Vùng Đại Tây Dương của Canada gồm bốn tỉnh: Nova Scotia, New Brunswick, Đảo Hoàng tử Edward (PEI) và Newfoundland và Labrador. Người có tay nghề muốn định cư ở đây có hai nhóm đường chính: Chương trình nhập cư Đại Tây Dương (Atlantic Immigration Program, AIP) dựa trên việc làm với chủ lao động được tỉnh chỉ định, và chương trình đề cử riêng của từng tỉnh với các luồng tay nghề, sinh viên, nghề thiếu.
AIP bắt đầu dưới dạng thí điểm năm 2017 và trở thành chương trình thường trực từ đầu năm 2022. Điểm khác biệt lớn nhất so với Express Entry là AIP không xếp hạng bằng điểm CRS: nếu bạn có lời mời làm việc hợp lệ từ chủ lao động được chỉ định, đạt ngưỡng ngôn ngữ, học vấn và kinh nghiệm, rồi được tỉnh chấp thuận, bạn được nộp hồ sơ thường trú. Vì vậy AIP đặc biệt có ý nghĩa với người lớn tuổi hoặc điểm CRS thấp nhưng có nghề mà chủ lao động miền Đông cần.
Vì sao bốn tỉnh miền Đông có chương trình riêng
Các tỉnh Đại Tây Dương có dân số già hơn mức trung bình của Canada, nhiều ngành như chế biến thuỷ sản, chăm sóc người già, y tế, xây dựng, vận tải thiếu người. Trong nhiều năm, người nhập cư đến đây rồi chuyển sang Ontario hay British Columbia, khiến tỉnh mất người vừa thu hút được. AIP được thiết kế để giải bài toán giữ chân: người nhập cư phải có việc làm ngay tại tỉnh, chủ lao động cam kết hỗ trợ hội nhập, và có kế hoạch định cư lập cùng tổ chức hỗ trợ.
Thiết kế này nói lên điều tỉnh mong đợi ở bạn. Tỉnh không chỉ cần một người đủ điều kiện giấy tờ, mà cần một gia đình sẽ ở lại: con đi học ở trường địa phương, vợ hoặc chồng tìm được việc, cả nhà quen với mùa đông dài và nhịp sống thành phố nhỏ. Những hồ sơ cho thấy ý định ở lại rõ ràng, chẳng hạn đã thuê nhà, đã tìm hiểu trường học, có người thân trong vùng, thường thuận lợi hơn ở khâu chấp thuận của tỉnh.
Với người Việt, Halifax và Moncton đã có cộng đồng nhỏ, có cửa hàng thực phẩm châu Á và các tổ chức hỗ trợ người mới. Những thị trấn ven biển nhỏ hơn thì gần như không có cộng đồng Việt, và đó là yếu tố cần tính thật trước khi nhận lời mời làm việc.
Chương trình AIP vận hành theo năm bước
Thứ tự dưới đây là khung chung; chi tiết điều kiện, nhất là ngưỡng ngôn ngữ và kinh nghiệm, cần đối chiếu với trang AIP trên canada.ca và trang của tỉnh tại thời điểm nộp.
- Tìm chủ lao động được chỉ định. Chỉ doanh nghiệp đã được tỉnh chỉ định tham gia AIP mới đưa ra lời mời làm việc hợp lệ cho chương trình. Mỗi tỉnh công bố cách kiểm tra tư cách chỉ định; đừng tin lời một người môi giới rằng chủ lao động "đã có suất".
- Nhận lời mời làm việc đáp ứng điều kiện. Công việc phải toàn thời gian, không thời vụ. Theo quy định hiện hành, với nghề thuộc nhóm TEER 0 đến 3, lời mời phải kéo dài ít nhất một năm; với nhóm TEER 4, lời mời phải là việc làm không xác định thời hạn.
- Lập kế hoạch định cư. Bạn làm việc với một tổ chức hỗ trợ định cư được công nhận để có bản kế hoạch định cư cho cả gia đình. Đây là điều kiện bắt buộc, không phải thủ tục cho có.
