Định cư Đan Mạch có đường vào khá rõ cho người có việc làm lương cao hoặc nghề thuộc danh sách thiếu hụt, nhưng thuộc nhóm nước khó lên thường trú và quốc tịch nhất châu Âu. Thường trú theo quy tắc chung đòi khoảng tám năm cư trú hợp pháp cùng điều kiện tiếng và việc làm; quốc tịch thường đòi chín năm và bài thi tiếng khá cao.
Cơ quan xử lý hồ sơ lao động, du học là Cơ quan Tuyển dụng Quốc tế và Hội nhập Đan Mạch (SIRI), còn đoàn tụ gia đình và thường trú do Cơ quan Di trú Đan Mạch xét; cả hai dùng cổng nyidanmark.dk. Bài này đi qua các diện người Việt hay tính tới và những quy tắc riêng có của Đan Mạch, như quy tắc 24 tuổi khi bảo lãnh vợ chồng.
Các diện lao động chính và điều kiện cốt lõi
Đan Mạch có nhiều diện lao động, nhưng người Việt thường dùng ba hoặc bốn diện dưới đây. Ngưỡng lương và danh sách nghề đổi định kỳ, nên tra trên nyidanmark.dk trước khi nhận lời mời.
| Diện | Ai hợp | Điều kiện chính | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Pay Limit Scheme | Người có lời mời lương cao, không cần nghề cụ thể | Lương năm đạt ngưỡng do nhà nước công bố hằng năm | Đơn giản nhất nếu lương đủ cao |
| Positive List (trình độ cao) | Người có bằng đại học đúng nghề thuộc danh sách thiếu hụt | Bằng được công nhận, lời mời đúng nghề, lương theo mặt bằng Đan Mạch | Danh sách đổi hai lần một năm |
| Positive List (tay nghề) | Thợ có chứng chỉ nghề thuộc danh sách | Trình độ nghề được công nhận tương đương, lời mời đúng nghề | Chứng chỉ nghề Việt Nam phải được đánh giá |
| Fast-track | Người được công ty đã được chứng nhận tuyển | Công ty có chứng nhận, thủ tục nhanh hơn | Phụ thuộc tư cách công ty |
| Nghiên cứu, giảng dạy | Nhà nghiên cứu, giảng viên được trường, viện tuyển | Lời mời từ cơ sở nghiên cứu, trình độ phù hợp | Thường kèm diện cho gia đình đi theo |
Đan Mạch còn có thêm một ngưỡng lương thấp hơn (thường gọi là Supplementary Pay Limit) kèm điều kiện thất nghiệp trong nước và đăng tuyển. Diện này hữu ích cho một số nghề, nhưng điều kiện phức tạp hơn và thay đổi theo tình hình lao động.
Công nhận bằng cấp và vì sao Positive List không “dễ” như tên gọi
Positive List là danh sách nghề mà Đan Mạch đang thiếu, gồm nhiều nghề y tế, kỹ thuật, công nghệ và thợ có tay nghề. Tên gọi khiến nhiều người nghĩ cứ có nghề trong danh sách là đi được. Thực tế, bạn phải có bằng hoặc chứng chỉ được đánh giá là tương đương với chuẩn đào tạo Đan Mạch cho nghề đó, và lời mời làm việc phải đúng chính nghề trong danh sách.
Với nghề cần giấy phép hành nghề như bác sĩ, điều dưỡng, nha sĩ, bạn còn phải được cơ quan y tế Đan Mạch cấp phép, thường kèm yêu cầu tiếng Đan Mạch ở mức khá cao và có khi thực tập có giám sát. Quá trình này có thể kéo dài hơn một năm, nên kế hoạch “sang làm điều dưỡng ngay” thường không thực tế.
Người Việt có bằng kỹ sư, công nghệ thông tin có lợi thế hơn: nhiều công ty Đan Mạch dùng tiếng Anh nội bộ và các nghề này hay nằm trong danh sách. Tuy vậy, ngoài môi trường quốc tế, tiếng Đan Mạch vẫn quyết định khả năng đổi việc và hội nhập.
