Visa Úc cho phép bạn đến cửa khẩu và xin vào, còn quyết định cho vào thuộc về nhân viên Lực lượng Biên phòng Úc (Australian Border Force) ở sân bay. Với phần lớn khách thăm người Việt, chặng nhập cảnh diễn ra trong vài phút: xếp hàng, trình hộ chiếu, lấy hành lý, đi qua khu kiểm tra hàng hoá. Nhưng mỗi năm vẫn có những người bị giữ lại hỏi kỹ, bị kiểm tra điện thoại, và một số ít bị huỷ visa ngay tại sân bay vì những gì họ nói hoặc mang theo không khớp với mục đích đã khai.
Bài này đi qua những việc nên làm trước khi bay, trình tự ở sân bay Úc, những câu biên phòng hay hỏi và cách trả lời, chuyện gì xảy ra khi bị đưa vào kiểm tra sâu, quyền của bạn trong tình huống đó, và những thứ trong hành lý dễ khiến người đi du lịch bị nghi là đi làm. Quy định về thẻ khai nhập cảnh và khai báo đang được Úc chuyển dần sang dạng điện tử, nên hãy kiểm hướng dẫn mới nhất trên trang của Bộ Nội vụ và Lực lượng Biên phòng trước chuyến đi.
Có visa chưa chắc được vào: vì sao cửa khẩu vẫn quan trọng
Visa Úc được cấp dựa trên những gì bạn khai trong hồ sơ ở thời điểm nộp. Đến khi bạn đứng ở cửa khẩu, có thể đã vài tháng trôi qua, và hoàn cảnh có thể khác. Luật di trú Úc cho phép nhân viên biên phòng xem xét huỷ visa nếu có căn cứ, chẳng hạn mục đích chuyến đi thực tế khác với mục đích được cấp, có thông tin sai trong hồ sơ, hoặc hoàn cảnh làm căn cứ cấp visa không còn. Điều khoản hay được nhắc tới là Điều 116 của Luật Di trú.
Điều đó không có nghĩa là cửa khẩu Úc khắt khe với mọi người. Ngược lại, hệ thống được thiết kế để người đúng mục đích đi qua nhanh. Nhưng nó cũng có nghĩa là những gì bạn mang theo, những gì trong điện thoại, và cách bạn trả lời câu hỏi đều là một phần của hồ sơ, chỉ là phần được xét muộn nhất.
Hậu quả của việc bị huỷ visa tại cửa khẩu không dừng ở chuyến đi đó. Người bị huỷ thường bị đưa về chuyến bay sớm nhất, và việc huỷ visa có thể ảnh hưởng tới khả năng được cấp visa Úc trong một khoảng thời gian sau đó, tuỳ căn cứ huỷ. Đó là lý do một chuyến đi tưởng đơn giản vẫn đáng được chuẩn bị nghiêm túc.
Trước khi bay: những việc nên làm ở nhà
Phần lớn rắc rối ở sân bay bắt nguồn từ những việc có thể làm xong ở nhà. Danh sách dưới đây là phần chuẩn bị gọn nhất cho người đi visa khách thăm.
- In hoặc lưu sẵn thư cấp visa (grant notice). Visa Úc là visa điện tử, không có tem trong hộ chiếu, nhưng nhân viên hãng bay và biên phòng đôi khi muốn xem thư để đối chiếu điều kiện.
- Kiểm tra số hộ chiếu trên thư cấp visa trùng với hộ chiếu bạn mang theo. Nếu đã đổi hộ chiếu, phải báo cập nhật trước khi bay.
- Mang theo bản sao những giấy tờ chính đã nộp: thư mời, xác nhận công việc, đặt phòng hoặc địa chỉ nơi ở, vé khứ hồi. Không bắt buộc, nhưng hữu ích nếu bị hỏi kỹ.
- Xem lại tờ khai visa của chính mình để nhớ đã khai mục đích, thời gian ở và địa chỉ thế nào. Câu trả lời ở cửa khẩu nên khớp với tờ khai.
- Sắp xếp hành lý theo đúng mục đích chuyến đi. Đồ ăn, thuốc, thực vật và sản phẩm động vật có quy định khai báo riêng; xem bài về mang đồ ăn vào Úc trong chuyên mục Cuộc sống ở Úc.
- Nếu mang tiền mặt từ 10.000 đô la Úc trở lên hoặc ngoại tệ tương đương, chuẩn bị khai báo. Đây là ngưỡng khai báo, không phải mức cấm mang.
Một việc ít người làm nhưng đáng làm: nghĩ trước câu trả lời ngắn gọn cho ba câu "đến Úc làm gì", "ở bao lâu", "ở đâu". Không phải để học thuộc, mà để không lúng túng khi mệt sau chuyến bay đêm.