- Chủ lao động xin thư chấp thuận của tỉnh (endorsement). Tỉnh xem lời mời, kế hoạch định cư và hồ sơ của bạn, rồi cấp thư chấp thuận nếu đạt. Thư này là điều kiện để nộp hồ sơ thường trú.
- Nộp hồ sơ thường trú lên IRCC. Hồ sơ gồm kết quả ngôn ngữ, thẩm định học vấn, bằng chứng kinh nghiệm, chứng minh tài chính nếu chưa sống và làm việc ở Canada, lý lịch tư pháp và khám sức khoẻ. Nếu chủ lao động cần bạn bắt đầu sớm, có thể xin giấy phép lao động tạm thời với thư hỗ trợ của tỉnh.
Ngưỡng ngôn ngữ của AIP thấp hơn Express Entry: tại thời điểm viết, mức tối thiểu khoảng CLB 5 với nghề TEER 0 đến 3 và CLB 4 với nghề TEER 4. Kinh nghiệm làm việc cần khoảng một năm làm việc tương đương toàn thời gian trong năm năm gần nhất, trừ sinh viên tốt nghiệp đủ điều kiện từ trường trong vùng. Các mức này có thể được điều chỉnh, hãy kiểm lại trên canada.ca.
AIP, đề cử tỉnh bang Đại Tây Dương và Express Entry: so sánh nhanh
Ba đường có thể cùng phù hợp với một hồ sơ. Bảng dưới giúp bạn thấy điểm mạnh và giới hạn của từng đường.
| Tiêu chí | AIP | Đề cử tỉnh bang Đại Tây Dương | Express Entry |
|---|---|---|---|
| Có cần lời mời làm việc | Bắt buộc, từ chủ lao động được chỉ định | Tuỳ luồng; nhiều luồng cần | Không bắt buộc |
| Có xếp hạng bằng điểm CRS | Không | Luồng gắn Express Entry có, luồng nền không | Có |
| Ngưỡng ngôn ngữ | Thấp, theo nhóm TEER | Tuỳ luồng | Thường từ CLB 7 với FSW |
| Nghề bán kỹ năng TEER 4 | Được, nếu việc làm không xác định thời hạn | Một số luồng nhận | Không |
| Ràng buộc nơi sống | Có, theo lời mời và kế hoạch định cư | Có, theo ý định khai với tỉnh | Không ràng buộc tỉnh |
Nếu bạn có điểm CRS khá nhưng chưa đủ, đề cử gắn Express Entry của một tỉnh miền Đông có thể là đường nhanh. Nếu bạn lớn tuổi, ngôn ngữ ở mức trung bình nhưng có lời mời từ chủ lao động được chỉ định, AIP thường thực tế hơn.
Đề cử riêng của từng tỉnh: nét chính cần biết
Nova Scotia. Tỉnh có nhiều luồng gắn Express Entry và luồng dựa trên việc làm, có lúc nhắm nghề y tế, xây dựng, chăm sóc trẻ em. Halifax là thị trường lao động lớn nhất vùng nhưng giá thuê nhà đã tăng mạnh trong những năm gần đây, cần tính thật chi phí ở.
New Brunswick. Là tỉnh song ngữ chính thức duy nhất của Canada, có luồng ưu tiên người nói tiếng Pháp bên cạnh luồng tay nghề. Moncton, Saint John và Fredericton là ba trung tâm việc làm; mỗi nơi có cộng đồng người nhập cư riêng.
Đảo Hoàng tử Edward. Tỉnh nhỏ nhất Canada, dùng hệ thống ý định quan tâm và rút theo đợt, thường ưu tiên người đã làm việc tại tỉnh. Kinh tế dựa nhiều vào nông nghiệp, thuỷ sản, du lịch và y tế. Quy mô nhỏ nghĩa là ít việc, nhưng mỗi lao động có tay nghề được nhìn thấy rõ.
