New Zealand là điểm đến lý tưởng cho một kiểu người cụ thể: ưu tiên môi trường sống, sự an toàn và nhịp sống cân bằng, chấp nhận thị trường việc làm nhỏ, giá nhà cao so với thu nhập và khoảng cách rất xa Việt Nam. Với người tìm cơ hội kinh doanh lớn, thu nhập cao nhanh hay một cộng đồng Việt đông đúc, New Zealand thường không phải lựa chọn đầu tiên.
Bài này không xếp hạng New Zealand với nước khác bằng điểm số. Thay vào đó, nó đặt từng điểm mạnh cạnh cái giá tương ứng, để gia đình bạn tự cân trên hoàn cảnh của mình. Các con đường visa cụ thể được bàn ở bài tổng quan định cư New Zealand và các bài theo diện.
Hiểu lầm và thực tế khi nghĩ về New Zealand
Hiểu lầm: New Zealand là "Úc thu nhỏ". Thực tế: hai nước gần nhau, cùng nói tiếng Anh, nhưng quy mô kinh tế, thị trường lao động và đô thị khác hẳn. New Zealand có dân số khoảng năm triệu người, Úc đông hơn nhiều lần. Ít thành phố lớn đồng nghĩa ít công ty lớn, ít vị trí chuyên sâu và ít lựa chọn khi chuyển việc.
Hiểu lầm: sống ở New Zealand thì rẻ vì yên tĩnh. Thực tế: nhà ở, thực phẩm nhập khẩu, xăng, dịch vụ có công lao động đều đắt so với thu nhập người Việt quen. Một nước đảo xa, thị trường nhỏ thì chi phí hàng hoá cao là điều dễ hiểu. Yên tĩnh không có nghĩa là rẻ.
Hiểu lầm: thường trú New Zealand là "bàn đạp" sang Úc. Thực tế: quyền sống làm việc ở Úc theo thoả thuận xuyên Tasman dành cho công dân New Zealand, tức sau nhiều năm cư trú và nhập tịch. Thường trú nhân New Zealand không có quyền đó.
Hiểu lầm: con cái học ở New Zealand chắc chắn tốt hơn. Thực tế: giáo dục phổ thông công lập có chất lượng ổn định, ít áp lực thi cử, coi trọng tự học và hoạt động ngoài trời. Gia đình quen mô hình học thêm, thi chuyên ở Việt Nam có thể thấy chương trình "nhẹ" và phải tự bù nếu muốn con đi theo hướng học thuật mạnh.
Điểm mạnh và cái giá đi kèm
Mỗi điểm mạnh của New Zealand đều gắn với một cái giá. Bảng dưới đặt hai mặt cạnh nhau để tránh nhìn một phía.
| Điểm mạnh | Cái giá tương ứng | Câu nên tự hỏi |
|---|---|---|
| Thiên nhiên, không khí sạch, nhiều không gian xanh | Thành phố nhỏ, ít tiện ích giải trí đô thị, cuối tuần dài với người quen nhịp sống sôi động | Gia đình mình thích đi bộ, cắm trại, hay thích phố xá đông vui? |
| An toàn, xã hội ổn định, thể chế minh bạch | Quy định nhiều và được thực thi chặt, từ xây dựng tới lao động, an ninh sinh học | Mình có sẵn lòng làm mọi thứ "đúng quy trình" không? |
| Giáo dục công và y tế công cho cư dân | Thời gian chờ khám chuyên khoa, phẫu thuật không khẩn cấp có thể dài | Gia đình có bệnh mãn tính cần theo dõi thường xuyên không? |
| Cân bằng công việc và cuộc sống | Thu nhập trung bình thấp hơn Úc, ít vị trí lương cao chuyên sâu | Nghề của mình có thị trường đủ lớn ở New Zealand không? |
| Cộng đồng đa văn hoá, ít căng thẳng sắc tộc so với nhiều nơi | Cộng đồng Việt nhỏ, ít dịch vụ tiếng Việt ngoài Auckland | Cha mẹ lớn tuổi đi theo có chịu được cảnh ít người cùng tiếng không? |
| Khí hậu ôn hoà, bốn mùa rõ | Nhà cũ thường lạnh và ẩm vào mùa đông; phía nam lạnh hơn nhiều | Mình đã ở thử một mùa đông chưa? |
Không có ô nào trong bảng tự nó tốt hay xấu. Một kỹ sư thích leo núi và một doanh nhân quen nhịp làm ăn ở TP.HCM sẽ đọc cùng bảng này rất khác nhau.
Việc làm và thu nhập: chỗ cần nhìn thật kỹ
Thị trường lao động New Zealand nhỏ và tập trung vào một số ngành: nông nghiệp và chế biến thực phẩm, du lịch, xây dựng, y tế, giáo dục, công nghệ, dịch vụ công. Người làm trong các ngành thiếu nhân lực như y tế, kỹ thuật, một số nghề thợ có cơ hội rõ hơn, nhiều nghề nằm trong Green List. Người làm trong ngành hẹp như tài chính chuyên sâu, sản xuất công nghiệp lớn có ít lựa chọn hơn nhiều so với Úc hay Canada.