Trước khi nhận lời mời, hãy tra danh sách hiện hành và mô tả yêu cầu bằng cấp trên nyidanmark.dk, rồi so với bảng điểm, chương trình học của mình. Nếu chưa chắc, việc đánh giá bằng sớm rẻ hơn rất nhiều so với việc bị từ chối sau khi đã nghỉ việc ở Việt Nam.
Đoàn tụ vợ chồng ở Đan Mạch: quy tắc 24 tuổi và những điều kiện khắt khe
Hai trường hợp khác nhau. Vợ hoặc chồng của người đang có giấy phép lao động hay du học theo diện của SIRI thường được cấp giấy phép đi kèm, điều kiện nhẹ hơn. Còn bảo lãnh vợ chồng cho công dân Đan Mạch hoặc người có thường trú thuộc diện đoàn tụ gia đình, với điều kiện khắt khe hơn nhiều.
Quy tắc 24 tuổi. Với diện đoàn tụ gia đình, cả người bảo lãnh và người được bảo lãnh thường phải đủ 24 tuổi. Quy tắc này nhằm hạn chế hôn nhân ép buộc. Hồ sơ của đôi trẻ hơn gần như phải chờ đến khi cả hai đủ tuổi.
Bảo đảm tài chính. Người bảo lãnh thường phải đặt một khoản bảo đảm tài chính (thường là bảo lãnh ngân hàng) và cam kết tự nuôi người được bảo lãnh, không nhận trợ cấp xã hội trong một khoảng thời gian trước đó. Mức bảo đảm điều chỉnh hằng năm.
Nhà ở đạt chuẩn. Người bảo lãnh phải có chỗ ở đủ diện tích, không thuộc khu vực bị hạn chế theo quy định riêng của Đan Mạch.
Thi tiếng Đan Mạch. Người được bảo lãnh thường phải đỗ bài kiểm tra tiếng Đan Mạch trong thời gian nhất định sau khi đến. Không đạt có thể ảnh hưởng đến gia hạn.
Thường trú Đan Mạch: con đường 8 năm và các điều kiện phải đủ cùng lúc
Thường trú ở Đan Mạch không tự động sau một số năm, mà đòi đủ một bộ điều kiện tại thời điểm nộp. Theo quy tắc chung, bạn cần:
- Đã cư trú hợp pháp tại Đan Mạch khoảng tám năm. Một số người đáp ứng thêm các điều kiện bổ sung (như việc làm lâu, tiếng Đan Mạch cao, thu nhập cao) có thể được xét sau bốn năm.
- Đã làm việc toàn thời gian hoặc tự kinh doanh trong phần lớn thời gian trước khi nộp (quy định cụ thể khoảng ba năm rưỡi trong bốn năm gần nhất) và vẫn đang làm việc.
- Đỗ bài kiểm tra tiếng Đan Mạch ở mức quy định.
- Không nhận một số loại trợ cấp xã hội trong khoảng thời gian trước khi nộp và khi xét đơn.
- Không có nợ công quá hạn và không có tiền án ở mức bị loại.
- Ký tuyên bố hội nhập và công dân tích cực, nộp lệ phí và đầy đủ giấy tờ.
Quy định thường trú của Đan Mạch thay đổi khá thường xuyên, và mỗi lần đổi có thể có điều khoản chuyển tiếp. Kiểm điều kiện đang áp dụng cho trường hợp của bạn trên nyidanmark.dk, nhất là khi bạn đã cư trú nhiều năm theo quy định cũ.
Quốc tịch Đan Mạch: chín năm, bài thi tiếng và hai quốc tịch
Quốc tịch Đan Mạch được cấp bằng luật do Quốc hội thông qua theo danh sách, không phải bằng quyết định hành chính như nhiều nước. Điều kiện chung gồm khoảng chín năm cư trú liên tục (rút ngắn với vợ chồng của công dân Đan Mạch), có thường trú, đỗ bài thi tiếng Đan Mạch ở mức cao (thường là bài thi tiếng Đan Mạch trình độ ba hoặc tương đương), đỗ bài thi kiến thức công dân, tự nuôi sống trong thời gian dài và không có nợ công.