Newfoundland và Labrador. Tỉnh xa nhất về phía đông, có chương trình tìm người cho ngành y tế và các nghề kỹ thuật, kèm chính sách hỗ trợ hội nhập. Khí hậu và khoảng cách địa lý là yếu tố thực tế cần cân nhắc, đặc biệt với gia đình có người lớn tuổi.
Điểm chung của cả bốn tỉnh. Các luồng đóng mở theo phân bổ suất hằng năm, ưu tiên người đã sống và làm việc tại tỉnh, và đánh giá kỹ ý định cư trú. Mọi chi tiết về điểm EOI, nghề ưu tiên, mức lương tối thiểu đều phải lấy từ trang chính thức của tỉnh ở thời điểm nộp.
Đời sống thực ở vùng Đại Tây Dương mà hồ sơ không nói
Mùa đông ở miền Đông Canada dài, nhiều tuyết và gió biển, nhưng không lạnh khô như vùng thảo nguyên. Giao thông công cộng ngoài Halifax rất hạn chế, nên phần lớn gia đình cần ô tô và bằng lái tỉnh bang. Người mới đến từ thành phố lớn ở Việt Nam thường thấy khó nhất không phải cái lạnh mà là nhịp sống chậm, cửa hàng đóng sớm và ít lựa chọn ăn uống quen thuộc.
Một điểm cần biết trước là tình trạng thiếu bác sĩ gia đình ở nhiều tỉnh Canada, kể cả vùng Đại Tây Dương. Có bảo hiểm y tế tỉnh không có nghĩa là có ngay bác sĩ riêng; nhiều gia đình phải đăng ký vào danh sách chờ và dùng phòng khám không hẹn trước. Gia đình có người mắc bệnh mãn tính nên tìm hiểu cách tiếp cận dịch vụ y tế ở thành phố mình định đến trước khi nhận việc.
Ngược lại, giá nhà ở nhiều thị trấn vẫn mềm hơn các đô thị lớn, trường công lập nhỏ và gần gũi, và cộng đồng địa phương thường đón người mới khá cởi mở. Người đã chấp nhận sống ở một thành phố nhỏ, có công việc ổn định và con cái hoà nhập tốt, thường ở lại lâu dài. Những người định "lấy thường trú rồi đi" thì vừa khó qua khâu chấp thuận, vừa phải làm lại từ đầu ở nơi mới.
Những câu nên hỏi chủ lao động trước khi nhận lời mời AIP
Một lời mời làm việc ở thị trấn nhỏ thay đổi cả gia đình bạn. Hỏi rõ những điều dưới đây và giữ câu trả lời bằng văn bản.
- Doanh nghiệp đã được tỉnh chỉ định tham gia AIP chưa, và tư cách đó còn hiệu lực đến khi nào?
- Mã nghề NOC và nhóm TEER của vị trí là gì, mô tả công việc có khớp với kinh nghiệm thật của bạn không?
- Lương theo giờ, số giờ mỗi tuần, làm ca hay giờ hành chính, có tăng lương theo năm không?
- Chủ lao động hỗ trợ gì trong giai đoạn đầu: tìm nhà, đưa đón, đăng ký bảo hiểm y tế, trường cho con?
- Nếu bạn sang trước bằng giấy phép lao động tạm thời, ai chịu chi phí nào, và chi phí nào luật không cho chủ lao động thu của người lao động?
- Trước bạn, doanh nghiệp đã tuyển bao nhiêu người qua AIP, họ còn làm ở đó không?
Nếu ai đó yêu cầu bạn trả tiền để có lời mời làm việc, hoặc lời mời đến kèm điều kiện trả "phí giữ chỗ", đó là dấu hiệu lừa đảo. Chương trình không cho phép mua bán lời mời làm việc.
