Phần lớn người Việt nộp Express Entry từ Việt Nam dựa vào kinh nghiệm làm việc trong nước. Kinh nghiệm này đóng hai vai rất khác nhau, và nhiều người nhầm lẫn: với diện tay nghề liên bang (FSW) nó là điều kiện để được vào hệ thống và cho điểm trong thang 67; với thang điểm CRS dùng để xếp hạng mời, nó gần như không có giá trị riêng mà chỉ cộng điểm khi đi cùng ngôn ngữ tốt hoặc kinh nghiệm Canada.
Hiểu đúng hai vai này giúp bạn biết nên đầu tư vào đâu. Người có mười năm kinh nghiệm ở Việt Nam mà tiếng Anh trung bình thường có ít điểm hơn người ba năm kinh nghiệm với tiếng Anh rất tốt. Bài này giải thích cách tính, những loại công việc không được đếm, và cách chứng minh kinh nghiệm ở Việt Nam sao cho cán bộ tin.
Vai thứ nhất: điều kiện tối thiểu của FSW
Để đủ điều kiện FSW, bạn cần ít nhất một năm kinh nghiệm làm việc liên tục, toàn thời gian (hoặc tương đương bán thời gian), có lương, trong vòng mười năm gần nhất, ở một nghề TEER 0, 1, 2 hoặc 3. Nghề này là nghề chính bạn khai trong hồ sơ. "Liên tục" nghĩa là không có khoảng trống trong một năm đó; "toàn thời gian" là khoảng 30 giờ một tuần, tổng 1.560 giờ trong một năm.
Bán thời gian vẫn được tính nếu cộng lại đủ 1.560 giờ, nhưng thời gian làm việc kéo dài hơn. Ví dụ giả định: bạn làm 15 giờ mỗi tuần thì cần khoảng hai năm để đủ 1.560 giờ. Làm hai việc bán thời gian cùng lúc, cùng mã nghề, có thể cộng giờ lại, nhưng phải chứng minh được cả hai.
Kinh nghiệm phải khớp với mô tả chính và phần lớn nhiệm vụ chính của mã NOC đã chọn. Cán bộ không xét chức danh; họ xét nhiệm vụ. Nếu bạn khai nghề chuyên viên phân tích tài chính nhưng thư xác nhận chỉ cho thấy việc nhập liệu, kinh nghiệm có thể bị đánh giá là nghề khác, thậm chí TEER thấp hơn, và hồ sơ trượt.
Vai thứ hai: điểm trong thang 67 và trong CRS
Cùng một kinh nghiệm ở Việt Nam được tính theo hai cách khác nhau trong hai thang điểm:
| Thang điểm | Kinh nghiệm Việt Nam được tính thế nào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thang 67 của FSW | Có điểm riêng theo số năm, từ 1 năm đến 6 năm trở lên, tối đa khoảng 15 điểm | Chỉ là ngưỡng đạt/không đạt để vào FSW |
| CRS — điểm cốt lõi | Không có điểm riêng cho kinh nghiệm nước ngoài | Chỉ kinh nghiệm ở Canada có điểm cốt lõi |
| CRS — chuyển đổi kỹ năng | Cộng khi đi cùng ngôn ngữ CLB 7 trở lên, hoặc cùng kinh nghiệm Canada | Mỗi tổ hợp có trần; 1–2 năm và từ 3 năm là hai mức |
| Đợt mời theo nhóm ngành | Có thể đếm vào điều kiện sáu tháng liên tục ở nghề thuộc nhóm | Tuỳ danh sách nhóm của từng năm |
Hệ quả thực tế: từ năm thứ ba trở đi, kinh nghiệm ở Việt Nam không còn tăng điểm CRS nữa. Người có tám năm và người có ba năm, cùng tiếng Anh, có điểm chuyển đổi kỹ năng như nhau. Thời gian thêm đó nếu dùng để nâng tiếng Anh từ CLB 7 lên CLB 9 thì đổi được nhiều điểm hơn hẳn.
Mức điểm cụ thể từng ô trong bảng CRS được IRCC công bố và có thể điều chỉnh. Dùng công cụ tính điểm trên canada.ca để kiểm với số liệu thật của bạn.
Những loại công việc không được đếm hoặc khó được đếm
Thực tập không lương. Kinh nghiệm phải có trả công. Thực tập không lương, làm tình nguyện, giúp việc gia đình không có hợp đồng — không được tính.
Việc trong lúc đi học. Với diện kinh nghiệm Canada, thời gian làm khi đang là sinh viên toàn thời gian không được tính. Với kinh nghiệm ở Việt Nam trong FSW, việc làm thêm khi đi học thường khó chứng minh là toàn thời gian, liên tục, cùng mã nghề, nên dễ bị loại.
Tự kinh doanh, hộ kinh doanh. Có thể được xem xét cho FSW nếu chứng minh được, nhưng khó hơn nhiều: không có thư của người sử dụng lao động, phải dùng đăng ký kinh doanh, hoá đơn, hợp đồng với khách hàng, nghĩa vụ thuế, sao kê.
