Khi so sánh các nước châu Âu, nhiều người Việt chỉ nhìn chi phí hồ sơ và giá nhà, rồi bất ngờ khi năm đầu khai thuế. Lý do là trở thành cư dân thuế ở phần lớn nước châu Âu kéo theo nghĩa vụ khai thu nhập toàn cầu, gồm cả tiền cho thuê nhà, cổ tức, lợi nhuận kinh doanh ở Việt Nam. Thuế suất thu nhập cá nhân ở nhiều nước châu Âu cao hơn đáng kể so với Việt Nam ở các bậc thu nhập cao.
Một số nước có chế độ thuế riêng cho người mới đến, nhằm thu hút người giàu, người về hưu hoặc người lao động trình độ cao. Bài này giải thích bốn chế độ được nhắc nhiều ở Ý, Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, ai thực sự hưởng lợi, và vì sao với nhiều gia đình Việt, các chế độ này không đáng như quảng cáo. Các mức nêu dưới đây ghi kèm năm và dùng chữ "khoảng"; luật thuế đổi thường xuyên, nên hãy kiểm với cơ quan thuế và người làm thuế quốc tế trước khi quyết định.
Cư dân thuế khác cư trú theo luật di trú
Có thẻ cư trú không đồng nghĩa là cư dân thuế, và ngược lại. Phần lớn nước dùng hai tiêu chí: ở trên lãnh thổ từ khoảng 183 ngày trong năm, hoặc có nơi ở thường xuyên, trung tâm lợi ích kinh tế và gia đình ở nước đó. Người có golden visa nhưng gần như không sống ở nước cấp thường không thành cư dân thuế ở đó. Người sang làm việc theo hợp đồng và đưa cả gia đình sang thì gần như chắc chắn thành cư dân thuế từ năm đầu.
Việt Nam cũng có quy tắc tương tự: cá nhân có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch, hoặc trong 12 tháng liên tục từ ngày đến, hay có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, có thể là cư dân thuế Việt Nam. Người đi về hai nơi có thể bị hai nước cùng coi là cư dân thuế. Khi đó, hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và nước kia, nếu có, sẽ phân xử bằng các tiêu chí như nơi ở thường trú, trung tâm lợi ích, nơi thường sống.
Việt Nam đã ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần với nhiều nước châu Âu, nhưng không phải tất cả. Trước khi chọn nước, hãy tra danh sách hiệp định trên trang của cơ quan thuế Việt Nam và đọc điều khoản về cư dân, cổ tức, tiền lương, lương hưu.
Ý: khoán cố định cho thu nhập nước ngoài và chế độ cho người lao động
Khoán cố định cho người mới chuyển cư trú thuế. Từ năm 2017, Ý cho người chưa là cư dân thuế Ý trong phần lớn các năm gần đây được chọn trả một khoản khoán cố định mỗi năm thay cho thuế tính trên thu nhập phát sinh ở nước ngoài. Mức khoán ban đầu khoảng 100.000 euro/năm, được nâng lên khoảng 200.000 euro/năm với người chuyển đến từ tháng 8/2024. Mỗi thành viên gia đình đi kèm trả thêm một mức khoán thấp hơn, khoảng 25.000 euro. Chế độ kéo dài tối đa 15 năm.
Chỉ áp cho thu nhập ngoài Ý. Lương, lợi nhuận phát sinh tại Ý vẫn chịu thuế Ý thông thường. Khoán cố định chỉ có ý nghĩa khi thu nhập nước ngoài của bạn rất lớn, đủ để thuế tính theo biểu thông thường vượt xa mức khoán.
Chế độ cho người lao động chuyển đến. Người đến Ý làm việc, có trình độ cao và cam kết ở lại một số năm, có thể được miễn một phần thu nhập từ lao động khi tính thuế. Chế độ này được sửa năm 2024 theo hướng thu hẹp: phần được miễn thấp hơn, có trần thu nhập, và điều kiện về trình độ chặt hơn.
Hy Lạp: ba chế độ cho ba nhóm người
Khoán cho nhà đầu tư. Hy Lạp cho người chuyển cư trú thuế sang Hy Lạp được trả khoán khoảng 100.000 euro/năm cho thu nhập phát sinh ở nước ngoài, với điều kiện đầu tư tối thiểu khoảng 500.000 euro vào Hy Lạp trong thời hạn quy định, và trước đó không là cư dân thuế Hy Lạp trong phần lớn số năm gần đây. Thành viên gia đình trả thêm khoảng 20.000 euro mỗi người. Thời hạn tối đa khoảng 15 năm.
Thuế suất thấp cho người về hưu. Người nhận lương hưu từ nước ngoài chuyển sang Hy Lạp có thể được đánh thuế ở mức thấp, khoảng 7%, trên thu nhập nước ngoài trong tối đa khoảng 15 năm, nếu đến từ nước có thoả thuận hợp tác hành chính về thuế với Hy Lạp.