Trình tự ở sân bay Úc từ lúc xuống máy bay
Các sân bay quốc tế lớn ở Úc như Sydney, Melbourne, Brisbane và Perth có trình tự khá giống nhau. Chi tiết như việc dùng cổng tự động hay quầy tuỳ loại hộ chiếu và thời điểm.
- Trên máy bay hoặc trước khi bay: hoàn tất khai báo hành khách đến theo hình thức Úc đang áp dụng cho chuyến bay của bạn, giấy hay điện tử. Phần câu hỏi về hàng hoá, đồ ăn, thuốc, tiền mặt và lịch sử sức khoẻ phải trả lời trung thực.
- Kiểm soát nhập cảnh: đi theo luồng dành cho hộ chiếu nước ngoài. Tuỳ loại hộ chiếu và độ tuổi, bạn có thể dùng cổng tự động hoặc đến quầy. Nhân viên kiểm tra hộ chiếu, đối chiếu visa và có thể hỏi vài câu.
- Lấy hành lý ký gửi ở băng chuyền.
- Khu kiểm tra hàng hoá và an toàn sinh học: trình khai báo, đi theo luồng khai báo hoặc không khai báo. Hành lý có thể được soi chiếu hoặc mở kiểm tra, có khi có chó nghiệp vụ.
- Ra sảnh đến. Nếu bị chọn kiểm tra thêm ở bất kỳ bước nào, bạn sẽ được đưa sang khu vực riêng.
Không có tem nhập cảnh trên hộ chiếu như nhiều nước khác. Hồ sơ ra vào được lưu điện tử, và bạn có thể tự tra lịch sử này về sau nếu cần, ví dụ khi tính tổng thời gian đã ở Úc.
Những câu biên phòng hay hỏi và cách trả lời
Bạn đến Úc làm gì? Trả lời đúng mục đích đã khai: thăm con, du lịch, dự hội nghị. Ngắn gọn, cụ thể. "Thăm con gái đang học thạc sĩ ở Monash và đi Great Ocean Road" tốt hơn "đi chơi".
Bạn ở bao lâu, khi nào về? Nêu ngày về theo vé. Nếu chưa có vé khứ hồi cố định, nói kế hoạch và lý do. Thời gian bạn nói nên nằm trong thời gian lưu trú visa cho phép.
Bạn ở đâu? Địa chỉ cụ thể: nhà người thân, khách sạn. Nên có địa chỉ lưu trong điện thoại hoặc trên giấy.
Ai trả tiền cho chuyến đi, bạn mang bao nhiêu tiền? Trả lời thật. Khách thăm không bắt buộc mang nhiều tiền mặt; thẻ ngân hàng quốc tế, tài khoản và người bảo trợ đều là nguồn hợp lệ.
Ở Việt Nam bạn làm gì? Câu này kiểm tra ràng buộc. Trả lời nghề nghiệp, nơi làm. Người nghỉ hưu nói đã nghỉ hưu, không cần ngại.
Bạn có định làm việc ở Úc không? Nếu là khách thăm, câu trả lời là không. Nếu bạn có lời mời làm việc hay đang tìm hiểu cơ hội, đây là lúc sự trung thực và đúng loại visa quan trọng hơn bao giờ hết.
Khi bị đưa vào kiểm tra kỹ: chuyện gì xảy ra và quyền của bạn
Nếu nhân viên thấy có điểm cần làm rõ, bạn sẽ được mời sang phòng phỏng vấn. Ở đây bạn có thể được hỏi chi tiết hơn về chuyến đi, công việc, quan hệ với người mời, và hành lý có thể được kiểm tra toàn bộ. Nhân viên biên phòng Úc có thẩm quyền kiểm tra thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính xách tay, kể cả tin nhắn và ảnh, trong khuôn khổ luật cho phép.
Bạn có quyền yêu cầu phiên dịch nếu không đủ tự tin trả lời bằng tiếng Anh. Đừng cố trả lời câu mình không hiểu; một câu trả lời sai vì hiểu nhầm có thể bị coi là mâu thuẫn. Nếu nhân viên định huỷ visa, thường bạn được thông báo căn cứ và được mời trình bày lý do vì sao không nên huỷ. Đây là cơ hội quan trọng: giải thích bình tĩnh, nêu bằng chứng, và chỉ ra những điểm hiểu sai nếu có.
Về quyền liên lạc với người thân, luật sư hay đại lý di trú trong lúc bị giữ ở cửa khẩu, quy định có giới hạn và tuỳ tình huống. Người thân đang chờ ở sảnh đến nên giữ điện thoại, có sẵn giấy tờ chứng minh quan hệ và địa chỉ nơi ở, phòng khi nhân viên muốn liên hệ xác minh. Nếu visa bị huỷ, hãy hỏi rõ về quyền xem xét lại; với huỷ visa tại cửa khẩu, các đường khiếu nại thường hẹp và có thời hạn ngắn.
