Saint Kitts và Nevis là một liên bang gồm hai đảo núi lửa ở chuỗi đảo Leeward, Đông Caribe, và là quốc gia có chủ quyền nhỏ nhất châu Mỹ cả về diện tích lẫn dân số. Thủ đô Basseterre nằm trên đảo Saint Kitts; thị trấn chính của Nevis là Charlestown. Hai đảo cách nhau một eo biển hẹp gọi là The Narrows, đi phà qua lại mỗi ngày. Nước này độc lập khỏi Anh ngày 19/9/1983, dùng tiếng Anh và đồng đô la Đông Caribe.
Với người Việt, tên nước thường gắn với chương trình quốc tịch đầu tư. Nhưng đất nước sau tấm hộ chiếu có câu chuyện riêng: nơi người Anh lập thuộc địa đầu tiên ở Caribe, một pháo đài đá được UNESCO công nhận, ba thế kỷ mía đường kết thúc năm 2005, và một hòn đảo từng bỏ phiếu đòi tách ra. Bài này giới thiệu đảo quốc theo cách một người sắp đến lần đầu cần biết: địa lý, lịch sử, cách hai đảo khác nhau, đời sống hằng ngày và chuyện đi lại.
Hai đảo, một liên bang
Saint Kitts (tên chính thức là Saint Christopher) là đảo lớn hơn, có hình dạng dài, phần bắc là khối núi lửa với điểm cao nhất là núi Liamuiga, sườn phủ rừng mưa nhiệt đới, chân núi từng là đồng mía bạt ngàn. Phần đông nam hẹp lại thành một bán đảo khô, nhiều đồi cỏ và bãi biển, nơi tập trung các khu nghỉ dưỡng mới. Basseterre là cảng, trung tâm hành chính, nơi tàu du lịch cập bến.
Nevis nhỏ hơn, gần như tròn, ở giữa là đỉnh Nevis Peak thường có mây phủ — được cho là lý do người Tây Ban Nha đặt tên đảo theo chữ "tuyết". Nevis yên tĩnh hơn, nhiều nhà nghỉ cải tạo từ đồn điền cũ, và có suối nước nóng từ thời thuộc địa. Charlestown là thị trấn nhỏ với những toà nhà đá thế kỷ 18 – 19; Alexander Hamilton, một trong những người lập quốc Hoa Kỳ, sinh ra ở đây.
Hai đảo có chính quyền chung nhưng Nevis có Quốc hội và chính quyền đảo riêng, với quyền tự quản rộng. Hiến pháp còn cho Nevis quyền tách khỏi liên bang nếu đạt đủ điều kiện, trong đó có trưng cầu ý dân với đa số hai phần ba. Năm 1998, cuộc trưng cầu về việc tách ra được khoảng 62% phiếu thuận, không đủ ngưỡng nên Nevis vẫn ở lại. Chi tiết này giải thích vì sao người dân hai đảo hay nói về bản sắc riêng của mình.
Dòng lịch sử ngắn gọn
Nhiều địa danh, công trình và cả cấu trúc xã hội trên đảo hôm nay là dấu vết trực tiếp của các mốc dưới đây:
- Trước thời thuộc địa: người bản địa Kalinago gọi đảo Saint Kitts là Liamuiga, thường được dịch là "đất màu mỡ" — tên này nay đặt cho ngọn núi lửa.
- 1623: người Anh do Thomas Warner dẫn đầu lập khu định cư trên Saint Kitts, thường được coi là thuộc địa Anh đầu tiên ở vùng Caribe; người Pháp đến ngay sau đó và hai bên chia nhau hòn đảo trong nhiều thập kỷ.
- Thế kỷ 17 – 18: mía đường và lao động nô lệ châu Phi biến đảo thành một trong những thuộc địa giàu nhất của Anh. Anh và Pháp tranh giành đảo nhiều lần; pháo đài Brimstone Hill được xây trên một khối đá núi lửa để giữ bờ tây.
- 1834: chế độ nô lệ bị bãi bỏ trong đế quốc Anh, tiếp theo là giai đoạn "học việc" tới 1838.
- 1983: độc lập, giữ Vua Anh làm nguyên thủ, ở trong Khối Thịnh vượng chung.
- 1999: Vườn quốc gia Pháo đài Brimstone Hill được UNESCO công nhận di sản thế giới.
- 2005: nhà nước đóng cửa ngành mía đường sau nhiều năm thua lỗ, chấm dứt hơn ba thế kỷ đơn canh.
Từ sau 2005, du lịch, giáo dục y khoa quốc tế (đảo có vài trường y và thú y đón sinh viên Bắc Mỹ) và chương trình quốc tịch đầu tư trở thành những nguồn thu chính.
