DinhCuToanCau.comĐịnh Cư Toàn Cầu
Du học định cư

Chọn ngành du học để định cư: đọc danh sách nghề thiếu hụt và tránh ngành “nóng ảo”

Ngành học quyết định bạn có visa sau tốt nghiệp, có thẩm định nghề và có việc đúng ngành hay không. Cách đọc danh sách nghề thiếu hụt của Úc, Canada, NZ, Anh.

Vietnamese father and daughter seen from behind sitting on a bench outside a modern engineering faculty building in Perth, late afternoon, long shadows on pale stone paving

Với người đi du học mà có ý định ở lại, ngành học quan trọng hơn tên trường. Ngành quyết định ba thứ: bạn có được cấp visa làm việc sau tốt nghiệp không (Canada đã gắn quyền này với ngành học từ cuối 2024), bạn có qua được thẩm định tay nghề để nộp hồ sơ định cư không (Úc, New Zealand), và quan trọng nhất là bạn có tìm được việc đúng ngành trong vài năm đầu không.

Nhiều gia đình chọn ngành theo câu “ngành này đang thiếu người”. Câu đó có thể đúng ở thời điểm nói, nhưng một khoá cử nhân kéo dài ba đến bốn năm, cộng thêm hai đến ba năm làm việc trước khi đủ điều kiện nộp hồ sơ thường trú. Ngành “nóng” năm con nhập học có thể đã nguội lúc con tốt nghiệp.

Bài này không đưa ra danh sách “mười ngành dễ định cư nhất”, vì danh sách nào như thế cũng lỗi thời sau một hai năm. Thay vào đó là cách đọc các danh sách chính thức, cách phân biệt nhu cầu thật với nhu cầu ảo, và cách giữ đường lui nếu chính sách đổi giữa chừng.

Mỗi nước dùng danh sách nghề theo cách khác nhau

Không phải nước nào cũng có một “danh sách ngành định cư”. Bảng dưới tóm cách từng nước gắn ngành nghề với quyền ở lại, theo cơ chế chứ không theo số liệu cụ thể:

NướcDanh sách dùng để làm gìẢnh hưởng tới du học sinh
CanadaDanh sách ngành học đủ điều kiện PGWP cho bậc cao đẳng; các đợt mời Express Entry theo nhóm nghềHọc cao đẳng sai ngành có thể không được cấp PGWP; bậc đại học trở lên hiện được miễn điều kiện ngành
ÚcDanh sách nghề cho visa tay nghề, mỗi bang có danh sách đề cử riêngNghề phải có trong danh sách và qua thẩm định của cơ quan chuyên ngành mới nộp được EOI
New ZealandGreen List chia hai tầng: lên thẳng thường trú và làm việc rồi mới lênNgành có trong Green List mở lối nhanh; ngành ngoài danh sách phải đi đường tính điểm
AnhDanh sách nghề đủ điều kiện visa Skilled Worker và danh sách nghề được ưu đãi tạm thờiKhông quyết định Graduate Route, nhưng quyết định bạn chuyển sang visa lao động được hay không
MỹDanh sách ngành STEM của Bộ An ninh Nội địaNgành STEM được gia hạn OPT thêm 24 tháng, tăng số lần thử xổ số H-1B
ĐứcDanh sách nghề thiếu hụt cho Thẻ Xanh EU với ngưỡng lương thấp hơnNgành thiếu hụt giúp đủ ngưỡng lương Thẻ Xanh sớm hơn sau tốt nghiệp

Điểm cần nhớ: danh sách của Úc và New Zealand gắn với nghề (bạn làm gì), còn danh sách PGWP của Canada và STEM của Mỹ gắn với ngành học (bằng của bạn ghi gì). Hai loại này không trùng nhau. Một bằng ngành kinh doanh có thể không vào danh sách nào, nhưng người tốt nghiệp vẫn có thể làm nghề kế toán và đi theo nghề đó nếu học đủ môn để qua thẩm định.

