Luxembourg ít khi nằm trong danh sách đầu tiên của người Việt tìm hiểu định cư châu Âu, nhưng lại là một trong những nước có tỷ lệ người nước ngoài cao nhất khối: gần một nửa dân số không mang quốc tịch Luxembourg, chưa kể hàng trăm nghìn người sống ở Pháp, Bỉ, Đức và sang làm việc mỗi ngày. Nền kinh tế dựa vào tài chính, quỹ đầu tư, các cơ quan của EU, logistics và công nghệ.
Với người Việt, Luxembourg hợp với một nhóm khá hẹp: người làm tài chính, kế toán quỹ, công nghệ, nghiên cứu có được thư mời việc, và một số ít nhà đầu tư. Cái giá phải trả là nhà ở rất đắt và một môi trường ba ngôn ngữ. Bài này đi qua các diện cư trú, con đường lên thường trú và quốc tịch, cùng những đánh đổi cần biết trước khi chọn nước nhỏ này.
Luxembourg nhìn từ góc người định cư
Luxembourg có ba ngôn ngữ hành chính: tiếng Luxembourg, tiếng Pháp và tiếng Đức. Văn bản pháp luật chủ yếu bằng tiếng Pháp, trường công dạy cả ba, đời sống hằng ngày ở thủ đô thì tiếng Pháp và tiếng Anh xuất hiện khắp nơi. Trong ngân hàng và quỹ đầu tư, tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc chính. Bạn có thể sống vài năm chỉ với tiếng Anh, nhưng muốn hoà nhập và nhập tịch thì phải học tiếng Luxembourg.
Thị trường lao động khá đặc biệt: một phần lớn người làm việc ở Luxembourg là người qua biên giới hằng ngày. Điều này giúp doanh nghiệp tuyển người từ các nước EU lân cận dễ dàng, nên với người ngoài EU, cửa vào chính là các vị trí khó tuyển: chuyên gia quỹ đầu tư, tuân thủ, kiểm toán, dữ liệu, kỹ sư phần mềm, nghiên cứu viên ở đại học và viện.
Chi phí nhà ở là điểm trừ lớn nhất. Giá thuê và giá mua ở thủ đô thuộc nhóm cao nhất châu Âu so với thu nhập. Nhiều người nước ngoài vì vậy chọn sống ở vùng biên giới Pháp hoặc Bỉ và đi làm qua biên giới. Nhưng với người ngoài EU, cách này có hệ quả về giấy tờ cư trú và về điều kiện nhập tịch, sẽ nói ở phần dưới.
Các diện lao động: thủ tục hai tầng
Người lao động làm công. Đây là diện phổ biến nhất. Chủ lao động phải khai vị trí trống với cơ quan việc làm quốc gia ADEM. ADEM có một khoảng thời gian để giới thiệu ứng viên trong nước và trong khối EU; nếu không có người phù hợp, chủ lao động mới được chứng nhận để tuyển người ngoài EU. Sau đó bạn nộp đơn xin phép lưu trú tạm thời từ nước ngoài, được chấp thuận rồi mới xin visa vào và làm thẻ cư trú tại chỗ.
Lao động trình độ cao và Thẻ Xanh EU. Người có bằng đại học và lương đạt ngưỡng do Luxembourg công bố đi theo diện lao động trình độ cao, không phải qua bước kiểm tra thị trường lao động. Đây là đường nhanh nhất cho người làm tài chính và công nghệ có thư mời việc.
Chuyển nhân sự nội bộ. Nhân viên của tập đoàn đa quốc gia được điều sang chi nhánh ở Luxembourg theo diện chuyển nhân sự nội bộ của EU. Diện này gắn với tập đoàn, khi rời tập đoàn thì phải đổi diện.
Nghiên cứu viên. Đại học Luxembourg và các viện nghiên cứu công tuyển người qua thoả thuận tiếp nhận nghiên cứu viên. Thủ tục nhẹ hơn và gia đình được đi kèm.
Tự kinh doanh. Người muốn mở doanh nghiệp hoặc hành nghề độc lập cần giấy phép kinh doanh của bộ phụ trách kinh tế cùng với giấy phép cư trú; hồ sơ phải chứng minh kế hoạch khả thi, vốn và lợi ích kinh tế.
Diện nhà đầu tư: có, nhưng không phải golden visa mua nhà
Luxembourg có giấy phép cư trú cho nhà đầu tư, ra đời năm 2017. Khác với các chương trình golden visa từng phổ biến ở Nam Âu, diện này không chấp nhận mua bất động sản để ở. Các phương án đầu tư được luật liệt kê gồm đầu tư vào một doanh nghiệp đang hoạt động hoặc mới lập ở Luxembourg kèm cam kết tạo hoặc duy trì việc làm, đầu tư qua một cấu trúc đầu tư đặt tại Luxembourg, và trước đây có cả phương án gửi một khoản tiền rất lớn vào tổ chức tài chính tại nước này.
