Bảo lãnh cha mẹ sang châu Âu sống lâu dài khó hơn nhiều so với Mỹ, Canada hay Úc. Lý do nằm ở luật: khung đoàn tụ gia đình của EU (Chỉ thị 2003/86/EC) chỉ bắt buộc các nước cho đoàn tụ vợ chồng và con chưa thành niên; cha mẹ thuộc nhóm “có thể” cho, tùy từng nước, và đa số nước chỉ mở cửa trong những trường hợp phụ thuộc đặc biệt.
Vẫn có những cửa hẹp: Đức mở thêm cho cha mẹ của lao động có tay nghề sang từ tháng 3/2024; Anh có diện người thân trưởng thành phụ thuộc với điều kiện rất chặt; Pháp có diện cho cha mẹ phụ thuộc của công dân Pháp; và công dân EU sống ở nước EU khác có thể đưa cha mẹ phụ thuộc theo luật tự do đi lại. Bài này đi qua từng cửa và những cách thực tế để cha mẹ ở gần con lâu hơn khi không đủ điều kiện bảo lãnh.
Vì sao châu Âu khác Mỹ, Canada, Úc
Mỹ có diện IR5 cho công dân Mỹ từ 21 tuổi bảo lãnh cha mẹ, Canada có chương trình bảo lãnh cha mẹ và ông bà, Úc có các diện visa cha mẹ dù hàng chờ dài. Đó là những chương trình được thiết kế riêng cho cha mẹ. Phần lớn nước châu Âu không có chương trình tương đương.
Lý do là cách châu Âu hiểu “gia đình” trong luật nhập cư: gia đình hạt nhân gồm vợ chồng và con nhỏ. Cha mẹ của người trưởng thành được coi là gia đình mở rộng, và nhà nước lo ngại chi phí y tế, chăm sóc người cao tuổi đổ lên hệ thống công. Vì vậy, khi nước nào cho bảo lãnh cha mẹ, điều kiện thường xoay quanh hai điểm: cha mẹ thật sự phụ thuộc vào con, và con có khả năng tài chính lo toàn bộ, kể cả bảo hiểm y tế.
Hiểu điều này giúp tránh hai sai lầm: tin vào lời hứa “bảo lãnh cha mẹ sang châu Âu dễ như Mỹ”, hoặc ngược lại bỏ qua những cửa hẹp có thật vì nghĩ châu Âu đóng hoàn toàn.
Các cửa còn mở ở một số nước, so sánh nhanh
Điều kiện dưới đây là khung chung; chi tiết, mức thu nhập và giấy tờ cần kiểm trên trang chính thức của từng nước.
| Nước, diện | Ai bảo lãnh được | Điều kiện then chốt | Mức khó |
|---|---|---|---|
| Đức: cha mẹ của lao động có tay nghề | Người có thẻ cư trú lao động có tay nghề hoặc Blue Card cấp lần đầu từ 1/3/2024 | Sinh kế được bảo đảm, nhà ở, bảo hiểm y tế cho cha mẹ | Trung bình, nhưng phạm vi hẹp |
| Đức: trường hợp khó khăn đặc biệt | Công dân Đức, người cư trú hợp pháp | Cha mẹ không thể tự sống, không ai ở Việt Nam chăm sóc được | Rất khó |
| Anh: người thân trưởng thành phụ thuộc | Công dân Anh, người có ILR hoặc một số diện khác | Cha mẹ cần chăm sóc lâu dài do bệnh tật, tuổi tác, không có hoặc không chi trả được dịch vụ chăm sóc ở Việt Nam | Rất khó |
| Pháp: cha mẹ phụ thuộc của công dân Pháp | Công dân Pháp | Cha mẹ phụ thuộc tài chính vào con, chứng minh chu cấp thường xuyên | Khó |
| Luật tự do đi lại EU | Công dân EU sống ở nước EU khác | Cha mẹ phụ thuộc vào công dân EU hoặc vợ chồng họ | Trung bình, tùy chứng minh phụ thuộc |
Hàng cuối thường bị bỏ qua: nếu bạn hoặc vợ chồng bạn là công dân EU và đang sống ở nước EU khác nước mình, cha mẹ phụ thuộc theo dòng trực hệ thuộc nhóm thân nhân theo Chỉ thị 2004/38/EC. Điều kiện là chứng minh sự phụ thuộc thực tế, ví dụ cha mẹ sống nhờ khoản chu cấp đều đặn của con.
Đức: điểm mới năm 2024 cho cha mẹ của lao động có tay nghề
Trước năm 2024, cha mẹ của người nước ngoài ở Đức gần như chỉ được sang sống lâu dài theo điều khoản “khó khăn đặc biệt”, rất ít hồ sơ đạt. Theo lần sửa Luật Nhập cư Lao động có Tay nghề, từ ngày 1/3/2024, người lao động có tay nghề và người có Blue Card được cấp thẻ cư trú lần đầu từ ngày đó trở đi có thể đưa cha mẹ, và trong một số trường hợp cha mẹ vợ hoặc chồng, sang Đức.