Mọi danh sách trên được cập nhật định kỳ, có khi vài lần một năm. Bản hiện hành phải đọc ở canada.ca, immi.homeaffairs.gov.au, immigration.govt.nz, gov.uk, uscis.gov và make-it-in-germany.com trước khi chốt ngành.

Đọc danh sách nghề thiếu hụt như người trong nghề

Danh sách nghề thiếu hụt là bức ảnh chụp nhu cầu lao động tại một thời điểm, không phải lời hứa. Khi đọc, bạn nên tách ba lớp. Lớp thứ nhất: nghề có mặt trong danh sách hay không. Lớp thứ hai: nghề đó có được mời thường xuyên không — một nghề nằm trong danh sách Úc nhưng điểm mời rất cao, hoặc ít bang đề cử, thì trên thực tế vẫn khó. Lớp thứ ba: nghề đó có tuyển người mới ra trường không, hay chỉ thiếu người có năm năm kinh nghiệm.

Lớp thứ ba hay bị bỏ qua nhất. Nhiều nghề thiếu người vì thiếu chuyên viên giàu kinh nghiệm, trong khi vị trí cho người mới tốt nghiệp vẫn đông người tranh. Công nghệ thông tin là ví dụ quen thuộc: danh sách nghề ở nhiều nước vẫn có các nghề phần mềm, nhưng sinh viên quốc tế mới ra trường cạnh tranh với cả sinh viên bản xứ lẫn người đã có kinh nghiệm, và thời kỳ cắt giảm nhân sự công nghệ những năm gần đây làm cửa vào hẹp lại.

Cách kiểm thực tế: tìm số đợt mời hoặc số thư mời theo nghề mà cơ quan di trú công bố trong vài năm gần nhất, đọc báo cáo thị trường lao động của chính phủ nước đó (Úc có Jobs and Skills Australia, Canada có Job Bank với triển vọng nghề theo vùng), và hỏi người đang học năm cuối ngành đó xem bạn cùng lớp quốc tế ra trường làm ở đâu. Ba nguồn này cho bạn bức tranh gần thực tế hơn mọi lời tư vấn.

Các nhóm ngành thường được nhắc tới và trade-off của từng nhóm

Y tế (điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi, kỹ thuật y học). Nhu cầu ổn định ở hầu hết nước nói tiếng Anh và Đức vì dân số già. Đổi lại, đây là ngành có giấy phép hành nghề: phải đăng ký với cơ quan quản lý nghề, đạt tiếng Anh mức cao, học lâm sàng nặng. Người không thích công việc chăm sóc thực sự sẽ bỏ cuộc giữa chừng, và lúc đó tấm bằng gần như không chuyển sang được nghề khác.

Giáo dục (giáo viên mầm non, giáo viên phổ thông). Nhiều nước thiếu giáo viên, đặc biệt ở vùng xa và các môn khoa học. Nhưng giáo viên cũng cần đăng ký hành nghề, yêu cầu tiếng Anh thường cao hơn mức du học, và ở một số nước vị trí giáo viên công lập ưu tiên công dân hoặc thường trú nhân.

Kỹ thuật và xây dựng (kỹ sư dân dụng, điện, cơ khí, khảo sát). Có mặt trong danh sách của nhiều nước và đi được cả đường đại học lẫn đường nghề. Rủi ro nằm ở chu kỳ xây dựng: khi thị trường nhà đất chững lại, tuyển dụng chững theo. Bằng kỹ sư cần được công nhận bởi tổ chức nghề nghiệp, nên chọn chương trình đã được kiểm định.

Nghề kỹ thuật thực hành (thợ điện, thợ ống nước, đầu bếp, thợ cơ khí ô tô). Ở Úc, Canada, New Zealand đây là nhóm có nhu cầu thật và lâu dài. Nhưng đường thẩm định tay nghề nghề thực hành thường đòi số giờ làm việc thực tế đáng kể, không chỉ tấm bằng. Đầu bếp là ví dụ từng bị lạm dụng: nhiều khoá “nấu ăn để định cư” mở ra rồi danh sách siết lại.

