Câu hỏi "sống ở New Zealand tốn bao nhiêu một tháng" gần như không có câu trả lời chung. Cùng một gia đình bốn người, ở Auckland thuê nhà gần trung tâm sẽ khác hẳn ở Palmerston North hay Invercargill; có xe hay không, con đi nhà trẻ hay ông bà giữ, làm việc có lương theo giờ hay theo năm — mỗi biến số đẩy ngân sách lên xuống một khoảng lớn.
Vì vậy bài này không đưa ra một con số "chuẩn" mà đi qua từng khoản lớn theo thứ tự ảnh hưởng, những khoản người Việt hay quên, các hỗ trợ của nhà nước có thể giảm gánh nặng, và cách tự dựng ngân sách năm đầu. Số liệu giá cả thay đổi nhanh; muốn có mốc tham khảo, bạn nên xem chỉ số giá tiêu dùng và chi phí sinh hoạt hộ gia đình của Cơ quan Thống kê New Zealand (Stats NZ), cùng giá thuê thật đang rao ở khu bạn định ở.
Tính theo tuần: thói quen đầu tiên cần đổi
Ở Việt Nam, người ta quen tính chi tiêu theo tháng. Ở New Zealand, tiền thuê nhà rao theo tuần, lương thường trả theo tuần hoặc hai tuần, và nhiều hoá đơn tính theo kỳ hai tuần. Nếu bạn lấy giá thuê mỗi tuần nhân bốn để ra tiền tháng, bạn sẽ hụt khoảng một tuần thuê mỗi quý, vì một năm có 52 tuần chứ không phải 48. Cách an toàn là đưa mọi thứ về đơn vị tuần, rồi nhân 52 để ra năm.
Thói quen thứ hai là tách chi phí một lần khỏi chi phí định kỳ. Tháng đầu có hàng loạt khoản chỉ trả một lần: tiền bond, tiền thuê trả trước, đồ dùng gia đình, mua xe, đồng phục và dụng cụ học tập cho con. Gộp chúng vào chi tiêu hằng tuần sẽ làm bạn tưởng cuộc sống ở đây đắt hơn thực tế, và ngược lại, quên chúng thì tháng đầu cạn tiền.
Thói quen thứ ba là nhìn lương sau thuế và các khoản khấu trừ. Lương ghi trên hợp đồng là trước thuế thu nhập, trước phí ACC và trước khoản đóng KiwiSaver nếu bạn tham gia. Ngân sách phải dựng trên số tiền thật về tài khoản.
Các khoản lớn theo thứ tự ảnh hưởng
Nhà ở. Thường là khoản lớn nhất, nhất là ở Auckland, Wellington và Queenstown. Ngoài tiền thuê, tính thêm bảo hiểm đồ đạc trong nhà và, nếu sau này mua nhà, phí hội đồng thành phố, bảo hiểm nhà và lãi vay.
Đi lại. Ngoài hai thành phố lớn có giao thông công cộng tương đối, phần lớn gia đình cần xe riêng. Chi phí gồm tiền mua xe, xăng, phí đăng ký lưu hành, kiểm định an toàn định kỳ và bảo hiểm. Bảo hiểm xe không bắt buộc theo luật ở New Zealand, nhưng lái xe không có bảo hiểm mà gây tai nạn với xe người khác có thể mất một khoản rất lớn.
Thực phẩm. Giá thực phẩm ở siêu thị cao so với thu nhập là chuyện người dân New Zealand cũng phàn nàn. Mua theo mùa, đi chợ nông sản cuối tuần, mua thịt số lượng lớn rồi chia đông lạnh giúp giảm đáng kể. Đồ khô châu Á mua ở cửa hàng châu Á thường rẻ hơn siêu thị lớn.
Điện và sưởi. Mùa đông kéo dài vài tháng, nhà cũ cách nhiệt kém làm tiền điện tăng mạnh. Đây là khoản dao động nhiều nhất trong năm, cần để dư.
Trẻ nhỏ. Nhà trẻ cho trẻ dưới ba tuổi là khoản rất nặng nếu cả hai vợ chồng đi làm. Từ ba tuổi, trẻ được hỗ trợ một phần giờ học mầm non miễn phí; phần ngoài số giờ đó gia đình vẫn trả.
Điện thoại, internet. Không lớn, nhưng nên chọn gói sau khi đã có địa chỉ ổn định để so được các nhà mạng ở khu đó.
Đọc phiếu lương đầu tiên: từ lương hợp đồng tới tiền về tài khoản
Phiếu lương ở New Zealand thường ghi số giờ làm, lương theo giờ hoặc phần lương năm chia theo kỳ, rồi trừ ba nhóm khoản. Nhóm thứ nhất là thuế thu nhập khấu trừ tại nguồn (PAYE), tính theo biểu thuế luỹ tiến và mã thuế bạn khai với chủ lao động; với công việc chính, người làm công thường dùng mã M. Khai sai mã thuế, hoặc không cung cấp số IRD cho chủ lao động, có thể khiến bạn bị khấu trừ ở mức cao hơn cho tới khi sửa.
