Diện đoàn tụ gia đình của Canada (family class) cho phép công dân và thường trú nhân bảo lãnh một số người thân gần: vợ hoặc chồng và người sống chung, con phụ thuộc, cha mẹ, ông bà, và trong vài trường hợp hẹp là anh chị em, cháu mồ côi dưới 18 tuổi hoặc một người thân duy nhất. Mỗi nhóm có điều kiện, cách nhận hồ sơ và mức cam kết tài chính rất khác nhau.
Người Việt quen với hệ thống bảo lãnh của Mỹ thường bất ngờ ở hai điểm. Thứ nhất, Canada không có diện bảo lãnh anh chị em ruột đã trưởng thành. Thứ hai, diện cha mẹ và ông bà không mở quanh năm mà nhận theo đợt mời giới hạn. Hiểu đúng hai điểm này giúp gia đình chọn đường thực tế, thay vì chờ một diện không tồn tại.
Ai bảo lãnh được ai: bảng tổng hợp
Người bảo lãnh phải là công dân hoặc thường trú nhân Canada từ 18 tuổi trở lên. Thường trú nhân phải sống ở Canada; một số diện công dân đang ở nước ngoài vẫn bảo lãnh được.
| Người được bảo lãnh | Điều kiện chính | Cam kết của người bảo lãnh | Cách nhận hồ sơ |
|---|---|---|---|
| Vợ, chồng, người sống chung, bạn đời | Quan hệ thật, không lập để nhập cư | 3 năm | Nhận quanh năm |
| Con phụ thuộc | Dưới 22 tuổi và không có vợ chồng, hoặc phụ thuộc vì bệnh tật, khuyết tật từ trước 22 tuổi | 10 năm hoặc đến khi con 25 tuổi, tuỳ mốc nào đến trước | Nhận quanh năm |
| Cha mẹ, ông bà | Người bảo lãnh đạt thu nhập tối thiểu trong 3 năm thuế liên tiếp | 20 năm (Quebec có mức riêng) | Theo đợt mời giới hạn |
| Anh chị em, cháu ruột, cháu nội ngoại mồ côi | Mồ côi cả cha lẫn mẹ, dưới 18 tuổi, chưa kết hôn | 10 năm hoặc đến 25 tuổi | Nhận quanh năm |
| Một người thân khác | Người bảo lãnh không còn người thân gần nào ở Canada hay có thể bảo lãnh | 10 năm | Nhận quanh năm, điều kiện rất hẹp |
Mức thời hạn cam kết ở trên theo quy định liên bang tại thời điểm viết; Quebec có thoả thuận và thời hạn riêng. Kiểm lại trên canada.ca trước khi nộp, vì đây là nghĩa vụ tài chính kéo dài nhiều năm.
Bảo lãnh con: định nghĩa con phụ thuộc và mốc chốt tuổi
Con phụ thuộc theo quy định hiện hành là con dưới 22 tuổi và không có vợ, chồng hay người sống chung; hoặc con từ 22 tuổi trở lên đã phụ thuộc tài chính vào cha mẹ từ trước 22 tuổi và không thể tự nuôi sống vì tình trạng thể chất hoặc tâm thần. Con đẻ và con nuôi hợp pháp đều được tính, kể cả con riêng của vợ hoặc chồng nếu đi cùng hồ sơ của cha hoặc mẹ đẻ.
Tuổi của con được chốt vào một ngày cố định, thường là ngày hồ sơ được nộp đầy đủ, chứ không phải ngày được duyệt. Nhờ vậy một đứa con 21 tuổi lúc nộp vẫn được tính là con phụ thuộc dù hồ sơ kéo dài qua sinh nhật 22. Ngược lại, gia đình chần chừ vài tháng có thể khiến con vừa quá tuổi và phải đi đường riêng như du học, đi làm.