Công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu. Lương khởi điểm tốt và ở Mỹ được tính STEM. Cạnh tranh rất cao ở vị trí mới ra trường, phụ thuộc nhiều vào thực tập và dự án thật. Hợp với người thật sự giỏi và thích nghề; không hợp với người chọn vì nghe nói “dễ định cư”.

Kinh doanh, kế toán, marketing. Học dễ vào, nhiều trường mở, nhưng đầu ra cho người quốc tế hẹp. Kế toán từng là nghề định cư phổ biến ở Úc rồi bị đẩy điểm mời lên rất cao. Nếu chọn nhóm này, hãy coi định cư là kết quả phụ chứ không phải mục tiêu chính.

Ngành “nóng ảo”: dấu hiệu nhận biết

Một ngành được gọi là “nóng ảo” khi lời quảng cáo về định cư đi trước nhu cầu tuyển dụng thật. Dấu hiệu đầu tiên là có rất nhiều trường mới, đặc biệt trường tư nhỏ, đột ngột mở cùng một loại khoá, học phí thấp, đầu vào dễ, thời lượng vừa đủ để đáp ứng điều kiện visa. Khi một khoá được thiết kế quanh điều kiện visa chứ không quanh nghề, đó là lúc cần dè chừng.

Dấu hiệu thứ hai là các nước bắt đầu siết đúng nhóm khoá đó. Canada siết các chương trình cao đẳng tư nhân liên kết công lập và gắn PGWP với ngành học. Úc nhiều lần điều chỉnh danh sách nghề và yêu cầu kinh nghiệm thực tế với một số nghề. Anh siết visa cho người phụ thuộc của sinh viên khoá thạc sĩ học thuật. Mỗi lần siết, người đang học dở là người chịu thiệt nhất.

Dấu hiệu thứ ba là cộng đồng sinh viên khoá trước ra trường làm trái ngành hàng loạt: bằng quản trị khách sạn đi làm phụ bếp, bằng quản lý chuỗi cung ứng đi làm kho. Làm trái ngành vài tháng đầu là bình thường, nhưng nếu đó là kết cục phổ biến thì ngành đó không mở được đường định cư theo diện tay nghề, dù tên ngành nghe hợp lý đến đâu.

Ví dụ giả định: hai bạn cùng điểm, hai lựa chọn

Ví dụ giả định để minh hoạ, không phải hồ sơ thật. Minh và Lan cùng mười tám tuổi, cùng có IELTS ở mức khá, gia đình mỗi bên chuẩn bị ngân sách tương đương cho bốn năm. Minh chọn cử nhân kinh doanh quốc tế tại một trường đại học ở thành phố lớn vì nghe nói ngành “linh hoạt”. Lan chọn cử nhân điều dưỡng ở một trường đại học vùng, dù thích ngành này ở mức vừa phải và mất thời gian làm quen với công việc chăm sóc.

Bốn năm sau, Minh có visa làm việc sau tốt nghiệp, tìm việc văn phòng mất nhiều tháng, cuối cùng làm nhân viên bán hàng. Nghề bán hàng không nằm trong danh sách tay nghề, nên Minh phải chọn: học tiếp một bằng khác, tìm chủ lao động bảo lãnh, hoặc về nước. Lan đăng ký hành nghề, làm ở bệnh viện vùng, đủ kinh nghiệm để được bang đề cử. Lan không “giỏi hơn” Minh; Lan chọn ngành có đường nối rõ với nghề.

