Nhiều gia đình Việt đi theo nhịp "một người đi trước, cả nhà sang sau". Khi người đi trước đã có thẻ cư trú ổn định ở châu Âu, câu hỏi tiếp theo là bảo lãnh con. Với con nhỏ, sống cùng cả cha lẫn mẹ, thủ tục thường không quá khó. Nhưng hồ sơ bắt đầu phức tạp khi con gần 16 hoặc 18 tuổi, khi con là con riêng, hoặc khi cha mẹ đã ly hôn và người còn lại ở Việt Nam chưa đồng ý.
Bài này đi qua nguyên tắc chung của Liên minh châu Âu về đoàn tụ con cái, các điểm khác biệt đáng chú ý ở Đức và ở Anh, rồi đến phần thực tế nhất: giấy tờ từ Việt Nam cần có, những lỗi hộ tịch làm hồ sơ treo nhiều tháng. Bài không thay cho tư vấn theo hồ sơ cụ thể, nhưng giúp bạn biết phải hỏi gì.
Nguyên tắc chung: con chưa thành niên, chưa lập gia đình
Ở các nước EU, đoàn tụ gia đình của người ngoài EU dựa trên Chỉ thị 2003/86/EC. Theo đó, con chưa thành niên và chưa kết hôn của người bảo lãnh, của vợ hoặc chồng người bảo lãnh, hay của cả hai, là thành viên gia đình được đoàn tụ. Con nuôi được nhận nuôi hợp pháp cũng thuộc nhóm này. "Chưa thành niên" theo luật nước đến, ở hầu hết các nước là dưới 18 tuổi.
Tuổi của con thường được tính tại thời điểm nộp hồ sơ, không phải lúc được cấp visa. Đây là chi tiết quyết định với gia đình có con sát tuổi 18: nộp trước ngày sinh nhật, kể cả khi thời gian xét kéo dài sau đó, thì con thường vẫn được xét như người chưa thành niên. Một số nước có quy định riêng, nên hãy hỏi cơ quan đại diện của nước đến về mốc tính tuổi.
Đan Mạch và Ireland không áp dụng chỉ thị này, và Anh không thuộc EU, nên ba nơi đó có luật riêng. Ngoài ra, các nước được phép đặt điều kiện thêm cho người bảo lãnh, như nhà ở đủ rộng, thu nhập ổn định, bảo hiểm y tế cho cả gia đình. Phần này giống bảo lãnh vợ chồng, nhưng mức thu nhập yêu cầu thường tăng theo số con.
Đức: mốc 16 tuổi và yêu cầu tiếng Đức với con lớn
Con dưới 16 tuổi. Con chưa thành niên dưới 16 tuổi sang với cha mẹ có thẻ cư trú hợp lệ thường được đoàn tụ khi đáp ứng điều kiện thu nhập và nhà ở, không đòi tiếng Đức.
Con từ 16 đến dưới 18 tuổi. Nếu con sang cùng cả cha và mẹ, hoặc cùng người cha hay mẹ có quyền nuôi duy nhất, thì vẫn được đoàn tụ theo điều kiện thông thường. Nếu con sang một mình để đoàn tụ, luật Đức thường đòi con có tiếng Đức ở mức cao, khoảng C1, hoặc có dự báo hội nhập thuận lợi dựa trên học vấn và hoàn cảnh sống. Con của người có Thẻ Xanh EU và một số diện chuyên gia được nới điều kiện này.
Quyền nuôi con. Khi chỉ một bên cha mẹ sống ở Đức, cơ quan thường đòi bằng chứng bên đó có quyền nuôi duy nhất, hoặc có sự đồng ý của bên kia cho con sang Đức. Một quyết định ly hôn chỉ ghi "giao con cho mẹ nuôi dưỡng" thường được chấp nhận như bằng chứng, nhưng bản dịch và chứng thực phải đúng chuẩn.
Thời điểm đi. Vì con đi học là bắt buộc ở Đức, gia đình nên tính thời điểm sang để con nhập học đầu năm học, đỡ gãy mạch học hành.
Anh: dưới 18 tuổi và không sống độc lập
Anh không thuộc EU nên áp dụng luật di trú riêng. Con được bảo lãnh theo người cha hoặc mẹ có visa lao động, ILR hay quốc tịch Anh, thường phải dưới 18 tuổi tại thời điểm nộp, chưa kết hôn, không sống độc lập và không tự lập một gia đình riêng. Con đã có visa với tư cách người phụ thuộc trước 18 tuổi thì thường được gia hạn và lên ILR cùng cha mẹ, dù đã qua 18.