Nhóm thứ hai là phí ACC của người lao động, khoản nhỏ tính trên thu nhập để nuôi hệ thống bồi thường tai nạn. Nhóm thứ ba là KiwiSaver nếu bạn tham gia: người lao động đóng theo tỷ lệ tự chọn trong các mức cho phép, chủ lao động đóng thêm phần của họ. Mức đóng mặc định đã được công bố điều chỉnh tăng dần từ 2026; kiểm tỷ lệ hiện hành với IRD khi lập ngân sách.
Người làm theo giờ hoặc theo ca (casual) đôi khi được trả thêm một khoản tiền nghỉ phép cộng thẳng vào mỗi kỳ lương thay vì nghỉ có lương sau này. Khoản đó nhìn thì làm lương tuần cao hơn, nhưng thực chất là tiền của những ngày bạn sẽ nghỉ không lương — nên để riêng ra, đừng tính vào chi tiêu thường xuyên. Khi lập ngân sách, lấy con số "tiền về tài khoản" của hai ba kỳ lương đầu làm gốc, không dùng lương ghi trên hợp đồng.
Những khoản người mới hay quên
Ngoài các khoản lớn, dưới đây là những thứ thường làm ngân sách năm đầu bị hụt:
- Khám bác sĩ gia đình (GP) cho người lớn không miễn phí; mỗi lần khám có phí do phòng khám đặt, trẻ nhỏ thường được miễn hoặc giảm.
- Nha khoa cho người lớn gần như tự trả hoàn toàn; trẻ em được chăm sóc răng cơ bản miễn phí tới một độ tuổi.
- Tiền "đóng góp tự nguyện" và chi phí hoạt động ngoại khoá ở trường công, cùng đồng phục ở nhiều trường.
- Bảo hiểm y tế tư nhân nếu muốn phẫu thuật theo lịch sớm hơn thay vì xếp hàng ở bệnh viện công.
- Vé máy bay về Việt Nam: một chuyến cả gia đình dịp Tết có thể bằng vài tháng tiền chợ.
- Chuyển tiền về Việt Nam hỗ trợ cha mẹ, cùng phí chuyển và chênh lệch tỷ giá.
- Lệ phí visa, gia hạn hộ chiếu, dịch thuật giấy tờ trong các năm chờ thường trú.
- Đồ ấm mùa đông: áo khoác, chăn điện, máy hút ẩm — mua một lần nhưng không rẻ.
Gom các khoản này thành một "quỹ không thường xuyên", trích đều mỗi tuần một ít. Khi tới lúc phải trả, bạn không phải rút từ tiền thuê nhà hay tiền chợ.
Các hỗ trợ có thể giảm gánh nặng
New Zealand có một số hỗ trợ mà gia đình mới sang hay bỏ sót vì nghĩ chỉ dành cho công dân. Điều kiện từng loại khác nhau, phần lớn gắn với tư cách cư trú, thu nhập và thời gian sống ở New Zealand, nên cần kiểm trực tiếp với cơ quan quản lý.
Với trẻ nhỏ, chương trình 20 giờ mầm non (20 Hours ECE) hỗ trợ trẻ từ ba tới năm tuổi tối đa 20 giờ mỗi tuần ở các cơ sở tham gia chương trình. Trẻ dưới ba tuổi có thể được trợ cấp giờ giữ trẻ nếu gia đình đạt điều kiện về thu nhập và công việc. Với gia đình có con, Working for Families là gói tín dụng thuế do cơ quan thuế IRD quản lý, tính theo thu nhập hộ và số con; thường người có thường trú mới đủ điều kiện, và có yêu cầu về thời gian cư trú.
Với người lớn, đăng ký với một phòng khám GP gần nhà giúp phí khám thấp hơn so với khám vãng lai, nếu bạn đủ điều kiện được dùng y tế công. Tai nạn — kể cả té ngã ở nhà, chấn thương khi chơi thể thao — được hệ thống ACC chi trả một phần chi phí điều trị, áp dụng cho cả người có visa tạm trú khi tai nạn xảy ra ở New Zealand. Đây là khác biệt lớn so với nhiều nước và nên tính vào khi so bảo hiểm.
Dựng ngân sách năm đầu: ví dụ giả định
Ví dụ giả định dưới đây không phải giá thị trường mà chỉ minh hoạ cách chia tỷ lệ cho một gia đình bốn người — vợ chồng đi làm, một con ba tuổi đi mầm non, một con tám tuổi học trường công — ở một thành phố cỡ vừa. Bạn thay bằng giá thật ở nơi mình định sống.