Mức đầu tư tối thiểu của từng phương án đã được quy định trong luật nhập cư và từng được sửa. Vì vậy bài không nêu con số cố định. Khi tìm hiểu, hãy đọc trực tiếp hướng dẫn của Bộ Nội vụ Luxembourg và cổng thông tin hành chính công của nước này, kiểm năm ban hành và xem phương án nào còn hiệu lực.
Điểm cần hiểu rõ là thẩm định nguồn tiền. Luxembourg là trung tâm tài chính chịu giám sát chặt về phòng chống rửa tiền, nên hồ sơ nhà đầu tư đi kèm việc chứng minh nguồn gốc tài sản rất chi tiết. Người Việt có tài sản tích luỹ từ kinh doanh trong nước cần chuẩn bị sổ sách, báo cáo thuế, hợp đồng mua bán nhiều năm, giống như các hồ sơ đầu tư khắt khe nhất.
Đoàn tụ gia đình, thường trú và quốc tịch
Người có giấy phép cư trú hợp lệ thường được bảo lãnh vợ hoặc chồng, người sống chung có đăng ký và con chưa thành niên, với điều kiện có nhà ở phù hợp, thu nhập ổn định và bảo hiểm y tế. Người có Thẻ Xanh EU và nghiên cứu viên được xét nhanh hơn. Thẻ của thành viên gia đình cho phép đi làm.
Sau năm năm cư trú hợp pháp và liên tục, bạn có thể xin tình trạng thường trú dài hạn theo khuôn EU. Thời gian làm việc ở Luxembourg nhưng sống ở Pháp hay Bỉ thì không được tính, vì điều kiện là cư trú tại Luxembourg chứ không phải làm việc tại đó.
Luật quốc tịch Luxembourg năm 2017 đặt điều kiện nhập tịch thông thường là năm năm cư trú hợp pháp, trong đó năm cuối liên tục, cộng với đỗ bài thi tiếng Luxembourg gọi là Sproochentest và hoàn thành khoá học hoặc bài thi về đời sống công dân. Bài thi tiếng đòi mức nói khoảng A2 và nghe khoảng B1 theo khung châu Âu. Luxembourg cho phép giữ hai quốc tịch từ năm 2009, nên vướng mắc chủ yếu nằm ở phía Việt Nam: bạn cần tìm hiểu quy định của Luật Quốc tịch Việt Nam về giữ hoặc thôi quốc tịch.
Đời sống thực tế cho một gia đình mới đến
Việc đầu tiên sau khi đến là đăng ký cư trú tại xã nơi ở trong thời hạn luật định, rồi mới làm thẻ cư trú. Không có địa chỉ ổn định thì gần như không làm được bước nào khác, nên nhiều người chấp nhận thuê căn hộ tạm có đồ đạc trong vài tháng đầu dù giá cao hơn. Hợp đồng thuê thường đòi tiền cọc vài tháng và giấy tờ chứng minh thu nhập.
Bảo hiểm y tế ở Luxembourg vận hành qua quỹ quốc gia CNS, người đi làm được đăng ký qua chủ lao động. Hệ thống hoạt động theo kiểu trả trước rồi được hoàn phần lớn chi phí khám chữa, người mới thường bất ngờ vì phải ứng tiền khi đi khám. Nhiều công ty mua thêm bảo hiểm bổ sung cho nhân viên.
Với con cái, trường công dạy bằng tiếng Luxembourg ở mầm non, tiếng Đức ở tiểu học, rồi chuyển dần sang tiếng Pháp ở bậc cao hơn. Trẻ lớn mới sang thường gặp khó vì phải học ba thứ tiếng cùng lúc. Nhà nước đã mở thêm các trường công quốc tế theo mô hình châu Âu, dạy theo nhánh tiếng Anh, Pháp hoặc Đức, nhưng chỗ học có hạn. Đây là yếu tố nên tính trước khi nhận việc, nhất là khi con đã ở tuổi trung học. Một gia đình có con mười bốn tuổi, giả định, thường sẽ cân nhắc kỹ giữa trường công quốc tế và trường tư dạy tiếng Anh, vì chênh lệch học phí rất lớn.