Bằng cấp và kinh nghiệm từ Việt Nam không tự động được công nhận. Nhiều người mới sang phải bắt đầu ở vị trí thấp hơn trình độ trong một hai năm đầu, vì nhà tuyển dụng muốn thấy kinh nghiệm tại New Zealand và người tham chiếu địa phương. Các nghề có giấy phép như bác sĩ, điều dưỡng, kỹ sư, giáo viên, kế toán công chứng phải qua đăng ký với hội đồng nghề, tốn thời gian và chi phí.
Thu nhập trung bình ở New Zealand thấp hơn Úc, và nhiều người New Zealand trẻ sang Úc làm việc vì lý do này. Với gia đình người Việt, câu hỏi thực tế là thu nhập của mình sau thuế có đủ trả tiền nhà, chi phí sinh hoạt và để dành không, chứ không phải lương danh nghĩa so với lương ở Việt Nam.
Nhà ở và chi phí sống
Giá nhà là điểm làm nhiều gia đình nhập cư bất ngờ nhất. Ở Auckland, giá nhà so với thu nhập thuộc loại cao trong các nước phát triển; Wellington, Christchurch, các thành phố nhỏ dễ thở hơn nhưng vẫn không rẻ. Phần lớn người mới sang thuê nhà trong vài năm đầu. Luật cho thuê nhà ở New Zealand có tiêu chuẩn tối thiểu về sưởi ấm, cách nhiệt, chống ẩm cho nhà cho thuê, nhưng chất lượng nhà cũ vẫn rất khác nhau; đi xem nhà vào ngày mưa lạnh là cách tốt để biết căn nhà thật.
Chi phí sinh hoạt khác hẳn Việt Nam ở những thứ dùng nhiều sức lao động: sửa xe, cắt tóc, giữ trẻ, ăn ngoài. Nhiều gia đình Việt tự làm nhiều việc hơn: tự nấu, tự sửa vặt, tự trồng rau. Thực phẩm châu Á có ở các thành phố lớn, giá cao hơn ở Việt Nam. Hãy lập bảng chi phí theo giá thực tế của thành phố bạn định sống, lấy từ trang cho thuê nhà, siêu thị và cơ quan thống kê, thay vì tin con số trung bình trên mạng.
Xa Việt Nam: chi phí ít ai tính đủ
Từ New Zealand về Việt Nam thường phải nối chuyến, tổng thời gian bay dài và vé đắt hơn nhiều so với từ Úc, Singapore hay Hàn Quốc. Với gia đình có cha mẹ già ở Việt Nam, đây là chi phí cả về tiền lẫn cảm xúc: những lần về thăm thưa hơn dự tính, những lúc cha mẹ ốm không về kịp. Lệch múi giờ cũng khiến gọi điện, làm việc với đối tác Việt Nam bất tiện hơn.
Nhiều gia đình giải bài toán bằng cách đưa cha mẹ sang thăm dài hạn. Từ năm 2025, New Zealand có visa Parent Boost cho cha mẹ ở lâu theo từng đợt; diện thường trú cho cha mẹ thì có số chỗ giới hạn và điều kiện thu nhập cao. Nhưng cha mẹ lớn tuổi sống ở nơi ít người Việt, không nói tiếng Anh, không tự lái xe, có thể rất cô đơn. Chi tiết visa cho cha mẹ được bàn ở bài riêng.
Ngược lại, người có quan hệ làm ăn chặt với Việt Nam nên tính trước cách duy trì: đi về nhiều lần một năm có ảnh hưởng tới điều kiện số ngày có mặt để lên Permanent Resident Visa và nhập tịch không.
Ai hợp New Zealand, ai nên cân nhắc nơi khác
Hợp: gia đình trẻ có con nhỏ, coi trọng môi trường sống. Đặc biệt khi một người có nghề thị trường cần và tiếng Anh tốt, chấp nhận thu nhập vừa phải đổi lấy không gian sống, giờ làm hợp lý và trường công gần nhà.
Hợp: người làm nghề thiếu nhân lực. Y tế, kỹ thuật, xây dựng, một số nghề công nghệ và nghề thợ có đường tay nghề rõ ràng, có thể đi Green List.
Nên cân nhắc thêm: người muốn kinh doanh quy mô lớn. Thị trường nội địa nhỏ, chi phí lao động cao. Doanh nghiệp xuất khẩu hoặc có mô hình riêng thì khác, nhưng cần nghiên cứu kỹ.
Nên cân nhắc thêm: gia đình cần cộng đồng Việt lớn. Auckland có cộng đồng Việt, nhưng nhỏ hơn hẳn Sydney, Melbourne hay các thành phố lớn ở Mỹ, Canada. Dịch vụ tiếng Việt, chợ, chùa, trường dạy tiếng Việt ít hơn.
Nên cân nhắc thêm: người có bệnh mãn tính nặng. Hồ sơ visa có kiểm tra sức khoẻ, và y tế công có thời gian chờ. Nên tìm hiểu kỹ trước khi quyết định.