Khi chứng minh quan hệ cha mẹ con, giấy khai sinh là chứng cứ chính. Nếu giấy tờ đăng ký muộn, có sai lệch tên hoặc ngày sinh, viên chức có thể đề nghị xét nghiệm ADN tại phòng xét nghiệm được công nhận theo danh sách của IRCC. Đề nghị này là tự nguyện về hình thức, nhưng từ chối làm có thể khiến hồ sơ thiếu bằng chứng. Không tự làm ADN trước ở nơi không được công nhận rồi nộp, vì kết quả đó không được chấp nhận.
Bảo lãnh cha mẹ và ông bà: đợt mời, thu nhập và cam kết 20 năm
Chương trình cha mẹ và ông bà (PGP) không nhận hồ sơ tự do. IRCC mở cho người bảo lãnh bày tỏ ý định qua mẫu đơn trực tuyến, rồi gửi thư mời ngẫu nhiên từ danh sách đó theo chỉ tiêu năm. Trong hai năm 2024 và 2025, theo thông báo của IRCC, đợt mời được rút từ danh sách những người đã bày tỏ ý định năm 2020 thay vì mở đăng ký mới. Người chưa có tên trong danh sách cũ vì vậy không có cửa trong các đợt này; cần theo dõi canada.ca cho các năm sau.
Khi được mời, người bảo lãnh, cùng vợ hoặc chồng nếu đồng ký, phải chứng minh thu nhập đạt mức tối thiểu cần thiết cộng thêm 30 phần trăm trong 3 năm thuế liên tiếp gần nhất, dựa trên giấy xác nhận thuế của Cơ quan Thuế Canada (CRA). Mức này tính theo quy mô gia đình, gồm cả người được bảo lãnh và mọi người người bảo lãnh đang có trách nhiệm. Không khai thuế đủ ở Canada thì gần như không chứng minh được.
Cam kết bảo lãnh cha mẹ ông bà kéo dài 20 năm theo quy định liên bang. Trong thời gian đó, nếu cha mẹ nhận trợ cấp xã hội cơ bản, người bảo lãnh phải hoàn trả. Bảo hiểm y tế tỉnh vẫn áp dụng cho cha mẹ khi họ là thường trú nhân, nhưng các khoản ngoài bảo hiểm như thuốc, nha khoa, chăm sóc dài hạn thường do gia đình chi trả. Gia đình cần tính bài toán tài chính dài hạn, không chỉ phí nộp hồ sơ.
Khi không vào được PGP: các lựa chọn thực tế cho cha mẹ
Siêu thị thực cho cha mẹ và ông bà (Super Visa). Đây là thị thực khách nhiều lần cho phép mỗi lần nhập cảnh ở lại dài hơn thị thực thông thường, có thể đến 5 năm mỗi lần theo quy định từ năm 2022. Điều kiện gồm thư mời và cam kết hỗ trợ của con, bằng chứng thu nhập của con, bảo hiểm y tế mua theo yêu cầu, khám sức khoẻ. Siêu thị thực không phải thường trú và không cho phép làm việc.
Cha mẹ tự đi theo diện khác. Cha mẹ còn trẻ, có nghề, có thể tự xét diện tay nghề hoặc doanh nhân. Với cha mẹ lớn tuổi, đường này thường khó vì điểm tuổi.
Đưa cha mẹ vào hồ sơ của mình ngay từ đầu. Cha mẹ không được đi kèm hồ sơ kinh tế của con trưởng thành như người phụ thuộc. Chỉ vợ chồng và con phụ thuộc đi kèm được. Đây là điểm nhiều gia đình hiểu nhầm khi con định cư trước.
Thăm thân bằng thị thực khách thông thường. Cha mẹ có thể xin thị thực khách để thăm con theo từng chuyến, phù hợp khi chưa đủ điều kiện siêu thị thực hoặc chỉ cần ở ngắn.