Đan Mạch cho phép giữ hai quốc tịch từ ngày 1/9/2015. Người Việt nhập tịch không bị luật Đan Mạch bắt bỏ quốc tịch Việt Nam; việc giữ hay không phụ thuộc vào luật Việt Nam.
Điều kiện tiền án ở Đan Mạch rất chặt: cả một số mức phạt tiền cho vi phạm nhất định cũng có thể làm bạn phải chờ thêm nhiều năm. Người đang tính nhập tịch cần giữ hồ sơ sạch tuyệt đối, kể cả với vi phạm giao thông nghiêm trọng.
Du học Đan Mạch và thẻ Establishment Card sau tốt nghiệp
Sinh viên ngoài EU học bậc đại học, thạc sĩ ở Đan Mạch phải trả học phí và chứng minh tài chính. Trong thời gian học, sinh viên được làm thêm có giới hạn giờ trong tuần, và được làm toàn thời gian vào các tháng hè theo quy định. Vượt giờ làm thêm là vi phạm điều kiện giấy phép và có thể ảnh hưởng tới mọi hồ sơ về sau, kể cả thường trú.
Điểm đáng chú ý là thẻ Establishment Card: người hoàn thành chương trình cử nhân, thạc sĩ hoặc tiến sĩ tại Đan Mạch có thể xin giấy phép cư trú để tìm việc hoặc lập doanh nghiệp, thời hạn tối đa khoảng hai năm. Thời gian này cho phép bạn làm việc tự do trong lúc tìm công việc đủ điều kiện cho Pay Limit, Positive List hoặc diện khác.
Hồ sơ Establishment Card có hạn nộp gắn với ngày hoàn thành chương trình, nên nhiều sinh viên lỡ hạn vì bận viết luận văn. Xem quy định thời hạn trên nyidanmark.dk từ năm cuối, và chuẩn bị giấy xác nhận tốt nghiệp sớm.
Du học là đường dài hơn nhưng giúp giải bài toán khó nhất của Đan Mạch: tiếng Đan Mạch và mạng lưới tuyển dụng. Người đã học ở Đan Mạch vài năm và tham gia khóa tiếng song song thường đạt điều kiện thường trú dễ hơn người được tuyển thẳng từ nước ngoài.
Tháng đầu ở Đan Mạch: CPR, MitID và những thủ tục không được bỏ
Gần như mọi dịch vụ ở Đan Mạch đều đi qua số CPR và định danh điện tử MitID. Người mới sang nên làm theo thứ tự:
- Đăng ký địa chỉ và lấy số CPR tại chính quyền địa phương sau khi có giấy phép cư trú và chỗ ở. Không có CPR thì không có bác sĩ gia đình, không mở được tài khoản ngân hàng thông thường.
- Lấy MitID để đăng nhập các dịch vụ công, ngân hàng, thuế. Hầu hết thư từ nhà nước gửi vào hộp thư điện tử công, nên kiểm thường xuyên để không lỡ hạn.
- Lấy thẻ thuế và đăng ký tài khoản nhận lương để lương được trả đúng và khấu trừ thuế đúng; lương trả sai tài khoản có thể làm hồ sơ Pay Limit gặp vấn đề.
- Đăng ký khóa tiếng Đan Mạch qua chính quyền địa phương. Tiếng là điều kiện xuyên suốt cho thường trú và quốc tịch, nên bắt đầu càng sớm càng tốt.
- Báo thay đổi đúng hạn: đổi việc, đổi địa chỉ, nghỉ việc đều cần báo SIRI hoặc cơ quan liên quan. Không báo có thể làm giấy phép mất hiệu lực.
Mỗi bước trên đều có hạn riêng và ghi rõ trên nyidanmark.dk. Giữ một sổ ghi lại ngày nhận giấy phép, ngày đăng ký CPR, ngày bắt đầu làm việc giúp bạn tính đúng thời gian cư trú khi xin thường trú sau này.