Một nhà nước nhỏ vận hành ra sao
Saint Kitts và Nevis theo mô hình nghị viện kiểu Westminster: Vua Anh là nguyên thủ, đại diện bởi Toàn quyền; quyền điều hành thuộc về Thủ tướng và nội các, chịu trách nhiệm trước Quốc hội đơn viện. Nevis có thêm Quốc hội đảo và Thủ hiến riêng phụ trách nhiều việc nội bộ của đảo. Với người có quốc tịch qua đầu tư, điều này có ý nghĩa thực tế: một số thủ tục liên quan đến tài sản trên Nevis đi qua cơ quan của đảo, không chỉ qua chính quyền liên bang ở Basseterre.
Về tiền tệ và tư pháp, Saint Kitts và Nevis dùng chung thể chế với các đảo quốc láng giềng. Đô la Đông Caribe do Ngân hàng Trung ương Đông Caribe phát hành, neo cố định khoảng 2,70 đô la Đông Caribe cho một đô la Mỹ. Toà án Tối cao Đông Caribe xét xử chung cho nhiều thành viên của Tổ chức các Quốc gia Đông Caribe (OECS), và cấp phúc thẩm cuối cùng vẫn là Hội đồng Cơ mật (Privy Council) ở London. Nước này cũng là thành viên CARICOM và Khối Thịnh vượng chung.
Quy mô nhỏ khiến chính sách thay đổi nhanh khi có quyết định, kể cả các quy định về chương trình quốc tịch đầu tư. Người có quyền lợi gắn với đảo — tài sản, kinh doanh, hộ chiếu — nên theo dõi thông báo chính thức của chính phủ thay vì chờ tin qua trung gian.
Những nơi đáng đến trong chuyến đầu tiên
Pháo đài Brimstone Hill nằm trên một đồi đá dựng đứng ở bờ tây Saint Kitts, có tường đá dày, các bậc thang pháo, và từ đỉnh nhìn được sang các đảo lân cận khi trời trong. Đây là chỗ hiểu nhanh nhất vì sao hòn đảo nhỏ này từng quan trọng đến mức hai đế quốc đánh nhau giành giật. Nên đến vào buổi sáng khi nắng còn dịu.
Tuyến tàu hoả ngắm cảnh chạy trên đường ray khổ hẹp vốn dùng để chở mía về nhà máy, nay đưa khách đi vòng một phần đảo qua các làng, đồn điền cũ và bờ biển. Bán đảo đông nam có những bãi biển hai mặt nước, một bên là Đại Tây Dương, một bên là biển Caribe. Người thích đi bộ có thể leo núi Liamuiga tới miệng núi lửa cùng hướng dẫn viên địa phương — đường dốc, trơn, không nên đi một mình.
Trên Nevis, đi bộ quanh Charlestown, ngâm suối nước nóng, ghé các bãi biển phía tây, và nếu có sức thì leo Nevis Peak. Một ngày ở Nevis đủ thấy khác biệt nhịp sống giữa hai đảo. Phà chạy giữa Basseterre và Charlestown; lịch chạy thay đổi theo ngày, nên kiểm tại bến hoặc hỏi nơi lưu trú.
Đời sống hằng ngày: những điều nhỏ mà quan trọng
Bảng dưới đây dành cho người định ở lâu hơn vài ngày, hoặc đang cân nhắc mua tài sản trên đảo. Nó không đánh giá tốt xấu, chỉ mô tả để bạn chuẩn bị.
| Chủ đề | Thực tế trên đảo | Gợi ý chuẩn bị |
|---|---|---|
| Đi lại | Lái xe bên trái, đường hẹp, nhiều dốc; xe buýt nhỏ tư nhân, taxi theo giá vùng | Xin giấy phép lái xe địa phương tạm thời khi thuê xe |
| Khí hậu | Nhiệt đới, gió mậu dịch; mùa bão Đại Tây Dương từ tháng 6 tới tháng 11 | Bảo hiểm nhà có điều khoản bão; kế hoạch dự phòng khi đi cuối năm |
| Hàng hoá | Đa số nhập khẩu, giá cao hơn Việt Nam nhiều; nông sản địa phương theo mùa | Không mang tư duy giá Việt Nam khi dự toán chi phí sống |
| Y tế | Bệnh viện công chính ở Basseterre, có cơ sở trên Nevis; ca nặng thường chuyển ra nước ngoài | Bảo hiểm y tế quốc tế có vận chuyển cấp cứu |
| Ngân hàng | Ngân hàng khu vực và địa phương; mở tài khoản đòi nhiều giấy tờ chứng minh nguồn tiền | Mang bộ hồ sơ tài chính, thư giới thiệu ngân hàng |
| Ngôn ngữ | Tiếng Anh chính thức, tiếng Creole trong giao tiếp hằng ngày | Không có dịch vụ tiếng Việt; chuẩn bị giao tiếp tiếng Anh |
Dân số ít nghĩa là mọi người quen biết nhau, dịch vụ cá nhân hoá nhưng chậm, và nhiều thứ phụ thuộc vào chuyến tàu hàng kế tiếp. Người quen nhịp nhanh ở thành phố Việt Nam cần một thời gian thích nghi.