Ví dụ giả định: hành lý kể một câu chuyện khác với tờ khai
Tình huống thứ nhất. Ví dụ giả định: một thanh niên 25 tuổi đến Sydney bằng visa du lịch, khai đi chơi ba tuần. Khi kiểm tra hành lý, nhân viên thấy một tập hồ sơ xin việc tiếng Anh, bằng cấp gốc và thư giới thiệu của chủ nhà hàng cũ. Trong điện thoại có tin nhắn hỏi "khi nào bắt đầu làm ca". Từ đây, câu chuyện đi du lịch không còn khớp, và nguy cơ bị huỷ visa là rất thật.
Tình huống thứ hai. Ví dụ giả định: một phụ nữ 60 tuổi sang thăm con, mang theo hai vali lớn chủ yếu là quần áo cho ba tháng, thuốc huyết áp đủ dùng, ít đồ khô cho con. Bà khai đúng đồ ăn mang theo ở tờ khai, trả lời đúng ngày về theo vé. Dù không nói tiếng Anh, bà được hỏi qua phiên dịch vài câu rồi đi tiếp. Khác biệt nằm ở chỗ mọi thứ bà mang và nói đều kể cùng một câu chuyện.
Điều rút ra. Biên phòng không bắt lỗi vì bạn mang nhiều đồ hay vì bạn không giỏi tiếng Anh. Điều họ tìm là sự mâu thuẫn giữa mục đích được cấp visa và mục đích thật. Nếu mục đích thật của bạn khác, cách đúng là xin đúng loại visa từ đầu, không phải chuẩn bị cách trả lời.
Sai lầm hay gặp ở cửa khẩu Úc
Phần lớn người bị giữ lại lâu không có ý định vi phạm, mà mắc những lỗi dưới đây vì chủ quan hoặc nghe lời khuyên sai.
- Đánh "không" cho mọi câu hỏi khai báo hàng hoá để đi cho nhanh, trong khi trong vali có đồ ăn, thuốc hay sản phẩm từ động thực vật. Khai báo rồi bị bỏ đồ không bị phạt, không khai mà bị phát hiện mới bị phạt.
- Trả lời thời gian ở khác với tờ khai visa và vé máy bay, ví dụ tờ khai ghi một tháng, nói với biên phòng là "chắc ở vài tháng".
- Mang theo giấy tờ của người khác hoặc hàng gửi hộ mà không biết bên trong có gì.
- Học thuộc câu trả lời do người khác soạn sẵn. Câu trả lời học thuộc dễ bị lộ khi nhân viên hỏi câu tiếp theo.
- Nói dối về người thân ở Úc, ví dụ giấu việc có con đang ở Úc bằng visa khác, trong khi thông tin này có thể đã có trong hồ sơ.
- Cãi hoặc mất bình tĩnh khi bị hỏi kỹ. Kiểm tra kỹ là thủ tục bình thường, không phải buộc tội.
Nếu mọi thứ trong hồ sơ của bạn là thật, cửa khẩu chỉ là một bước thủ tục. Sự trung thực và nhất quán là cách chuẩn bị tốt nhất, và là cách duy nhất không có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Visa Úc có dán tem vào hộ chiếu không?
Không. Visa Úc là visa điện tử gắn với số hộ chiếu trong hệ thống của Bộ Nội vụ. Khi nhập cảnh cũng không có tem trên hộ chiếu. Bạn nên mang theo bản in hoặc bản điện tử của thư cấp visa để đối chiếu khi cần.
Đã có visa du lịch Úc mà vẫn bị từ chối nhập cảnh được không?
Có thể, nếu nhân viên biên phòng có căn cứ huỷ visa theo luật di trú, ví dụ mục đích thật khác mục đích được cấp hay thông tin trong hồ sơ sai. Trường hợp này hiếm với người đi đúng mục đích và trả lời trung thực.
Mang bao nhiêu tiền mặt vào Úc thì phải khai báo?
Theo quy định hiện hành, mang từ 10.000 đô la Úc trở lên hoặc ngoại tệ tương đương phải khai báo khi nhập cảnh hoặc xuất cảnh. Mang trên mức này không bị cấm, chỉ cần khai báo đúng. Kiểm lại quy định mới nhất trước chuyến đi.
Biên phòng Úc có được kiểm tra điện thoại của khách không?
Có. Nhân viên Lực lượng Biên phòng Úc có thẩm quyền kiểm tra thiết bị điện tử của hành khách theo luật. Nội dung tin nhắn, email, ảnh có thể được xem nếu cần làm rõ mục đích chuyến đi.
Không nói được tiếng Anh thì có nhập cảnh Úc được không?
Được. Rất nhiều khách thăm người Việt lớn tuổi nhập cảnh mà không nói tiếng Anh. Nếu bị hỏi kỹ, bạn có thể yêu cầu phiên dịch. Nên mang sẵn địa chỉ nơi ở và thông tin người đón để trình khi cần.