại dù bạn đã có ILR. Ai từng có giai đoạn ở Anh không có giấy phép hợp lệ, hay nhập cảnh không hợp pháp trước khi được hợp thức hoá, cần đọc kỹ hướng dẫn hiện hành; chính sách về điểm này đã được Bộ Nội vụ thắt chặt trong những năm gần đây. Thứ hai, khai thiếu là vấn đề lớn hơn chính vi phạm. Một lần bị phạt vì lái xe không bảo hiểm mà không khai có thể bị coi là thiếu trung thực, nặng hơn bản thân vi phạm đó.
Nếu bạn có bất cứ vết nào, dù nhỏ, hãy tự hỏi: nó đã được khai ở các đơn trước chưa, và đã qua bao lâu. Với các trường hợp phức tạp, việc nhờ người có chuyên môn được cấp phép đọc hồ sơ trước khi nộp là xứng đáng, vì lệ phí quốc tịch không được hoàn khi bị từ chối.
Các bước từ nộp đơn tới hộ chiếu
Trình tự dưới đây là khung chung cho diện thông thường. Thời gian xét từng bước thay đổi; Bộ Nội vụ công bố mức dịch vụ dự kiến trên trang chính thức.
- Kiểm đủ điều kiện: ngày có ILR, thời gian cư trú, bảng ngày vắng mặt, tiếng Anh, Life in the UK, đức hạnh tốt.
- Chọn hai người xác nhận đơn theo tiêu chuẩn của Bộ Nội vụ: người có nghề nghiệp được chấp nhận, biết bạn đủ lâu, không phải họ hàng.
- Nộp đơn trực tuyến, đóng lệ phí, rồi đặt lịch cung cấp sinh trắc học và nộp giấy tờ qua dịch vụ được chỉ định.
- Chờ quyết định. Trong thời gian chờ, bạn vẫn đi lại bằng hộ chiếu Việt Nam và ILR; nếu Bộ Nội vụ hỏi thêm, trả lời đúng hạn.
- Khi được chấp thuận, dự lễ tuyên thệ quốc tịch tại hội đồng địa phương trong thời hạn được thông báo, thường khoảng ba tháng. Tại lễ, bạn nhận giấy chứng nhận nhập quốc tịch; đó là lúc bạn thật sự thành công dân Anh.
- Nộp đơn hộ chiếu Anh lần đầu, kèm giấy chứng nhận nhập quốc tịch. Thẻ cư trú sinh trắc cũ thường phải nộp lại hoặc huỷ theo hướng dẫn.
Đừng đặt vé đi nước ngoài sát ngày lễ tuyên thệ hay trong lúc chờ hộ chiếu Anh. Sau khi thành công dân, ILR không còn là tư cách của bạn, và giấy tờ cũ có thể không còn dùng để nhập cảnh lại.
Con cái: sinh ở Anh, sinh trước khi có ILR, sinh ở Việt Nam
Quốc tịch của con ở Anh phụ thuộc vào tư cách của cha mẹ tại thời điểm con sinh ra. Con sinh ở Anh sau khi cha hoặc mẹ đã có ILR thường là công dân Anh ngay từ khi sinh, chỉ cần làm hộ chiếu. Con sinh ở Anh trước khi cha mẹ có ILR không tự động là công dân, nhưng có thể đăng ký quốc tịch khi cha hoặc mẹ có ILR hoặc trở thành công dân, hoặc khi con đã sống ở Anh đủ mười năm đầu đời.
Con sinh ở Việt Nam rồi sang Anh theo cha mẹ thường đi đường đăng ký quốc tịch cho trẻ vị thành niên, nơi Bộ Nội vụ có quyền xét theo lợi ích của trẻ. Lệ phí đăng ký cho trẻ em là một khoản đáng kể; nhiều gia đình chọn thời điểm đăng ký cho con theo tình hình tài chính, nhưng nên làm trước khi con tròn 18 tuổi vì sau đó điều kiện khác hẳn.