Đi từ Việt Nam tới Saint Kitts và Nevis
Không có chuyến bay thẳng. Sân bay quốc tế Robert L. Bradshaw ở gần Basseterre nhận chuyến từ một số cửa ngõ Bắc Mỹ và các chặng nối trong vùng Caribe; Nevis có sân bay nhỏ cho chuyến bay ngắn. Lộ trình từ Việt Nam thường đi qua Mỹ hoặc một trung tâm khác, đổi máy bay một hai lần. Vì thế bài toán thị thực quá cảnh quan trọng không kém thị thực của nước đến: người mang hộ chiếu Việt Nam cần kiểm quy định quá cảnh của từng nước trên đường đi.
Người đã có quốc tịch Saint Kitts và Nevis cũng nên nhớ rằng hộ chiếu này không miễn thị thực Mỹ và Canada, nên đường nối qua hai nước này vẫn cần thị thực phù hợp. Một số người chọn lộ trình qua châu Âu để tận dụng quyền miễn thị thực Schengen ngắn hạn của hộ chiếu Saint Kitts, nhưng phải kiểm lại vì danh sách miễn thị thực có thể thay đổi.
Thời điểm đi đẹp nhất thường từ tháng 12 tới tháng 4, ít mưa và ngoài mùa bão. Lễ hội Carnival cuối năm và Lễ hội âm nhạc mùa hè là lúc đảo đông vui, nhưng phòng và vé cũng khan hơn. Nếu chuyến đi gắn với hồ sơ — nhận hộ chiếu, xem tài sản đầu tư — nên hẹn lịch với đại lý trước khi đặt vé.
Nếu bạn đến để xem bất động sản đầu tư
Đi xem vào giờ khác nhau. Một khu nghỉ dưỡng có thể đẹp lúc 10 giờ sáng khi có người dẫn, nhưng vắng và tối lúc 7 giờ tối. Đi thêm một lần tự túc, nhìn xem có khách ở thật không, đường vào thế nào, tiếng ồn từ đâu.
Hỏi về bão và bảo hiểm. Dự án đã chịu bão nào chưa, thiệt hại ra sao, ai mua bảo hiểm, bao lâu thì khai thác lại. Câu trả lời mơ hồ là một tín hiệu.
Gặp luật sư độc lập tại chỗ. Luật sư do bạn chọn, không do bên bán giới thiệu, để kiểm quyền sở hữu, điều khoản bán lại sau thời hạn giữ và chi phí khi chuyển nhượng.
Nói chuyện với người địa phương. Tài xế taxi, chủ quán nhỏ, nhân viên khách sạn thường cho bạn bức tranh thật về một dự án hơn mọi tài liệu chào bán: đã mở bao lâu, có đông khách không, có đang xây dở không.
Câu hỏi thường gặp
Saint Kitts và Nevis nằm ở đâu?
Ở chuỗi đảo Leeward phía đông biển Caribe, về phía đông nam Puerto Rico, gần các đảo Antigua, Montserrat và Saint Eustatius. Hai đảo chính nằm sát nhau, chỉ cách một eo biển hẹp, và tổng diện tích rất nhỏ so với một tỉnh của Việt Nam.
Vì sao gọi là nước nhỏ nhất châu Mỹ?
Vì Saint Kitts và Nevis có diện tích và dân số nhỏ nhất trong các quốc gia có chủ quyền ở cả Bắc lẫn Nam Mỹ. Dân số chỉ khoảng vài chục nghìn người, phần lớn sống trên đảo Saint Kitts, đặc biệt quanh thủ đô Basseterre.
Nevis có còn muốn tách khỏi liên bang không?
Hiến pháp vẫn giữ cơ chế cho Nevis tách ra nếu đủ điều kiện, nhưng cuộc trưng cầu năm 1998 không đạt ngưỡng hai phần ba và từ đó chưa có lần nào thành công. Đây là chuyện chính trị nội bộ, không ảnh hưởng đến quốc tịch của người được cấp qua chương trình đầu tư.
Đi phà giữa hai đảo mất bao lâu?
Quãng đường ngắn nên chuyến phà thường chỉ khoảng dưới một giờ tuỳ loại tàu và thời tiết. Có cả phà chở xe và tàu nhỏ chở khách. Lịch chạy thay đổi theo ngày trong tuần và mùa, nên kiểm trước tại bến hoặc hỏi nơi lưu trú.
Người Việt có sinh sống ở Saint Kitts không?
Rất ít. Phần lớn người Việt có quốc tịch Saint Kitts và Nevis qua đầu tư không sống trên đảo. Nếu định ở lâu, bạn cần thích nghi với môi trường hoàn toàn tiếng Anh và một cộng đồng nhỏ, nơi các mối quan hệ cá nhân rất quan trọng.
Có nên đưa con đi học ở Saint Kitts không?
Đảo có trường phổ thông theo hệ Caribe và vài trường y, thú y quốc tế đón sinh viên Bắc Mỹ, nhưng lựa chọn cho trẻ em nước ngoài khá hẹp. Với đa số gia đình Việt, hộ chiếu nước này không phải lý do để chuyển con sang học tại đảo.