| Nhóm khoản | Tỷ lệ trên thu nhập sau thuế (giả định) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhà ở | Khoảng 30–40% | Ở Auckland có thể cao hơn; ở thành phố nhỏ có thể thấp hơn |
| Thực phẩm, đồ dùng | Khoảng 15–20% | Nấu ở nhà là chính; ăn ngoài nhiều sẽ đội lên |
| Đi lại | Khoảng 8–12% | Một xe đã qua sử dụng, xăng, đăng ký, bảo hiểm |
| Điện, internet, điện thoại | Khoảng 5–8% | Mùa đông cao hơn mùa hè rõ rệt |
| Con nhỏ (phần ngoài giờ hỗ trợ) | Khoảng 5–10% | Tuỳ số giờ giữ trẻ thực tế |
| Y tế, bảo hiểm | Khoảng 3–6% | GP, nha khoa, bảo hiểm tư nếu có |
| Quỹ không thường xuyên và tiết kiệm | Phần còn lại | Vé về Việt Nam, đồ mùa đông, khẩn cấp |
Nếu bảng của bạn cho thấy nhà ở đã chiếm quá nửa thu nhập sau thuế, đó là tín hiệu nên xem lại khu ở, cân nhắc ở ghép giai đoạn đầu, hoặc lùi thời điểm đưa cả gia đình sang cho tới khi người thứ hai có việc làm. Với năm đầu, nhiều gia đình giữ thêm một khoản dự phòng đủ trang trải vài tháng chi phí định kỳ, vì việc làm đầu tiên ở nước mới không phải lúc nào cũng ổn định như dự tính.
So sánh với Việt Nam cho đúng cách
Sai lầm phổ biến là quy đổi mọi giá về tiền đồng rồi kết luận "cái gì cũng đắt gấp năm lần". Cách so này bỏ qua phía thu nhập. Điều cần nhìn là số giờ làm để mua một thứ: một bữa ăn ngoài, một tuần tiền thuê, một bình xăng, đo bằng giờ lương của chính bạn ở New Zealand, rồi so với số giờ lương tương ứng ở Việt Nam.
Theo cách so đó, một số thứ ở New Zealand "rẻ" hơn Việt Nam: quần áo cơ bản, đồ điện tử, xe đã qua sử dụng, giáo dục công cho con, chi phí điều trị tai nạn. Một số thứ "đắt" hơn hẳn: nhà ở, dịch vụ dùng nhiều sức người như sửa chữa, cắt tóc, giữ trẻ, ăn nhà hàng. Gia đình nào tự làm được nhiều việc — nấu ăn, sửa vặt, trồng rau — thì chi phí sống thực tế thấp hơn đáng kể so với gia đình quen thuê dịch vụ.
Cũng cần tính những thứ khó quy ra tiền: không khí sạch, công viên miễn phí, trường học ít áp lực học thêm, thời gian đi lại ngắn ở thành phố nhỏ. Ngược lại là xa họ hàng, không có người giúp việc, ông bà không ở gần để giữ cháu. Với nhiều gia đình Việt, chính khoản "không có ông bà giữ cháu" mới là khoản làm ngân sách năm đầu căng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở New Zealand một tháng tốn bao nhiêu cho gia đình bốn người?
Không có con số chung vì phụ thuộc mạnh vào thành phố, tiền thuê nhà, có xe hay không và con có đi nhà trẻ không. Cách đúng là lấy giá thuê thật ở khu bạn định ở, đưa mọi khoản về đơn vị tuần, rồi nhân 52 để ra chi phí năm.
Khoản nào trong chi phí sinh hoạt ở New Zealand lớn nhất?
Với phần lớn gia đình, nhà ở là khoản lớn nhất, nhất là ở Auckland, Wellington và Queenstown. Tiếp theo thường là thực phẩm, đi lại và chi phí giữ trẻ nếu con dưới ba tuổi và cả hai vợ chồng đều đi làm.
Ở New Zealand có cần mua xe không?
Ở trung tâm Auckland và Wellington có thể sống không cần xe nếu chỗ làm, trường học gần tuyến xe buýt hay tàu. Ở phần lớn thành phố khác và vùng ngoại ô, gia đình có con nhỏ gần như cần ít nhất một xe để đi làm, đưa đón con và đi chợ.
Đi khám bác sĩ ở New Zealand có mất tiền không?
Người lớn khám bác sĩ gia đình thường phải trả phí do phòng khám đặt, kể cả khi đủ điều kiện dùng y tế công. Trẻ nhỏ thường được miễn hoặc giảm. Chi phí điều trị do tai nạn được ACC hỗ trợ một phần, áp dụng cả với người có visa tạm trú.
Gia đình mới sang có được nhận Working for Families không?
Working for Families là gói tín dụng thuế do IRD quản lý, thường dành cho người có thường trú và đáp ứng yêu cầu về thời gian cư trú, tính theo thu nhập hộ và số con. Người đang có visa tạm trú thường chưa đủ điều kiện, nên kiểm trực tiếp với IRD.
Nên mang bao nhiêu tiền dự phòng khi mới sang New Zealand?
Không có mức cố định, nhưng nhiều gia đình chuẩn bị đủ chi phí một lần của tháng đầu như bond, tiền thuê trả trước, đồ dùng, xe, cộng thêm vài tháng chi phí định kỳ. Khoản này giúp bạn không phải ký vội nhà hay nhận vội việc chỉ vì cạn tiền.