Ưu đãi cho người lao động. Người chuyển đến Hy Lạp làm việc có thể được miễn khoảng một nửa thuế thu nhập từ tiền lương trong khoảng bảy năm. Nhóm này hợp với kỹ sư, chuyên gia đi làm theo hợp đồng.
Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và bảng so sánh bốn nước
Bồ Đào Nha từng nổi tiếng với chế độ cư dân không thường trú NHR. NHR đã đóng với người mới từ năm 2024, chỉ còn chuyển tiếp cho một số trường hợp, và được thay bằng chế độ ưu đãi cho nghiên cứu khoa học và đổi mới, hay được gọi là IFICI hoặc "NHR 2.0": thu nhập từ một số nghề đủ điều kiện như nghiên cứu, khởi nghiệp, công nghệ chịu thuế suất khoảng 20% trong khoảng 10 năm, phần lớn thu nhập nước ngoài được miễn, nhưng lương hưu không còn được ưu đãi như trước. Tây Ban Nha có chế độ cho người lao động chuyển đến, quen gọi là luật Beckham: thuế suất khoảng 24% trên thu nhập tại Tây Ban Nha đến khoảng 600.000 euro, trong năm đến và năm năm tiếp theo, đã được mở rộng năm 2023 cho người làm việc từ xa và doanh nhân.
| Nước | Chế độ | Hợp với ai | Không hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Ý | Khoán khoảng 200.000 euro/năm cho thu nhập nước ngoài (người đến từ 8/2024) | Người có thu nhập nước ngoài rất lớn | Gia đình có thu nhập vừa phải |
| Hy Lạp | Khoán khoảng 100.000 euro/năm kèm đầu tư; khoảng 7% cho lương hưu nước ngoài; ưu đãi lương | Nhà đầu tư lớn, người về hưu có lương hưu nước ngoài, người đi làm | Người không có lương hưu và thu nhập nước ngoài nhỏ |
| Bồ Đào Nha | IFICI, khoảng 20% cho nghề đủ điều kiện | Kỹ sư, nhà nghiên cứu, nhân sự khởi nghiệp | Người về hưu, người sống bằng thu nhập thụ động |
| Tây Ban Nha | Khoảng 24% cho thu nhập tại Tây Ban Nha | Người sang làm việc, làm từ xa đủ điều kiện | Người sống chủ yếu bằng tiền từ Việt Nam |
Nhìn cột cuối sẽ thấy: chế độ ưu đãi được thiết kế cho những nhóm rất cụ thể. Không chế độ nào là "định cư châu Âu thì được miễn thuế".
Áp vào hoàn cảnh của một gia đình Việt
Ví dụ giả định: gia đình anh Bình định cư Ý theo diện cư trú tự túc tài chính, thu nhập chính là tiền cho thuê ba căn nhà ở TP.HCM, khoảng 60.000 euro mỗi năm sau chi phí. Nếu chọn khoán, anh phải trả khoảng 200.000 euro mỗi năm, gấp hơn ba lần thu nhập. Rõ ràng khoán cố định không dành cho anh. Anh sẽ khai theo biểu thuế thông thường của Ý, có tính khấu trừ thuế đã nộp ở Việt Nam theo hiệp định giữa hai nước.
Ví dụ giả định khác: chị Ngân, kỹ sư phần mềm, nhận việc ở Lisbon cho một công ty công nghệ đủ điều kiện. Chế độ IFICI có thể giúp chị trả thuế thấp hơn đáng kể so với biểu thông thường của Bồ Đào Nha trong khoảng mười năm đầu. Với chị, chế độ ưu đãi có giá trị thật, và nên được tính vào khi so sánh lương giữa các nước.
Bài học rút ra: trước khi chọn nước, hãy ước lượng thu nhập của gia đình sau khi sang theo từng nguồn, gồm lương ở nước đến, thu nhập còn lại ở Việt Nam, lương hưu nếu có. Rồi đặt từng nguồn vào chế độ thuế của nước đó. Một bảng tính đơn giản như vậy thường thay đổi lựa chọn nhiều hơn mọi so sánh về thời tiết hay giá nhà.
Từng loại thu nhập từ Việt Nam bị xử lý ra sao
Tiền lương từ công việc ở Việt Nam. Nếu bạn vẫn làm việc cho công ty Việt Nam từ xa khi đã là cư dân thuế ở châu Âu, khoản lương này thường thuộc thu nhập phải khai ở nước mới. Hiệp định tránh đánh thuế hai lần quyết định nước nào có quyền đánh trước, thường dựa vào nơi công việc thực sự được làm.