Kiểm chứng trước khi quyết định
Trước khi bán nhà, nghỉ việc hay chuyển tiền, có vài việc rẻ hơn nhiều so với cái giá của một quyết định sai.
- Sang ở thử bằng visa khách vài tuần, tốt nhất vào mùa đông, ở khu dân cư chứ không chỉ ở điểm du lịch.
- Nói chuyện với người Việt đang sống ở đó theo đúng nghề và hoàn cảnh của bạn, hỏi cả những gì họ hối tiếc.
- Tra tin tuyển dụng thật cho nghề của bạn ở thành phố bạn định sống, đếm số vị trí và đọc yêu cầu.
- Lập bảng chi phí ba năm theo giá thuê nhà và mức lương thực tế, kèm phương án khi chưa có việc.
- Hỏi cả nhà, kể cả con lớn và cha mẹ đi theo: mỗi người sẽ sống thế nào một ngày bình thường ở đó.
Những gia đình thấy New Zealand "đúng như mơ" thường là những gia đình đã đi qua đủ các bước này và biết rõ mình đánh đổi gì. Những gia đình thất vọng thường quyết định sau một chuyến du lịch mùa hè đẹp trời và vài video trên mạng.
Giáo dục và y tế: hai lý do lớn nhất của nhiều gia đình
Trẻ em là con của cư dân học trường công miễn học phí từ tiểu học tới hết trung học, gia đình chỉ trả một số khoản đóng góp, đồng phục, hoạt động. Trường công được phân vùng tuyển sinh theo địa chỉ nhà, nên nhiều gia đình chọn khu thuê nhà theo trường, đẩy giá thuê ở một số vùng trường tốt lên cao. Chương trình phổ thông coi trọng dự án, thảo luận, thể thao và hoạt động ngoài trời; con thường vui đi học hơn, còn cha mẹ phải quen với việc ít bài kiểm tra, ít xếp hạng.
Ở bậc đại học, New Zealand có tám trường đại học, đều là trường công, cùng các viện bách khoa. Con của cư dân đóng học phí như sinh viên trong nước, thấp hơn nhiều so với học phí quốc tế; đây là một khoản tiết kiệm lớn mà gia đình có con tuổi trung học nên tính vào.
Y tế công cho cư dân gồm cấp cứu và điều trị bệnh viện miễn phí hoặc trợ giá, khám bác sĩ gia đình có trợ giá nhưng vẫn mất phí mỗi lần. Thời gian chờ khám chuyên khoa và phẫu thuật không khẩn cấp có thể dài; nhiều gia đình mua thêm bảo hiểm y tế tư. Riêng tai nạn thì có chế độ bồi thường tai nạn của nhà nước (ACC) áp dụng cho mọi người ở New Zealand, kể cả khách, một đặc điểm khá riêng của nước này.
Câu hỏi thường gặp
New Zealand hay Úc tốt hơn để định cư?
Không có câu trả lời chung. Úc có thị trường việc làm lớn hơn, thu nhập trung bình cao hơn, cộng đồng Việt lớn; New Zealand nhỏ, yên tĩnh, thiên nhiên gần hơn. Điều quyết định thường là diện visa bạn đủ điều kiện, nghề của bạn ở nước nào có thị trường, và gia đình hợp nhịp sống nào.
Người Việt ở New Zealand sống tập trung ở đâu?
Phần lớn sống ở Auckland, thành phố lớn nhất và đa văn hoá nhất. Wellington, Christchurch, Hamilton và một số thành phố khác có cộng đồng nhỏ hơn. Ở thành phố nhỏ, người Việt thường gắn bó với cộng đồng châu Á rộng hơn.
Tiếng Anh kém có sống ở New Zealand được không?
Sống được nhưng khó, nhất là ngoài Auckland. Việc làm, giấy tờ, khám bệnh, trường học của con đều dùng tiếng Anh. Có dịch vụ thông dịch qua điện thoại trong một số dịch vụ công, nhưng muốn hội nhập và có việc tốt thì tiếng Anh gần như bắt buộc.
New Zealand có động đất nhiều không?
New Zealand nằm trên ranh giới mảng kiến tạo nên có động đất thường xuyên, phần lớn nhỏ. Christchurch chịu trận động đất lớn năm 2011. Nhà cửa được xây theo tiêu chuẩn chống động đất, có cơ chế bảo hiểm thiên tai của nhà nước. Người sống ở đây được hướng dẫn chuẩn bị đồ dùng khẩn cấp tại nhà.
Khí hậu New Zealand có lạnh lắm không?
Khí hậu ôn hoà, phía bắc như Auckland ấm hơn, mùa đông ít khi có tuyết ở đồng bằng; phía nam như Dunedin, Queenstown lạnh hơn rõ. Cái lạnh người Việt hay than thường là nhà cũ cách nhiệt kém, ẩm. Chọn nhà có sưởi và cách nhiệt tốt quan trọng hơn chọn thành phố.
