Định cư Hungary đã thay đổi căn bản từ ngày 1/1/2024, khi luật nhập cư mới cho người ngoài EU có hiệu lực. Luật mới chia giấy phép thành hai nhóm rõ ràng: nhóm có thể dẫn tới cư trú lâu dài (như lao động trình độ cao, Blue Card, nhà đầu tư khách) và nhóm chỉ cho ở tạm, nổi bật là giấy phép “lao động khách” không cho đưa gia đình sang và không dẫn tới thường trú.
Người Việt quan tâm Hungary chủ yếu qua các lời mời đi làm nhà máy và qua cộng đồng người Việt đã sống ở Budapest từ nhiều thập kỷ. Bài này giúp bạn phân biệt giấy phép nào chỉ là đi làm có thời hạn, giấy phép nào mở đường ở lại, để không đóng tiền cho một kế hoạch “định cư” mà thực chất là hợp đồng lao động tạm.
Các loại giấy phép theo luật mới và có dẫn tới cư trú lâu dài không
Tên gọi cụ thể và điều kiện có thể được điều chỉnh bằng nghị định. Bảng dưới là khung để bạn đặt câu hỏi đúng với bên tuyển dụng và cơ quan nhập cư:
| Giấy phép | Dành cho | Đưa gia đình sang | Dẫn tới thường trú |
|---|---|---|---|
| Lao động khách (vendégmunkás) | Người lao động từ các nước trong danh sách chính phủ công bố, qua đơn vị tuyển dụng được cấp phép | Không | Không, theo luật mới |
| Cư trú vì việc làm thông thường | Người có hợp đồng lao động không thuộc diện lao động khách | Tùy điều kiện | Có thể, khi đủ thời gian và điều kiện |
| EU Blue Card | Người có bằng đại học hoặc kinh nghiệm cao, lương đạt ngưỡng | Có | Có |
| Hungary Card và diện chuyên gia | Lao động có tay nghề, chuyên gia | Có, theo điều kiện | Có thể |
| Nhà đầu tư khách (Guest Investor) | Người đầu tư theo các hình thức chính phủ quy định | Có | Có thể, theo điều kiện |
Câu hỏi đầu tiên cần đặt cho bất kỳ lời mời nào là: giấy phép mình được cấp tên là gì, thuộc nhóm nào trong luật mới. Nếu là lao động khách, bạn đang đi làm có thời hạn chứ không phải định cư, dù làm bao nhiêu năm.
Lao động khách: những gì luật mới thật sự cho phép
Diện lao động khách được Hungary dùng để bù thiếu hụt lao động trong nhà máy, xây dựng, logistics. Người lao động chỉ được tuyển qua đơn vị tuyển dụng có đăng ký, làm cho chủ thuê thuộc danh mục được phép và trong nghề thuộc danh sách thiếu hụt. Giấy phép có thời hạn ngắn, có thể gia hạn với tổng thời gian tối đa giới hạn theo luật.
Theo luật mới, người có giấy phép lao động khách không được đưa vợ chồng, con sang theo diện đoàn tụ gia đình, và thời gian làm lao động khách không được tính để xin thường trú quốc gia. Đây là điểm mà nhiều quảng cáo “đi Hungary định cư châu Âu” không nói.
Hungary nằm trong Schengen, nên thẻ cư trú cho phép đi lại ngắn hạn trong khối. Nhưng thẻ lao động khách không cho phép làm việc ở nước khác. Người bỏ chủ thuê đi làm ở nước Schengen khác là lao động trái phép tại nước đó, có thể bị trục xuất và cấm nhập cảnh toàn khối.
Trước khi ký, đối chiếu tên đơn vị tuyển dụng với danh sách được cấp phép do chính phủ Hungary công bố, xem hợp đồng có ghi rõ chủ thuê thật, mức lương, chỗ ở và ai trả chi phí không. Ở phía Việt Nam, hoạt động đưa người đi làm việc ở nước ngoài phải qua doanh nghiệp được cấp phép theo luật Việt Nam; kiểm tên doanh nghiệp trên cổng của cơ quan quản lý lao động ngoài nước.
Diện nhà đầu tư khách: điều đã biết và điều cần kiểm
Bối cảnh. Hungary từng có chương trình trái phiếu cư trú từ năm 2013 và đã dừng vào năm 2017. Luật nhập cư mới đưa vào diện cư trú cho nhà đầu tư khách, bắt đầu nhận hồ sơ từ giữa năm 2024.