Công việc không rõ mã nghề. Những vị trí "kiêm nhiệm" ở doanh nghiệp nhỏ, vừa kế toán vừa hành chính vừa bán hàng, khó chứng minh phần lớn nhiệm vụ thuộc một mã. Hãy chọn mã mà bạn thực sự dành phần lớn thời gian.
Kinh nghiệm quá mười năm. Với FSW, chỉ kinh nghiệm trong mười năm gần nhất được tính. Với CRS, điểm chuyển đổi kỹ năng thường xét kinh nghiệm trong mười năm.
Bằng chứng kinh nghiệm ở Việt Nam mà cán bộ tin
Thư xác nhận kinh nghiệm là trung tâm, nhưng một mình nó thường không đủ khi cán bộ có nghi ngờ. Bộ bằng chứng mạnh thường gồm:
- Thư xác nhận trên giấy tiêu đề công ty, có chức danh, thời gian, giờ làm mỗi tuần, lương, nhiệm vụ chính, chữ ký và thông tin liên hệ của người có thẩm quyền.
- Hợp đồng lao động và các phụ lục tăng lương, chuyển vị trí.
- Xác nhận quá trình đóng bảo hiểm xã hội — bằng chứng do cơ quan nhà nước ghi nhận theo tháng, rất khó làm giả, cho thấy thời gian và đơn vị sử dụng lao động.
- Quyết toán hoặc chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo năm.
- Phiếu lương hoặc sao kê ngân hàng nhận lương hằng tháng.
- Với người đã nghỉ việc mà công ty đã giải thể: xác nhận bảo hiểm xã hội, hợp đồng cũ, quyết định nghỉ việc, cùng giải trình vì sao không lấy được thư.
Mọi giấy tờ phải nhất quán với nhau và với những gì bạn đã khai ở hồ sơ Express Entry, hồ sơ visa trước đây, và hồ sơ của vợ hoặc chồng nếu có. Lương khai trong thư mà khác hẳn với số trên bảo hiểm xã hội là điểm cán bộ sẽ hỏi.
Khi đổi việc, đổi công ty, đổi nghề
Kinh nghiệm qua nhiều công ty vẫn được cộng nếu cùng một mã nghề. Bạn làm lập trình viên ở ba công ty liên tiếp, mỗi nơi một năm, thì có ba năm kinh nghiệm cùng mã. Mỗi công ty cần một thư xác nhận riêng. Khoảng nghỉ giữa hai công ty không làm mất kinh nghiệm đã có, nhưng một năm "liên tục" tối thiểu của FSW phải nằm trọn trong một khoảng không gián đoạn.
Đổi nghề thì khác: kinh nghiệm ở nghề cũ không cộng vào nghề mới. Người chuyển từ giáo viên sang làm phân tích dữ liệu chỉ tính kinh nghiệm ở nghề phân tích dữ liệu cho mã đó. Bạn có thể khai kinh nghiệm cả hai nghề trong hồ sơ, nhưng điểm và điều kiện tính theo cách IRCC quy định, không gộp tự do.
Thăng chức trong cùng công ty có khi đổi mã nghề, ví dụ từ kỹ sư lên quản lý dự án. Hãy xác định mỗi giai đoạn thuộc mã nào và yêu cầu thư xác nhận ghi rõ các giai đoạn, thay vì chỉ ghi chức danh cuối cùng.
Ví dụ giả định: hai hồ sơ cùng tám năm kinh nghiệm
Ví dụ giả định: chị Ngọc và anh Duy cùng 33 tuổi, cùng có bằng cử nhân, cùng tám năm kinh nghiệm kế toán ở Việt Nam. Chị Ngọc đạt CLB 9 ở cả bốn kỹ năng; anh Duy đạt CLB 7. Trong CRS, cả hai đều được điểm chuyển đổi kỹ năng cho kinh nghiệm nước ngoài từ ba năm trở lên, nhưng chị Ngọc ở mức cao hơn nhờ ngôn ngữ, cộng thêm điểm ngôn ngữ cốt lõi cao hơn đáng kể. Khoảng cách điểm giữa hai người chủ yếu đến từ tiếng Anh, không từ tám năm kinh nghiệm.
Nếu anh Duy dành thêm thời gian học để đạt CLB 9, điểm của anh tăng ở cả phần cốt lõi lẫn phần chuyển đổi kỹ năng. Nếu anh làm thêm hai năm kế toán ở Việt Nam, điểm CRS của anh gần như không đổi, trong khi điểm tuổi tiếp tục giảm. Đó là lý do câu hỏi đúng không phải "cần bao nhiêu năm kinh nghiệm", mà là "kinh nghiệm đã đủ ngưỡng chưa, và điểm còn thiếu nằm ở đâu".