Điều kiện chính là sinh kế phải được bảo đảm mà không dựa vào trợ cấp công, có chỗ ở đủ cho cả nhà và bảo hiểm y tế cho cha mẹ. Bảo hiểm y tế cho người cao tuổi ở Đức có thể là khoản chi lớn, đặc biệt khi cha mẹ có bệnh nền. Đây thường là phần khiến kế hoạch đổ vỡ, không phải thủ tục giấy tờ.
Ngoài ra, quy định này có phạm vi hẹp: người đã có thẻ từ trước ngày 1/3/2024 có thể không thuộc diện; quy định cũng không cho đưa cha mẹ nếu người bảo lãnh thuộc diện khác như du học. Trước khi lên kế hoạch, kiểm với cơ quan ngoại kiều nơi cư trú hoặc trên make-it-in-germany.com xem trường hợp của bạn có thuộc diện không.
Anh: diện người thân trưởng thành phụ thuộc và vì sao ít người đạt
Anh không thuộc EU sau Brexit và có luật nhập cư riêng. Cha mẹ của công dân Anh hoặc người đã có thường trú (ILR) chỉ có một đường sống lâu dài chính: diện người thân trưởng thành phụ thuộc (Adult Dependent Relative). Điều kiện cốt lõi là người cha hoặc mẹ, do bệnh tật, khuyết tật hoặc tuổi tác, cần được chăm sóc cá nhân lâu dài cho các việc hằng ngày, và không thể có được sự chăm sóc đó ở Việt Nam, kể cả khi con trả tiền, vì dịch vụ không có hoặc không hợp lý.
Người bảo lãnh phải cam kết lo chỗ ở, chăm sóc và chi phí cho cha mẹ trong nhiều năm mà không dựa vào quỹ công. Hồ sơ cần đánh giá y tế chi tiết từ bác sĩ, bằng chứng về việc tìm kiếm dịch vụ chăm sóc ở Việt Nam và lý do dịch vụ đó không phù hợp.
Diện này nộp từ nước ngoài, không thể vào Anh bằng visa du lịch rồi chuyển đổi. Người bảo lãnh nên chuẩn bị tâm lý rằng tỷ lệ đạt thấp, và việc dùng tiền cho hồ sơ yếu có thể tốn kém mà không có kết quả. Điều kiện cập nhật trên gov.uk.
Chứng minh “phụ thuộc”: cơ quan nhập cư nhìn vào đâu
Phụ thuộc tài chính. Cha mẹ sống chủ yếu nhờ khoản tiền con gửi đều đặn, không có lương hưu hay thu nhập đủ sống. Bằng chứng là lịch sử chuyển tiền qua ngân hàng trong thời gian dài, không phải tiền mặt đưa tay hay một khoản lớn chuyển ngay trước khi nộp.
Phụ thuộc về chăm sóc. Với diện như người thân trưởng thành phụ thuộc của Anh, phải chứng minh cha mẹ cần chăm sóc hằng ngày do bệnh tật hoặc tuổi tác, kèm hồ sơ y tế, và không thể có dịch vụ chăm sóc phù hợp tại Việt Nam, kể cả khi con trả tiền. Đây là điều kiện rất khó với người có gia đình khá giả, vì chính khả năng chi trả lại khiến cơ quan cho rằng có thể thuê người chăm ở Việt Nam.
Không có người thân khác. Hồ sơ mạnh hơn khi cha mẹ không còn con cái hay người thân khác ở Việt Nam có thể chăm sóc.
Khả năng của người bảo lãnh. Thu nhập, nhà ở, bảo hiểm y tế phải đủ cho cả cha mẹ. Một số nước đòi cam kết bảo lãnh tài chính nhiều năm.
Tính thật của giấy tờ. Giấy xác nhận phụ thuộc, giấy khám bệnh lập vội để có hồ sơ dễ bị phát hiện. Hồ sơ y tế nên là lịch sử điều trị thật, có ngày tháng, có bệnh viện xác nhận.
Khi không đủ điều kiện bảo lãnh: những đường thay thế hợp pháp
Nhiều gia đình không đạt các diện trên. Vẫn có những cách để cha mẹ ở gần con lâu hơn mà không vi phạm luật:
- Visa Schengen nhiều lần: cha mẹ có lịch sử đi lại tốt có thể được cấp visa nhiều lần với thời hạn dài hơn, ở tối đa 90 ngày trong 180 ngày. Nhiều gia đình sắp xếp cha mẹ sang hai đợt mỗi năm.