Hình thức đầu tư. Các hình thức được quy định gồm góp vốn vào quỹ đầu tư bất động sản được cấp phép, mua bất động sản nhà ở, hoặc tài trợ cho cơ sở giáo dục đại học. Mức tối thiểu cho từng hình thức do chính phủ quy định và có thể đổi; kiểm trên trang của cơ quan nhập cư Hungary trước khi tính toán.
Giấy phép và gia hạn. Diện này cấp giấy phép cư trú dài hạn, có thể gia hạn khi khoản đầu tư được giữ đủ thời gian. Gia đình có thể đi kèm theo quy định.
Đường tới thường trú và quốc tịch. Có giấy phép nhà đầu tư không đồng nghĩa với quốc tịch. Quốc tịch Hungary vẫn theo điều kiện cư trú, thi hiến pháp bằng tiếng Hungary như mọi người khác.
Rủi ro của khoản đầu tư. Quỹ bất động sản và bất động sản nhà ở đều có rủi ro giá, thanh khoản và tỷ giá. Đọc tài liệu quỹ, kiểm giấy phép của quỹ với cơ quan giám sát tài chính, và không dựa vào cam kết lợi nhuận của bên bán.
Từ thẻ cư trú lên thường trú và quốc tịch: các bước chung
Với người có giấy phép thuộc nhóm có thể ở lâu dài, lộ trình thường đi qua các bước sau. Điều kiện chi tiết theo luật mới nên đối chiếu với cơ quan nhập cư Hungary.
- Nhận visa nhập cảnh và đăng ký cư trú với Tổng cục Quản lý Ngoại kiều quốc gia (OIF) trong thời hạn quy định, đăng ký địa chỉ.
- Gia hạn giấy phép đúng hạn, giữ điều kiện của diện (việc làm, thu nhập, đầu tư).
- Khi đủ thời gian cư trú hợp pháp liên tục theo giấy phép được tính, xin thẻ cư trú dài hạn EU (khung chung của EU là năm năm) hoặc thẻ thường trú quốc gia theo mốc và điều kiện luật mới quy định.
- Học tiếng Hungary đủ để thi kiến thức hiến pháp bằng tiếng Hungary, là điều kiện của nhập tịch thông thường.
- Sau khoảng tám năm cư trú liên tục tại Hungary, cùng các điều kiện về chỗ ở, thu nhập và lý lịch, nộp hồ sơ nhập tịch.
Hungary cho phép giữ hai quốc tịch. Người gốc Hungary có đường nhập tịch ưu đãi riêng, nhưng đường này không áp dụng cho người Việt không có tổ tiên Hungary.
Blue Card và lao động trình độ cao: cửa thật sự dẫn tới ở lâu dài
Với người Việt có bằng đại học kỹ thuật, công nghệ thông tin, kinh tế và có lời mời làm việc lương cao, EU Blue Card là cửa vào Hungary rõ ràng nhất theo luật mới. Blue Card cho phép đưa gia đình sang, thời gian làm việc được tính cho thẻ dài hạn EU, và sau một thời gian có cơ chế chuyển sang làm việc ở nước EU khác theo điều kiện của nước đó.
Ngưỡng lương Blue Card ở Hungary gắn với mức lương trung bình trong nước và điều chỉnh định kỳ. Hợp đồng phải đủ thời hạn tối thiểu theo luật, và bằng cấp phải được đánh giá tương đương bằng đại học. Kiểm ngưỡng hiện hành trên trang của cơ quan nhập cư Hungary trước khi đàm phán lương.
Ngoài Blue Card, luật mới có các thẻ cho lao động có tay nghề và chuyên gia mà doanh nghiệp Hungary cần. Điều kiện cụ thể do nghị định quy định và có thể thay đổi; điều quan trọng là xác định được giấy phép của mình thuộc nhóm nào và có được tính cho thường trú hay không.
Nhiều công ty đa quốc gia đặt trung tâm dịch vụ ở Budapest, dùng tiếng Anh nội bộ. Đây là điểm vào tốt cho người Việt chưa biết tiếng Hungary, nhưng để ở lâu và nhập tịch, học tiếng vẫn là việc không tránh được.
Cộng đồng người Việt ở Hungary và bài học từ người đi trước
Cộng đồng người Việt ở Hungary hình thành từ thời hợp tác giáo dục, lao động trước năm 1990, sau đó phát triển qua kinh doanh thương mại ở Budapest. Nhiều người đã có thường trú, quốc tịch, con cái học trường Hungary. Đây là nguồn kinh nghiệm thực tế quý, nhưng điều kiện của họ thuộc giai đoạn luật cũ.