Ở chiều Việt Nam, con có quốc tịch Anh vẫn có thể được đăng ký quốc tịch Việt Nam qua khai sinh tại cơ quan đại diện nếu cha mẹ là công dân Việt Nam. Cha mẹ nhập quốc tịch Anh thì việc giữ quốc tịch Việt Nam phụ thuộc vào luật Việt Nam; nước Anh cho phép giữ nhiều quốc tịch. Hãy hỏi Đại sứ quán Việt Nam tại Anh về thủ tục phía Việt Nam trước khi nhập tịch.
Có đáng nhập quốc tịch không: so ILR và hộ chiếu Anh
ILR đã cho quyền sống, làm việc, học, nhận phần lớn phúc lợi như công dân. Khác biệt nằm ở những thứ ít thấy hằng ngày. ILR có thể mất nếu sống ngoài Anh quá khoảng hai năm liên tục; quốc tịch thì không. Công dân Anh có hộ chiếu đi được nhiều nước không cần visa, không phải lo thủ tục khi về Anh sau thời gian dài ở Việt Nam, và có quyền bầu cử đầy đủ.
Cái giá gồm lệ phí đáng kể cho cả nhà, thời gian chuẩn bị, và câu hỏi quốc tịch Việt Nam. Với gia đình định sống hẳn ở Anh, quốc tịch thường đáng. Với người có kế hoạch về Việt Nam nghỉ hưu hoặc làm ăn, quốc tịch lại càng có giá trị, vì nó cho phép về Việt Nam lâu mà không mất quyền quay lại Anh. Người chỉ ở Anh vài năm nữa rồi đi nước khác thì có thể cân nhắc chưa vội.
Một điểm thời sự: chính phủ Anh đã công bố kế hoạch kéo dài thời gian lên ILR cho nhiều diện từ năm 2025 và tham vấn các thay đổi liên quan. Người đã có ILR thường không bị ảnh hưởng trực tiếp, nhưng quy định về quốc tịch có thể đổi theo. Nếu bạn đã đủ điều kiện, trì hoãn vô cớ là chấp nhận rủi ro luật đổi.
Câu hỏi thường gặp
Có ILR bao lâu thì nộp quốc tịch Anh được?
Theo diện thông thường, bạn thường phải có ILR khoảng 12 tháng và đã sống ở Anh năm năm, với giới hạn ngày vắng mặt. Vợ hoặc chồng của công dân Anh có thể nộp ngay khi có ILR nếu đủ ba năm cư trú. Kiểm hướng dẫn hiện hành trước khi nộp.
Vượt 450 ngày vắng mặt thì có bị từ chối ngay không?
Không nhất thiết. Bộ Nội vụ có thể cân nhắc khi vượt ít và có lý do chính đáng như công việc, bệnh tật, chăm người thân, kèm giấy tờ. Nhưng vượt nhiều thì nên chờ thêm để chuyến dài rơi ra khỏi kỳ tính, thay vì nộp và mất lệ phí.
Nhập quốc tịch Anh có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Phía Anh cho phép giữ nhiều quốc tịch. Giữ hay mất quốc tịch Việt Nam phụ thuộc luật quốc tịch Việt Nam. Bạn nên hỏi Đại sứ quán Việt Nam tại Anh về quy định và thủ tục phía Việt Nam trong trường hợp của mình trước khi nộp đơn.
Từng bị phạt giao thông có ảnh hưởng tới đơn quốc tịch Anh không?
Vi phạm nhỏ đã lâu thường không làm hỏng hồ sơ nếu được khai trung thực. Điều nguy hiểm là không khai, vì có thể bị coi là thiếu trung thực theo yêu cầu đức hạnh tốt. Đọc kỹ câu hỏi trong đơn và khai mọi thứ được hỏi.
Con sinh ở Anh có phải làm đơn quốc tịch không?
Nếu con sinh ra khi cha hoặc mẹ đã có ILR hoặc là công dân Anh, con thường là công dân Anh từ khi sinh và chỉ cần làm hộ chiếu. Nếu con sinh trước khi cha mẹ có ILR, con có thể đăng ký quốc tịch theo diện riêng dành cho trẻ em.