Quy định không khai: lỗi nhỏ lúc đầu, hậu quả vĩnh viễn
Luật Canada có một quy định ít người để ý nhưng hậu quả rất nặng: khi một người nhập cư, mọi thành viên gia đình không đi cùng (vợ, chồng, con phụ thuộc) phải được khai và kiểm tra trong hồ sơ. Nếu một thành viên không được khai, hoặc được khai nhưng không được kiểm tra vì người nộp tự quyết định không cho kiểm tra, thì sau này người đó không thể được bảo lãnh theo diện gia đình bởi chính người nhập cư đó.
Tình huống điển hình ở người Việt: một người sang Canada theo diện kinh tế, không khai đứa con ở Việt Nam vì sợ hồ sơ phức tạp hoặc vì con sống với ông bà; vài năm sau muốn bảo lãnh con thì bị từ chối vì con là thành viên gia đình không được kiểm tra. Hoặc một người sang theo diện vợ chồng, không khai cuộc hôn nhân trước và đứa con riêng. Ngoài việc mất quyền bảo lãnh, việc không khai còn có thể bị xem là khai sai, ảnh hưởng chính tư cách thường trú của người đó.
Nguyên tắc rất đơn giản: khai đủ mọi vợ chồng, con cái, kể cả con nuôi, con riêng, con đang ở với người khác, và để họ khám sức khoẻ khi được yêu cầu dù không đi cùng. Chi phí khám một lần nhỏ hơn nhiều so với việc mất vĩnh viễn khả năng đoàn tụ. Trong những trường hợp thật sự không thể đưa con đi kiểm tra, cần tìm tư vấn pháp lý có giấy phép để biết hướng xử lý hiện hành.
Các trường hợp đặc biệt nên biết
Ngoài các nhóm chính, luật có vài cửa hẹp, phù hợp với những hoàn cảnh cụ thể.
- Trẻ mồ côi trong họ: anh chị em ruột, cháu ruột, cháu nội ngoại mồ côi cả cha lẫn mẹ, dưới 18 tuổi, chưa kết hôn, có thể được bảo lãnh. Trẻ chỉ mất một cha hoặc mẹ, hoặc được gửi nuôi tạm thời không thuộc diện này.
- Người thân duy nhất: người bảo lãnh không có vợ chồng, con, cha mẹ, ông bà, anh chị em, cô dì chú bác, cháu nào là công dân, thường trú nhân hoặc có thể được bảo lãnh, thì được bảo lãnh một người thân bất kỳ. Điều kiện này được xét rất chặt.
- Con nuôi quốc tế: phải tuân thủ luật nuôi con nuôi của cả hai nước và các quy định theo Công ước La Hay về nuôi con nuôi quốc tế; tỉnh bang nơi gia đình sống tham gia vào quá trình. Đường xin quốc tịch trực tiếp cho con nuôi cũng tồn tại bên cạnh đường bảo lãnh thường trú.
- Người bảo lãnh có tiền án hoặc đang nhận trợ cấp: các điều kiện cấm bảo lãnh áp dụng chung cho mọi diện gia đình, cần kiểm trước khi trả phí.
- Quebec: người bảo lãnh sống ở Quebec còn phải ký cam kết với chính quyền Quebec và đáp ứng điều kiện của tỉnh, thời hạn cam kết có thể khác liên bang.
Các diện hẹp này thường cần giấy tờ chứng minh hoàn cảnh rất cụ thể như giấy chứng tử của cả cha mẹ, giấy xác nhận tình trạng gia đình. Chuẩn bị bản gốc và bản dịch theo chuẩn IRCC trước khi nộp.
Giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình từ Việt Nam
Giấy khai sinh là chứng cứ chính cho quan hệ cha mẹ con, giấy chứng nhận kết hôn cho quan hệ vợ chồng. Với giấy tờ Việt Nam, những vấn đề hay gặp là đăng ký khai sinh muộn, bản chính bị mất phải xin trích lục, tên hoặc ngày sinh không thống nhất giữa khai sinh, căn cước và hộ chiếu, tên cha mẹ ghi khác cách viết. Mỗi sai lệch nên được giải thích bằng giấy xác nhận của cơ quan hộ tịch hoặc văn bản đính chính, nộp kèm ngay từ đầu.