Bài học rõ nhất là ngôn ngữ: tiếng Hungary khác hẳn các tiếng châu Âu phổ biến, và người không học tiếng thường bị giới hạn trong vòng cộng đồng, khó chuyển sang việc ổn định hơn. Bài học thứ hai là giấy tờ: nhiều rắc rối bắt nguồn từ việc để giấy phép hết hạn, đổi việc không báo, hoặc làm việc cho chủ khác với giấy phép.
Với người mới, điều nên làm là hỏi kinh nghiệm cộng đồng về đời sống, nhưng hỏi cơ quan nhập cư về luật. Lời khuyên dựa trên kinh nghiệm luật cũ có thể không còn đúng với luật năm 2024.
Đời sống ở Hungary: chi phí, ngôn ngữ và trường cho con
So với Tây Âu và Bắc Âu, chi phí sống ở Hungary thấp hơn, nhất là ngoài Budapest. Tuy vậy, lương phổ thông cũng thấp hơn, nên lao động khách sau khi trừ chỗ ở và sinh hoạt thường không còn nhiều như quảng cáo. Người đi làm nên tự tính một bảng thu chi giả định với lương sau thuế thay vì nghe con số tổng.
Hệ thống y tế công ở Hungary gắn với việc đóng bảo hiểm xã hội; người có hợp đồng lao động hợp pháp được tham gia qua chủ thuê. Người tự kinh doanh hoặc nhà đầu tư cần tự lo bảo hiểm theo quy định cho giấy phép của mình.
Con em gia đình có giấy phép đi kèm được học trường công, nhưng học bằng tiếng Hungary. Các trường quốc tế ở Budapest dạy bằng tiếng Anh có học phí cao. Gia đình có con lớn cần tính kỹ khả năng con theo học bằng ngôn ngữ mới, hoặc chi phí trường quốc tế trong nhiều năm.
Năm câu hỏi trước khi nhận lời mời đi Hungary
Nếu được mời sang Hungary làm việc hoặc “định cư”, hãy đòi trả lời bằng văn bản cho các câu sau:
- Giấy phép cụ thể là gì và có thuộc nhóm lao động khách không?
- Chủ thuê thật là ai, địa chỉ nhà máy ở đâu, đơn vị tuyển dụng Hungary có trong danh sách được cấp phép không?
- Lương ghi trong hợp đồng là trước hay sau thuế, chỗ ở và đi lại ai trả, khấu trừ những khoản nào?
- Có được đưa gia đình sang không, và thời gian làm việc có được tính cho thường trú không?
- Doanh nghiệp đưa đi ở Việt Nam có giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài không, phí thu có đúng quy định không?
Câu trả lời mập mờ ở bất kỳ câu nào là lý do để dừng lại. Một hợp đồng đúng luật có thể trả lời cả năm câu bằng giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Đi Hungary làm lao động khách vài năm có lên thường trú được không?
Theo luật nhập cư có hiệu lực từ 2024, thời gian lao động khách không được tính để xin thường trú quốc gia, và giấy phép này không cho bảo lãnh gia đình. Muốn ở lâu dài, bạn cần chuyển sang diện khác, điều không tự động có và phải đáp ứng điều kiện riêng.
Hungary còn chương trình trái phiếu định cư không?
Chương trình trái phiếu cư trú dừng năm 2017. Hiện có diện nhà đầu tư khách theo luật mới với các hình thức góp quỹ bất động sản, mua nhà ở hoặc tài trợ giáo dục đại học. Mức tối thiểu và điều kiện nên kiểm trên trang chính thức của Hungary.
Có thẻ cư trú Hungary thì làm việc ở Đức, Áo được không?
Không. Thẻ cư trú Hungary chỉ cho phép đi lại ngắn hạn trong Schengen. Làm việc ở nước khác cần giấy phép của nước đó. Thẻ Blue Card hoặc thẻ dài hạn EU có cơ chế chuyển nước riêng nhưng vẫn phải nộp hồ sơ tại nước mới.
Học tiếng Hungary mất bao lâu để thi quốc tịch?
Phụ thuộc người học, nhưng tiếng Hungary thuộc nhóm khó với người Việt. Bài thi hiến pháp đòi hiểu và trả lời bằng tiếng Hungary. Người có kế hoạch ở lâu nên học từ năm đầu, kết hợp lớp chính quy và giao tiếp hằng ngày.
Con sinh ra ở Hungary có quốc tịch Hungary không?
Hungary cấp quốc tịch chủ yếu theo huyết thống. Con của hai cha mẹ người nước ngoài sinh ở Hungary không tự động có quốc tịch Hungary, mà được cấp cư trú theo cha mẹ và có thể nhập tịch sau này theo điều kiện.