Gia đình đi kèm và kế hoạch định cư
Hồ sơ AIP và đề cử tỉnh bang tính cả gia đình: vợ hoặc chồng và con phụ thuộc được đưa vào hồ sơ thường trú, khám sức khoẻ và kiểm tra lý lịch cùng đương đơn chính. Chứng minh tài chính, nếu áp dụng, cũng tính theo số người trong gia đình. Vì vậy kế hoạch định cư lập với tổ chức hỗ trợ không chỉ nói về công việc của bạn, mà về chỗ ở, trường học, việc làm của người phối ngẫu, lớp ngôn ngữ, đăng ký bảo hiểm y tế tỉnh cho cả nhà.
Các tổ chức hỗ trợ định cư được chính phủ tài trợ cung cấp dịch vụ miễn phí cho người nhập cư: tư vấn tìm nhà, lớp tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, hướng dẫn đăng ký giấy tờ, kết nối việc làm cho người đi kèm. Ở vùng Đại Tây Dương, nơi cộng đồng người Việt còn nhỏ, những tổ chức này thường là điểm tựa đầu tiên. Liên hệ họ ngay khi có lời mời làm việc, đừng đợi tới lúc sang.
Với con cái, trường công lập ở bốn tỉnh miễn học phí cho con của thường trú nhân và nhiều trường hợp con của người có giấy phép lao động hợp lệ. New Brunswick có hai hệ trường tiếng Anh và tiếng Pháp; chọn hệ nào ảnh hưởng tới con nhiều năm, nên tìm hiểu trước. Với người phối ngẫu, hãy tính thực tế việc làm ở thành phố nhỏ: một số nghề chuyên môn khó tìm việc đúng ngành ngoài các trung tâm như Halifax hay Moncton.
Câu hỏi thường gặp
Chương trình AIP có giới hạn tuổi không?
AIP không chấm điểm tuổi như Express Entry và không đặt mức tuổi tối đa trong điều kiện chung. Người trung niên có tay nghề và lời mời hợp lệ vẫn có thể đủ điều kiện. Tuy vậy, chủ lao động và tỉnh vẫn xem khả năng làm việc và hội nhập thực tế.
Đang ở Việt Nam có nộp AIP được không?
Được, nếu bạn có lời mời làm việc từ chủ lao động được chỉ định và đáp ứng điều kiện. Người nộp từ nước ngoài phải chứng minh tài chính định cư. Thực tế, phần lớn người thành công đã có liên hệ với chủ lao động trong vùng qua việc học, việc làm hoặc người thân.
Có thể chuyển sang tỉnh khác sau khi có thường trú qua AIP không?
Thường trú nhân có quyền di chuyển trong Canada theo hiến chương. Tuy nhiên khi nộp AIP bạn phải có ý định thật sự làm việc và sống tại tỉnh. Nếu bằng chứng cho thấy bạn không định ở lại ngay từ đầu, hồ sơ có thể bị đánh giá là khai sai.
Vợ hoặc chồng đi cùng có được đi làm không?
Vợ hoặc chồng của người lao động có tay nghề thường có thể xin giấy phép lao động mở theo các chính sách hiện hành, nhưng điều kiện đã được siết trong những năm gần đây theo nhóm nghề của người chính. Cần kiểm quy định đang áp dụng trên canada.ca.
Mất việc trong lúc chờ thường trú thì hồ sơ AIP ra sao?
Lời mời làm việc và thư chấp thuận là nền tảng của hồ sơ, nên mất việc có thể ảnh hưởng nghiêm trọng. Bạn cần báo ngay cho tỉnh và IRCC. Một số trường hợp tỉnh cho phép tìm chủ lao động được chỉ định khác, nhưng không có bảo đảm.
Sinh viên học ở trường vùng Đại Tây Dương có lợi thế gì?
Sinh viên tốt nghiệp chương trình đủ điều kiện ở trường trong vùng được miễn yêu cầu kinh nghiệm làm việc của AIP nếu đáp ứng các điều kiện về thời gian học và cư trú. Họ cũng thường có sẵn mạng lưới với chủ lao động địa phương.