Đánh đổi của Luxembourg so với các nước láng giềng
Nhiều người cân nhắc Luxembourg cùng lúc với Bỉ, Hà Lan hoặc Đức. Bảng dưới so sánh theo tiêu chí, không phải xếp hạng.
| Tiêu chí | Luxembourg | Láng giềng (Bỉ, Hà Lan, Đức) |
|---|---|---|
| Thị trường việc | Hẹp, tập trung tài chính, quỹ, cơ quan EU | Rộng hơn, nhiều ngành sản xuất và dịch vụ |
| Lương | Thuộc nhóm cao nhất châu Âu | Cao nhưng thấp hơn Luxembourg ở cùng vị trí |
| Nhà ở | Rất đắt, khan hiếm | Đắt ở thành phố lớn, dễ tìm hơn ở vùng ven |
| Ngôn ngữ | Ba ngôn ngữ, tiếng Luxembourg để nhập tịch | Một hoặc hai ngôn ngữ chính |
| Quốc tịch | Khoảng năm năm, có thi tiếng Luxembourg | Đức khoảng năm năm theo luật 2024, Bỉ khoảng năm năm, Hà Lan khoảng năm năm |
| Cộng đồng Việt | Rất nhỏ | Lớn hơn, nhất là ở Đức |
Nếu mục tiêu là thu nhập cao và lộ trình quốc tịch nhanh, Luxembourg rất đáng cân nhắc. Nếu bạn cần cộng đồng người Việt, chợ, trường tiếng Việt cho con, các nước láng giềng phù hợp hơn.
Những sai lầm hay gặp
Vì Luxembourg nhỏ, nhiều người nghĩ thủ tục cũng đơn giản. Thực tế các lỗi sau khá phổ biến:
- Sang bằng visa du lịch rồi tìm việc: giấy phép lưu trú tạm thời cho người lao động phải được chấp thuận khi bạn còn ở ngoài Luxembourg, không đổi diện tại chỗ như ở một số nước.
- Sống ở Pháp hoặc Bỉ cho rẻ ngay từ đầu: người ngoài EU cần giấy phép cư trú của nước mình thực sự sống, và thời gian đó không tính cho quốc tịch Luxembourg.
- Coi nhẹ bài thi tiếng Luxembourg: đây là ngôn ngữ ít tài liệu học bằng tiếng Việt, nên cần bắt đầu sớm, thường qua các lớp do nhà nước hỗ trợ.
- Đọc thông tin nhà đầu tư cũ: các phương án đầu tư và mức tối thiểu đã đổi, quảng cáo cũ trên mạng không còn chính xác.
- Tính lương mà quên thuế và chi phí nhà: lương gộp cao nhưng tiền thuê nhà có thể chiếm phần lớn thu nhập ròng của một gia đình một nguồn thu.
Mọi điều kiện và lệ phí cần kiểm lại trên cổng thông tin hành chính công của Luxembourg và trang của Bộ Nội vụ trước khi nộp.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà ở Luxembourg có được cấp thẻ cư trú không?
Không. Luxembourg không có diện cư trú qua mua bất động sản. Giấy phép cho nhà đầu tư yêu cầu đầu tư vào doanh nghiệp hoặc cấu trúc đầu tư theo luật, không chấp nhận nhà ở. Sở hữu nhà chỉ là tài sản, không phải căn cứ cư trú.
Có cần biết tiếng Luxembourg để đi làm không?
Với các vị trí trong tài chính, quỹ đầu tư, công nghệ ở thủ đô, tiếng Anh thường đủ, tiếng Pháp là lợi thế lớn. Tiếng Luxembourg cần cho nhập tịch và cho một số việc trong khu vực công, y tế, giáo dục, nơi giao tiếp với người dân địa phương.
Luxembourg có cho giữ hai quốc tịch không?
Có, từ năm 2009 Luxembourg không bắt người nhập tịch thôi quốc tịch cũ. Phần cần tìm hiểu là quy định của Việt Nam về giữ quốc tịch Việt Nam khi nhập quốc tịch nước ngoài, nên hỏi cơ quan đại diện Việt Nam phụ trách khu vực.
Làm việc ở Luxembourg nhưng sống ở Pháp có được tính năm cư trú không?
Không cho Luxembourg. Thời gian tính cho thường trú và quốc tịch Luxembourg là thời gian bạn cư trú hợp pháp trên lãnh thổ Luxembourg. Nếu sống ở Pháp, bạn cần giấy phép cư trú của Pháp và thời gian đó được xét theo luật Pháp.
Thời gian xét giấy phép lao động ở Luxembourg khoảng bao lâu?
Tuỳ diện và thời điểm. Diện lao động làm công phải qua bước của ADEM rồi mới tới hồ sơ cư trú, nên thường lâu hơn diện lao động trình độ cao. Hãy kiểm thời gian xử lý được công bố trên cổng thông tin chính thức và tính dư vài tháng khi lên kế hoạch.