- Visa quốc gia dài hạn diện thăm thân hoặc tự túc: một số nước có visa dài hạn cho người có thu nhập thụ động, lương hưu đủ sống, như diện cư trú không làm việc. Cha mẹ có lương hưu hoặc tài sản sinh lời đủ điều kiện có thể dùng diện này độc lập với con.
- Cư trú độc lập ở nước khác gần con: nếu con sống ở một nước khó bảo lãnh, cha mẹ có thể cân nhắc cư trú ở nước láng giềng có diện tự túc tài chính, rồi thăm con theo quy tắc Schengen.
- Sống luân phiên: con về Việt Nam dài ngày, cha mẹ sang thăm, chia năm thành các giai đoạn. Đây là mô hình nhiều gia đình người Việt ở châu Âu đang dùng.
- Chăm sóc từ xa có tổ chức: thuê người chăm sóc, đặt dịch vụ y tế tại nhà ở Việt Nam, sắp xếp anh chị em luân phiên, cùng lịch thăm định kỳ.
Điều không nên làm là cho cha mẹ sang bằng visa du lịch rồi ở quá hạn, hoặc xin tị nạn không có cơ sở. Ở quá hạn dẫn tới cấm nhập cảnh toàn khối Schengen nhiều năm, và làm hỏng mọi khả năng bảo lãnh hợp pháp về sau.
Tính toán trước khi quyết định đưa cha mẹ sang
Ngay cả khi đủ điều kiện, đưa cha mẹ sang châu Âu sống là quyết định lớn. Cha mẹ lớn tuổi phải làm quen ngôn ngữ, khí hậu lạnh, sống xa bạn bè, họ hàng; nhiều người cảm thấy cô lập khi con đi làm cả ngày. Chi phí bảo hiểm y tế tư nhân, nhà ở rộng hơn, thời gian đưa đón khám bệnh đều là chi phí thật.
Một số câu hỏi nên đặt ra trong gia đình: cha mẹ có thật sự muốn sang không, hay chỉ vì không muốn làm phiền con; ở Việt Nam, cha mẹ có mạng lưới hỗ trợ nào; nếu cha mẹ ốm nặng ở châu Âu, ai lo và chi phí ra sao; và nếu cha mẹ muốn về lại Việt Nam sau vài năm, thủ tục và tài sản sẽ thế nào.
Một gia đình có thể quyết định cha mẹ ở Việt Nam với người chăm sóc tốt và con về thăm định kỳ là phương án hợp lý hơn, và đó không phải là thất bại. Quyết định đúng là quyết định phù hợp với sức khỏe, mong muốn của cha mẹ và khả năng thực tế của con.
Câu hỏi thường gặp
Có thẻ thường trú ở Đức từ trước 2024 thì có đưa cha mẹ sang được không?
Quy định mới từ tháng 3/2024 áp dụng cho người được cấp thẻ cư trú lao động có tay nghề hoặc Blue Card lần đầu từ ngày đó. Người có thẻ từ trước thường phải dựa vào điều khoản khó khăn đặc biệt, rất khó đạt. Hỏi cơ quan ngoại kiều nơi cư trú để biết chắc.
Cha mẹ có lương hưu ở Việt Nam có tự xin cư trú ở châu Âu được không?
Có thể, nếu nước đó có diện cư trú tự túc tài chính và lương hưu cộng tài sản đạt mức yêu cầu, kèm bảo hiểm y tế. Mức yêu cầu thường cao so với lương hưu Việt Nam, nên nhiều gia đình kết hợp thêm thu nhập từ tài sản cho thuê.
Con là công dân Pháp sống ở Pháp có bảo lãnh cha mẹ được không?
Pháp có diện thị thực dài hạn cho cha mẹ phụ thuộc của công dân Pháp, đòi chứng minh cha mẹ phụ thuộc vào sự chu cấp của con. Cơ quan lãnh sự xét kỹ thu nhập của cha mẹ ở Việt Nam và lịch sử chu cấp. Điều kiện cụ thể kiểm trên france-visas.gouv.fr.
Visa Schengen nhiều lần cho cha mẹ có thời hạn tối đa bao lâu?
Visa nhiều lần có thể được cấp với thời hạn dài, theo quy tắc bậc thang dựa trên lịch sử dùng visa trước đó. Dù thời hạn dài, mỗi lần ở vẫn không quá 90 ngày trong bất kỳ 180 ngày nào. Cách tính cụ thể do từng nước áp dụng theo Bộ luật Thị thực.
Diện người thân phụ thuộc của Anh có nhiều hồ sơ được chấp thuận không?
Diện này nổi tiếng là khó, với số hồ sơ được chấp thuận thấp so với nhu cầu, vì đòi chứng minh cha mẹ cần chăm sóc lâu dài và không thể có dịch vụ phù hợp tại nước gốc. Trước khi nộp, nên nhờ luật sư di trú Anh đánh giá hồ sơ y tế và chứng cứ.