Tiền cho thuê bất động sản. Theo nguyên tắc chung của các hiệp định, nước có bất động sản được đánh thuế trước, nước cư trú tính thuế trên tổng thu nhập rồi cho khấu trừ phần đã nộp ở Việt Nam. Nếu thuế ở châu Âu cao hơn, bạn nộp phần chênh lệch.
Cổ tức và lợi nhuận từ công ty ở Việt Nam. Cổ tức thường bị khấu trừ một phần ở Việt Nam, phần còn lại chịu thuế ở nước cư trú. Người giữ vai trò điều hành công ty ở Việt Nam còn cần lưu ý chuyện nơi quản lý thực tế của công ty.
Lãi tiền gửi và chuyển nhượng tài sản. Bán nhà, bán cổ phần ở Việt Nam sau khi đã là cư dân thuế châu Âu có thể phát sinh thuế lãi vốn ở nước mới. Nhiều gia đình chọn thời điểm bán trước khi chuyển cư trú thuế, nhưng cần tính cả thuế ở Việt Nam.
Lương hưu Việt Nam. Lương hưu từ quỹ bảo hiểm xã hội Việt Nam thường thuộc thu nhập phải khai ở nước cư trú. Đây là nơi chế độ ưu đãi cho người về hưu như ở Hy Lạp có thể tạo khác biệt.
Những hiểu lầm và rủi ro hay gặp
Thuế là mảng dễ bị quảng cáo hoá nhất trong các bài nói về định cư châu Âu. Những điểm cần tỉnh táo:
- Golden visa không đi kèm ưu đãi thuế: có thẻ không làm bạn thành cư dân thuế, và nếu thành cư dân thuế thì không tự động được hưởng chế độ ưu đãi.
- Chế độ ưu đãi có hạn và có thể đóng: NHR của Bồ Đào Nha là ví dụ rõ nhất. Người đã vào chế độ thường được giữ đến hết thời hạn, người đến sau thì không.
- Quên nghĩa vụ ở Việt Nam: nếu vẫn ở Việt Nam đủ lâu hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, bạn có thể vẫn là cư dân thuế Việt Nam.
- Thông tin tài chính được trao đổi tự động: theo chuẩn báo cáo chung CRS, ngân hàng ở nhiều nước báo thông tin tài khoản của người không cư trú về nước cư trú thuế của họ. Giữ tiền ở đâu cũng không giấu được nghĩa vụ thuế.
- Tự áp chế độ mà không đăng ký: hầu hết các chế độ ưu đãi phải nộp đơn trong thời hạn nhất định sau khi thành cư dân thuế. Quá hạn là mất quyền chọn.
Mọi mức thuế trong bài là để định hướng. Lập kế hoạch thật cần một người làm thuế quốc tế am hiểu cả luật nước đến lẫn luật Việt Nam, và cần kiểm mức hiện hành trên trang của cơ quan thuế từng nước.
Câu hỏi thường gặp
Có golden visa Hy Lạp thì có được hưởng khoán 100.000 euro không?
Không tự động. Golden visa là quyền cư trú, còn chế độ khoán là lựa chọn thuế dành cho người chuyển cư trú thuế sang Hy Lạp và đáp ứng điều kiện đầu tư riêng theo luật thuế. Bạn phải thực sự trở thành cư dân thuế Hy Lạp và nộp đơn đúng hạn.
NHR của Bồ Đào Nha còn đăng ký được không?
Với người mới, NHR đã đóng từ năm 2024, chỉ còn chuyển tiếp cho một số trường hợp đáp ứng điều kiện trước thời điểm đóng. Chế độ thay thế là IFICI, dành cho nhóm nghề như nghiên cứu, khởi nghiệp, công nghệ và không ưu đãi cho lương hưu như NHR cũ.
Thu nhập cho thuê nhà ở Việt Nam có phải khai ở châu Âu không?
Nếu bạn là cư dân thuế ở nước châu Âu đó, thông thường phải khai thu nhập toàn cầu, gồm cả tiền cho thuê ở Việt Nam. Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, nếu có, thường cho bạn khấu trừ thuế đã nộp ở Việt Nam, để không bị đánh hai lần trên cùng một khoản.
Luật Beckham của Tây Ban Nha có áp cho người về hưu không?
Không. Chế độ này dành cho người chuyển đến Tây Ban Nha để làm việc, gồm cả người làm từ xa và doanh nhân theo điều kiện mở rộng năm 2023. Người về hưu sống bằng lương hưu hay thu nhập thụ động không thuộc diện này.
Có nên chọn nước định cư chỉ vì chế độ thuế ưu đãi không?
Không nên lấy thuế làm tiêu chí duy nhất. Chế độ ưu đãi có hạn, có thể bị sửa, và chỉ hợp với một số nguồn thu nhập. Nên cân cùng lúc diện cư trú, đường lên thường trú và quốc tịch, việc làm, trường cho con, chi phí sống, rồi mới đặt thuế vào bức tranh chung.