Ai hợp và ai không hợp với Đan Mạch
Không phải ai cũng nên chọn Đan Mạch, dù đời sống ở đây được đánh giá cao. Một vài gợi ý để tự đánh giá:
- Hợp: kỹ sư, chuyên gia công nghệ, nhà nghiên cứu có lời mời lương cao; người đã học ở Đan Mạch và có mạng lưới; gia đình chấp nhận học tiếng Đan Mạch nghiêm túc nhiều năm.
- Cân nhắc kỹ: người cần bảo lãnh vợ chồng dưới 24 tuổi; người muốn đưa cha mẹ sang sống cùng; người dự định ở vài năm rồi chuyển nước khác.
- Không hợp: người tìm “thẻ châu Âu nhanh” để đi lại, người muốn kinh doanh nhỏ không có kinh nghiệm thị trường Đan Mạch, người không thể đạt được tiếng Đan Mạch ở mức cao.
- Chi phí sống: thuế thu nhập cao, nhà ở Copenhagen đắt và khó thuê; đổi lại có giáo dục, y tế công, chế độ nghỉ phép rộng rãi.
- Gia đình có con: trường công miễn phí, nhưng con lớn sang muộn cần lớp tiếng chuyển tiếp; thời gian thích nghi có thể dài.
Nói ngắn gọn, Đan Mạch mở cửa cho người lao động lương cao nhưng đóng chặt ở khâu ở lâu dài và gia đình mở rộng. Ai tính kế hoạch hai mươi năm nên cân nhắc thêm Thụy Điển, Na Uy hay Phần Lan để so điều kiện thường trú.
Câu hỏi thường gặp
Pay Limit Scheme có đòi bằng đại học không?
Diện này chủ yếu xét mức lương; không bắt buộc bằng cấp cụ thể, miễn công việc thật và lương năm đạt ngưỡng do Đan Mạch công bố. Lương phải trả vào tài khoản ngân hàng Đan Mạch, và một số khoản phụ cấp không được tính vào ngưỡng.
Vợ chồng dưới 24 tuổi có cách nào sang Đan Mạch sống cùng không?
Nếu người ở Đan Mạch đang có giấy phép lao động hay du học, vợ hoặc chồng thường được cấp giấy phép đi kèm theo diện của SIRI, không áp quy tắc 24 tuổi. Còn bảo lãnh theo diện đoàn tụ gia đình cho công dân hoặc người thường trú thì thường phải chờ đủ tuổi.
Mất việc ở Đan Mạch thì giấy phép có bị thu hồi không?
Giấy phép lao động gắn với công việc; khi mất việc, giấy phép thường hết hiệu lực sau một thời gian ngắn và bạn có một khoảng để tìm việc mới và xin giấy phép mới. Thời gian cụ thể nên kiểm trên nyidanmark.dk và báo SIRI đúng hạn.
Có thể xin thường trú sớm hơn 8 năm không?
Có, nếu đáp ứng thêm các điều kiện bổ sung như làm việc lâu, tiếng Đan Mạch cao, thu nhập cao, khi đó có thể xét sau khoảng bốn năm. Các điều kiện bổ sung thay đổi theo luật, nên đọc kỹ danh sách hiện hành.
Đan Mạch có diện đầu tư hay kinh doanh để định cư không?
Đan Mạch không có diện đầu tư lấy cư trú. Có chương trình Start-up Denmark cho nhà sáng lập có ý tưởng được hội đồng chuyên gia đánh giá, nhưng đây là diện khởi nghiệp thật, không phải mua cư trú, và tỷ lệ được chấp thuận không cao.
Thi tiếng Đan Mạch có khó không?
Tiếng Đan Mạch được coi là khó với người Việt vì phát âm khác xa chữ viết. Mức thi cho thường trú và quốc tịch cao, đa số người cần học nhiều năm. Chính quyền địa phương thường có khóa tiếng cho người mới đến, nên đăng ký học sớm.