Khi chỉ một bên cha mẹ ở Anh, quy tắc chung là bên đó phải có trách nhiệm nuôi dưỡng duy nhất, hoặc có lý do nghiêm trọng khiến việc để con ở lại nước nhà là không phù hợp. Khái niệm trách nhiệm nuôi dưỡng duy nhất được Bộ Nội vụ Anh xét theo thực tế: ai quyết định chuyện học, chữa bệnh, chi tiền nuôi con trong nhiều năm, chứ không chỉ dựa vào câu chữ trên quyết định ly hôn.
Ví dụ giả định: chị Mai làm việc ở Manchester theo visa lao động có tay nghề, con trai 13 tuổi ở với bà ngoại tại Hải Phòng từ khi chị ly hôn. Quyết định ly hôn giao con cho chị. Hồ sơ của chị cần cả quyết định đó, chứng từ chị chuyển tiền nuôi con đều đặn, giấy tờ trường học có tên chị là người liên hệ, và nếu có thể, văn bản đồng ý của người cha. Mỗi giấy tờ củng cố thêm chuyện chị thực sự là người nuôi con.
Con trên 18 tuổi: gần như không có cửa đoàn tụ
Đây là tình huống khiến nhiều gia đình đau lòng nhất. Ở phần lớn nước châu Âu và ở Anh, con đã đủ 18 tuổi không còn thuộc diện đoàn tụ thông thường. Chỉ thị EU cho phép các nước mở cửa cho con trưởng thành chưa kết hôn nếu con đó không tự lo được vì sức khoẻ, nhưng không bắt buộc, và nhiều nước áp dụng rất hẹp.
Với con trưởng thành khoẻ mạnh, các đường thực tế là đi theo diện riêng của chính con: du học, học nghề, lao động có tay nghề. Ở Đức, học nghề kép hay đại học là lựa chọn phổ biến; ở các nước khác, du học là đường hay dùng nhất. Đây là hồ sơ độc lập, con phải tự đáp ứng điều kiện tài chính, ngôn ngữ, học vấn của diện đó.
Bài học lớn nhất về thời điểm: khi người đi trước được cấp thẻ, hãy kiểm ngay tuổi của từng con và tính thời gian chuẩn bị giấy tờ. Có gia đình chờ "ổn định thêm một năm" rồi mới nộp, đến khi nộp thì con lớn đã qua 18 hoặc qua 16, và cả kế hoạch đổi hẳn hướng. Giấy tờ hộ tịch từ Việt Nam có khi mất vài tháng mới chuẩn bị xong, nên một năm chờ là rất ngắn.
Sau khi con sang: trường học, thẻ riêng và giữ tình trạng cư trú
Ở hầu hết các nước châu Âu, đi học là bắt buộc với trẻ trong độ tuổi phổ thông, nên việc đầu tiên sau khi con đến là đăng ký trường. Nhiều thành phố có lớp chuyển tiếp hoặc lớp hội nhập cho học sinh mới sang chưa biết tiếng, học một đến hai năm rồi mới vào lớp thường. Với con ở tuổi trung học, giai đoạn này quyết định nhiều tới việc con có theo kịp chương trình để thi tốt nghiệp hay không.
Con thường được cấp thẻ cư trú riêng, thời hạn gắn với thẻ của cha mẹ. Khi cha mẹ gia hạn, con cũng phải gia hạn; khi cha mẹ lên thường trú, con có thể được xét theo, nhưng không phải lúc nào cũng tự động. Hãy giữ một bảng theo dõi hạn thẻ của từng người trong gia đình, vì quên hạn của trẻ là lỗi thường gặp hơn bạn nghĩ.
Khi con đến tuổi trưởng thành ở châu Âu, thẻ cư trú của con dần tách khỏi cha mẹ. Ở Đức, con đã sống ở đó nhiều năm và đi học đều đặn thường được chuyển sang thẻ cư trú độc lập. Ở Anh, con đã là người phụ thuộc trước 18 tuổi có thể tiếp tục gia hạn và lên ILR cùng gia đình. Nắm trước các mốc này giúp gia đình không bị bất ngờ khi con vào đại học hoặc đi làm.
Hồ sơ từ Việt Nam cần chuẩn bị
Danh sách dưới là nhóm giấy tờ thường được yêu cầu. Từng nước có thể đòi thêm, và cách chứng thực phải theo yêu cầu của cơ quan nhận hồ sơ.