IRCC yêu cầu bản dịch sang tiếng Anh hoặc tiếng Pháp cho mọi giấy tờ bằng tiếng nước ngoài, kèm bản sao giấy tờ gốc. Nếu người dịch không phải là thành viên hội dịch thuật được công nhận ở Canada, thường cần thêm bản cam kết của người dịch theo hướng dẫn của IRCC. Yêu cầu hợp pháp hoá hay xác nhận Apostille, nếu có, được nêu trong danh sách kiểm tra của từng diện; Việt Nam áp dụng Apostille từ 11/9/2026 nên việc xác nhận giấy tờ dùng ở nước thành viên công ước đã gọn hơn so với hợp pháp hoá lãnh sự trước đây.
Với các diện đặc biệt như trẻ mồ côi trong họ hay người thân duy nhất, cần thêm giấy chứng tử của cha mẹ, giấy tờ chứng minh chuỗi quan hệ họ hàng qua nhiều thế hệ, và đôi khi xác nhận của chính quyền địa phương về hoàn cảnh. Chuẩn bị sơ đồ gia đình đơn giản ghi tên, năm sinh, quan hệ giúp viên chức đọc hồ sơ nhanh và giảm câu hỏi bổ sung.
Câu hỏi thường gặp
Thường trú nhân Canada có bảo lãnh anh chị em ruột được không?
Không có diện bảo lãnh anh chị em đã trưởng thành. Chỉ anh chị em mồ côi cả cha lẫn mẹ, dưới 18 tuổi, chưa kết hôn mới được bảo lãnh, hoặc trong trường hợp người bảo lãnh không còn người thân nào khác. Anh chị em có thể tự đi diện kinh tế; có anh chị em ở Canada được cộng điểm CRS.
Con đã 23 tuổi đang học đại học có được bảo lãnh không?
Theo định nghĩa hiện hành, con từ 22 tuổi trở lên chỉ được coi là phụ thuộc nếu phụ thuộc tài chính vì bệnh tật hoặc khuyết tật từ trước 22 tuổi. Việc đang đi học không còn là căn cứ. Con 23 tuổi thường phải tìm đường riêng như du học, tay nghề.
Thu nhập tối thiểu để bảo lãnh cha mẹ là bao nhiêu?
Mức này tính theo số người trong gia đình và được IRCC công bố cho từng năm thuế trên canada.ca. Người bảo lãnh cần đạt mức đó cộng 30 phần trăm trong 3 năm thuế liên tiếp, chứng minh bằng giấy xác nhận của Cơ quan Thuế Canada.
Cha mẹ được bảo lãnh có được hưởng lương hưu Canada không?
Thường trú nhân lớn tuổi có thể đủ điều kiện một số khoản trợ cấp tuổi già sau khi đã sống ở Canada đủ số năm theo quy định của từng chương trình. Thời gian cư trú yêu cầu khá dài, nên cha mẹ mới sang thường chưa hưởng ngay. Cần tra trang chính thức của chính phủ Canada về chương trình đó.
Hồ sơ bảo lãnh cha mẹ có cần khám sức khoẻ và xét chi phí y tế không?
Cha mẹ và ông bà phải khám sức khoẻ với bác sĩ do IRCC chỉ định. Khác với vợ chồng và con, họ vẫn chịu điều kiện về chi phí y tế quá mức, nên bệnh mãn tính nặng cần điều trị tốn kém có thể ảnh hưởng kết quả. Hồ sơ y tế đầy đủ giúp viên chức đánh giá chính xác.
Có thể vừa nộp siêu thị thực vừa chờ bảo lãnh cha mẹ không?
Được. Hai thủ tục độc lập. Siêu thị thực cho cha mẹ ở cạnh con trong thời gian chờ, nhưng viên chức vẫn xét cha mẹ có rời Canada khi hết hạn lưu trú không. Thông tin khai ở hai hồ sơ phải thống nhất.