Những lỗi hay gặp trong thư xác nhận kinh nghiệm
Chép nguyên văn mô tả NOC. Thư liệt kê y hệt câu chữ trong mô tả mã nghề làm cán bộ nghi thư được viết để khớp hồ sơ, không phản ánh công việc thật. Hãy mô tả bằng việc cụ thể của bạn.
Thiếu giờ làm mỗi tuần. Không có giờ làm, cán bộ không xác định được toàn thời gian hay bán thời gian, kinh nghiệm có thể bị tính thiếu.
Người ký không có thẩm quyền. Thư nên do người quản lý trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự ký, kèm chức danh và thông tin liên hệ. Thư tự ký hay đồng nghiệp ký không đủ giá trị.
Thời gian không khớp bảo hiểm xã hội. Thư ghi bắt đầu từ tháng 1 nhưng bảo hiểm chỉ có từ tháng 6. Khoảng lệch thường do thử việc; hãy giải thích trong thư thay vì để cán bộ tự đoán.
Thiếu bản dịch đúng chuẩn. Thư bằng tiếng Việt phải có bản dịch tiếng Anh hoặc tiếng Pháp kèm theo, theo quy định dịch thuật của IRCC.
Khi cán bộ nghi ngờ kinh nghiệm: thư công bằng thủ tục và xác minh
Nếu cán bộ có lo ngại về kinh nghiệm của bạn, họ có thể gửi thư công bằng thủ tục, cho bạn một khoảng thời gian để giải thích và nộp thêm bằng chứng trước khi quyết định. Đây là cơ hội cuối để làm rõ, không phải thư từ chối. Trả lời đúng vào điểm nghi ngờ, kèm bằng chứng mới, ngắn gọn và trung thực.
IRCC cũng có thể xác minh trực tiếp: gọi điện tới công ty, gửi thư hỏi, hoặc nhờ cơ quan đại diện ở Việt Nam kiểm tra. Người nhận cuộc gọi ở công ty cần biết bạn đã làm gì, khi nào. Nếu công ty đã đổi người quản lý, hãy báo trước cho bộ phận nhân sự để họ trả lời đúng.
Kinh nghiệm bị đánh giá là không có thật hoặc khai sai bản chất có thể dẫn tới kết luận khai man, với hệ quả cấm nộp hồ sơ trong năm năm. Vì vậy mọi chi tiết trong thư xác nhận phải là sự thật — một thư "viết đẹp hơn thực tế" là rủi ro lớn hơn một thư khiêm tốn mà đúng.
Câu hỏi thường gặp
Kinh nghiệm ở Việt Nam có cộng điểm CRS không?
Có nhưng gián tiếp. Kinh nghiệm nước ngoài không có điểm cốt lõi riêng trong CRS, mà chỉ cộng qua mục chuyển đổi kỹ năng khi đi cùng ngôn ngữ CLB 7 trở lên hoặc cùng kinh nghiệm làm việc ở Canada. Từ ba năm trở lên thì điểm không tăng thêm. Dùng công cụ tính trên canada.ca để kiểm.
Làm hai công ty cùng lúc có được cộng giờ không?
Có thể, nếu cả hai việc cùng một mã nghề và có trả lương, cộng lại đủ giờ theo quy định. Tuy vậy giờ làm vượt quá toàn thời gian không làm kinh nghiệm tăng nhanh hơn. Bạn cần thư xác nhận và bằng chứng riêng cho từng nơi, và lịch làm việc hợp lý để cán bộ tin là có thật.
Công ty cũ đã giải thể thì lấy thư xác nhận ở đâu?
Bạn giải trình hoàn cảnh và thay bằng bằng chứng khác: xác nhận quá trình đóng bảo hiểm xã hội, hợp đồng lao động, quyết định nghỉ việc, sao kê nhận lương, quyết toán thuế. Có thể bổ sung thư của người quản lý trực tiếp cũ kèm giấy tờ tuỳ thân của họ. Cán bộ đánh giá tổng thể, giải trình rõ ràng giúp nhiều.
Kinh nghiệm làm việc từ xa cho công ty nước ngoài khi sống ở Việt Nam có được tính không?
Có thể được tính như kinh nghiệm nước ngoài nếu là việc có trả lương, toàn thời gian, cùng mã nghề, và bạn chứng minh được. Khó khăn thường là thiếu thư xác nhận đúng chuẩn và thiếu dấu vết bảo hiểm, thuế ở Việt Nam. Chuẩn bị hợp đồng, phiếu lương, sao kê nhận tiền và mô tả nhiệm vụ cụ thể.
Có nên khai kinh nghiệm ở nghề cũ không liên quan không?
Nên khai đầy đủ lịch sử làm việc trong hồ sơ, vì IRCC muốn thấy toàn bộ quá trình. Nhưng kinh nghiệm ở nghề cũ không cộng vào điều kiện của nghề chính. Đừng cố gắn nhiệm vụ của nghề cũ vào mã nghề mới để tăng số năm; mâu thuẫn giữa giấy tờ sẽ khiến hồ sơ bị nghi ngờ khai sai.