Điều ví dụ này không nói: không phải ai cũng nên học điều dưỡng. Nếu Lan không chịu được ca đêm và công việc chăm sóc thật, Lan có thể bỏ ngang năm hai và mất nhiều hơn Minh. Một ngành dễ định cư mà bạn không làm nổi lâu dài là lựa chọn tệ, vì định cư diện tay nghề đòi bạn làm đúng nghề ít nhất vài năm.

Quy trình chọn ngành có tính đến định cư

Thứ tự dưới đây đặt sở thích và năng lực lên trước, rồi mới lọc theo danh sách nghề — ngược với cách nhiều gia đình đang làm:

  1. Liệt kê ba đến năm nhóm nghề mà người đi học thực sự có thể làm mười năm, dựa trên năng lực và tính cách, không dựa trên tin đồn.
  2. Với mỗi nghề, kiểm nghề đó có trong danh sách di trú của nước dự định không, và cơ quan nào thẩm định hoặc cấp phép hành nghề.
  3. Đọc yêu cầu thẩm định: bằng phải đúng loại, đủ môn, có thực tập hay không, có cần kinh nghiệm sau tốt nghiệp không.
  4. Kiểm ngành học tương ứng có được tính cho visa sau tốt nghiệp không (đặc biệt ở Canada với bậc cao đẳng, ở Mỹ với mã ngành STEM).
  5. Tìm dữ liệu tuyển dụng thật: số đợt mời theo nghề, báo cáo thị trường lao động, kết cục của sinh viên quốc tế khoá trước.
  6. Chọn ngành có nghề nối tiếp ở hai nước trở lên, để nếu một nước siết thì bằng vẫn dùng được nơi khác hoặc về Việt Nam.
  7. Viết ra phương án nếu không định cư được: tấm bằng này có giá trị gì khi về nước? Nếu câu trả lời là “gần như không có”, hãy cân nhắc lại.

Bước cuối cùng là bước hay bị bỏ qua nhất nhưng có ích nhất. Một ngành tốt cho kế hoạch du học định cư là ngành vẫn đáng học ngay cả khi phần “định cư” không thành.

Câu hỏi thường gặp

Có danh sách ngành du học chắc chắn được định cư không?

Không có. Danh sách nghề của các nước đổi định kỳ, điểm mời lên xuống theo năm, và quyền ở lại phụ thuộc vào việc làm thật sau tốt nghiệp. Danh sách nào hứa chắc chắn đều là quảng cáo, không phải thông tin di trú.

Học ngành không có trong danh sách nghề thì có định cư được không?

Có thể, nhưng qua đường khác: chủ lao động bảo lãnh, kết hôn với công dân, hoặc chuyển sang nghề có trong danh sách sau khi học thêm. Ở Canada, đường Express Entry chung không đòi nghề nằm trong danh sách riêng, nhưng điểm cao hơn các đợt mời theo nhóm nghề.

Ngành STEM ở Mỹ có giúp định cư nhanh hơn không?

Ngành STEM cho thêm 24 tháng OPT sau 12 tháng OPT thường, nghĩa là có nhiều năm hơn để thử xổ số H-1B. Nó không tạo ra đường thẻ xanh riêng; thẻ xanh vẫn cần chủ lao động bảo lãnh hoặc diện khác.

Nên chọn ngành theo danh sách năm nay hay dự đoán năm sau?

Không nên dự đoán chính sách. Hãy chọn ngành có nhu cầu bền vững vì lý do cơ cấu như dân số già, hạ tầng, y tế, và kiểm xem nghề đó đã có mặt trong danh sách nhiều năm liền chưa. Nghề mới vào danh sách một năm thì rủi ro bị rút ra cao hơn.

Đổi ngành sau năm nhất để vào ngành dễ định cư có được không?

Thường được về mặt học thuật, nhưng có thể ảnh hưởng visa, thời gian học tính cho định cư và học phí. Đọc kỹ phần chuyển trường, đổi ngành trong quy định visa du học của nước đó và hỏi bộ phận sinh viên quốc tế của trường trước khi nộp đơn đổi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0921 921 988