| Giấy tờ | Dùng để chứng minh | Điểm hay vướng |
|---|---|---|
| Giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh | Quan hệ cha mẹ con | Khai sinh đăng ký lại, đăng ký muộn hoặc tên cha mẹ ghi khác hộ chiếu dễ bị hỏi thêm |
| Quyết định ly hôn, quyết định về nuôi con | Quyền nuôi con | Bản án ghi không rõ ai nuôi, hoặc thiếu phần có hiệu lực pháp luật |
| Văn bản đồng ý của cha hoặc mẹ ở lại | Bên kia không phản đối | Chữ ký phải được chứng thực; có nước đòi kèm giấy tờ tuỳ thân của người ký |
| Giấy chứng tử (nếu một bên đã mất) | Người còn lại có toàn quyền | Bản trích lục cấp lại cần đúng thông tin với khai sinh |
| Hộ chiếu của con | Danh tính | Hộ chiếu trẻ em có thời hạn ngắn, cần còn hạn đủ lâu |
| Học bạ, giấy xác nhận học tập | Quá trình sống với ai, học ở đâu | Hữu ích với con lớn và khi cần chứng minh trách nhiệm nuôi dưỡng |
Từ 11/9/2026, Việt Nam đã áp dụng Apostille, nên giấy tờ dùng ở các nước thành viên công ước có thể đi đường Apostille thay cho hợp pháp hoá lãnh sự. Bản dịch vẫn cần theo chuẩn của nước nhận. Khi cơ quan có nghi ngờ về quan hệ cha mẹ con, một số nước đề nghị xét nghiệm ADN tự nguyện qua phòng xét nghiệm được chỉ định; đây không phải điều đáng sợ, nhưng tốn thêm thời gian và chi phí.
Những sai lầm làm hồ sơ treo lâu
Phần lớn hồ sơ bảo lãnh con không bị từ chối, mà bị yêu cầu bổ sung nhiều vòng. Các nguyên nhân hay gặp:
- Thông tin lệch giữa các giấy tờ: tên con, tên cha mẹ, ngày sinh viết khác nhau giữa khai sinh, hộ chiếu, quyết định ly hôn.
- Không có văn bản đồng ý của bên kia, hoặc bên kia đã đi nước ngoài khó liên lạc mà không có quyết định giao quyền nuôi.
- Chờ quá sát mốc tuổi 16 hoặc 18 rồi mới chuẩn bị giấy tờ.
- Không tính diện tích nhà: nhiều nước xét nhà ở có đủ chỗ cho số người trong gia đình, căn hộ một phòng cho bốn người có thể bị coi là không đạt.
- Con sang rồi về Việt Nam ở lâu với ông bà: thời gian vắng mặt dài có thể ảnh hưởng tới thẻ cư trú của con.
- Nghĩ nhập tịch của cha mẹ tự động kéo theo con: con có thể được nhập tịch cùng, nhưng thường phải có tên trong hồ sơ và đáp ứng điều kiện riêng.
Điều kiện thu nhập, diện tích nhà, độ tuổi và giấy tờ có thể thay đổi khi các nước sửa luật. Hãy đọc hướng dẫn mới nhất của cơ quan đại diện nước đến tại Việt Nam trước khi nộp.
Câu hỏi thường gặp
Con 17 tuổi rưỡi có kịp bảo lãnh sang châu Âu không?
Có thể kịp nếu nộp trước ngày con đủ 18 tuổi, vì nhiều nước tính tuổi tại ngày nộp. Nhưng bạn cần giấy tờ đầy đủ ngay khi nộp, nên hãy chuẩn bị gấp và hỏi cơ quan đại diện nước đến về cách tính tuổi và cách đặt lịch sớm nhất.
Bảo lãnh con riêng của vợ hoặc chồng có được không?
Thường là được, nếu đứa trẻ chưa thành niên và vợ hoặc chồng của bạn có quyền nuôi con, hoặc có sự đồng ý của cha mẹ còn lại. Hồ sơ cần quyết định nuôi con hoặc văn bản đồng ý, cùng giấy kết hôn của hai vợ chồng đã được chứng thực.
Cha của con ở Việt Nam không chịu ký giấy đồng ý thì làm sao?
Nếu bạn có quyết định của toà án giao quyền nuôi con duy nhất, thường không cần thêm chữ ký của người cha. Nếu không có, bạn có thể phải yêu cầu toà án Việt Nam giải quyết về quyền nuôi con trước. Nên hỏi luật sư về hôn nhân gia đình tại nơi đăng ký ly hôn.
Con đã 19 tuổi thì có đường nào sang cùng gia đình không?
Diện đoàn tụ gần như đóng với con trưởng thành khoẻ mạnh. Đường thực tế là con tự đi theo diện riêng như du học, học nghề hoặc lao động có tay nghề. Ở một số nước, con trưởng thành phụ thuộc vì bệnh hoặc khuyết tật có thể được xét riêng, nhưng rất hẹp.
Có phải xét nghiệm ADN khi bảo lãnh con không?
Không bắt buộc trong đa số hồ sơ. Khi giấy tờ hộ tịch có điểm bất thường, như khai sinh đăng ký muộn hoặc thông tin lệch, một số nước có thể đề nghị xét nghiệm ADN tự nguyện qua phòng xét nghiệm được chỉ định. Từ chối có thể làm hồ sơ khó chứng minh hơn.