Visa E-1 (treaty trader) là thị thực tạm trú cho công dân một nước có hiệp ước thương mại với Mỹ, sang Mỹ để điều hành việc buôn bán đáng kể, chủ yếu giữa Mỹ và nước đó. "Buôn bán" ở đây hiểu rộng: hàng hoá, dịch vụ, công nghệ, vận tải, ngân hàng, bảo hiểm, du lịch. "Chủ yếu" nghĩa là hơn một nửa tổng khối lượng thương mại quốc tế của thương nhân phải đi qua tuyến Mỹ – nước hiệp ước.
Điều người Việt cần biết ngay: Việt Nam không có hiệp ước E-1 hay E-2 với Mỹ, nên mang hộ chiếu Việt Nam thì không xin được visa E-1. Người gốc Việt chỉ đi được đường này nếu mang quốc tịch của một nước có hiệp ước E-1 và hoạt động buôn bán xuất phát từ nước đó. Bài dưới đây giải thích từng điều kiện, cách cơ quan lãnh sự đánh giá "thương mại đáng kể", và thủ tục nộp đơn để bạn tự đánh giá trường hợp của mình.
E-1 khác E-2 và khác visa công tác B-1 thế nào
E-1 và E-2 là hai anh em cùng gốc từ các hiệp ước hữu nghị, thương mại và hàng hải mà Mỹ ký với từng nước. E-1 dựa trên dòng buôn bán: bạn đã và đang mua bán đều đặn giữa Mỹ và nước mình, cần có mặt ở Mỹ để điều hành dòng đó. E-2 dựa trên khoản đầu tư: bạn bỏ vốn vào một doanh nghiệp ở Mỹ và sang để điều hành nó. Một nước có thể có hiệp ước cho cả hai loại, cho một loại, hoặc không có loại nào; danh sách cập nhật nằm trong mục nước hiệp ước trên travel.state.gov.
Điểm này quan trọng với người gốc Việt mang quốc tịch thứ hai: không phải nước nào có E-2 cũng có E-1. Nhiều nước chỉ có hiệp ước đầu tư song phương, vốn chỉ mở E-2. Grenada là ví dụ: hiệp ước của Grenada với Mỹ mở đường E-2, nên người mang quốc tịch Grenada thường đi E-2 chứ không đi E-1. Trước khi tính đến E-1, hãy kiểm chính xác nước mình mang quốc tịch có ký hiệp ước loại E-1 hay không.
So với B-1, E-1 cho phép bạn thật sự làm việc và điều hành ở Mỹ, ở lâu và gia hạn nhiều lần, đưa vợ hoặc chồng và con dưới 21 tuổi theo. B-1 chỉ cho đi họp, đàm phán, khảo sát, ký hợp đồng trong thời gian ngắn, không được nhận lương từ nguồn Mỹ hay trực tiếp vận hành doanh nghiệp.
Năm điều kiện của visa E-1
Quốc tịch nước hiệp ước. Người xin, và doanh nghiệp buôn bán mà người đó đại diện, phải mang quốc tịch nước hiệp ước. Với doanh nghiệp, nghĩa là ít nhất 50% quyền sở hữu thuộc về công dân nước đó (không phải thường trú nhân Mỹ).
Có thương mại đang diễn ra. Phải là giao dịch đã và đang thực hiện, hàng hoá hoặc dịch vụ thật sự đã chuyển giao. Hợp đồng ký mà chưa giao hàng, đơn hàng dự kiến, hay thư ý định không được tính là thương mại hiện hữu.
Thương mại đáng kể. Dòng buôn bán phải liên tục, có khối lượng, gồm nhiều giao dịch theo thời gian. Không có ngưỡng tiền tối thiểu; một doanh nghiệp nhỏ vẫn đạt nếu giao dịch đều, đủ nuôi người điều hành và gia đình.
Thương mại chủ yếu giữa Mỹ và nước hiệp ước. Hơn 50% tổng khối lượng thương mại quốc tế của thương nhân phải là giữa Mỹ và nước hiệp ước. Doanh nghiệp đa tuyến (ví dụ bán cùng lúc sang Mỹ, Nhật, EU) phải tính tỷ lệ cẩn thận.
Vai trò phù hợp và ý định rời Mỹ. Người xin là chính thương nhân, hoặc nhân viên mang cùng quốc tịch giữ vị trí điều hành, giám sát, hay có kỹ năng thiết yếu. Người xin cũng phải cam kết rời Mỹ khi tình trạng E-1 kết thúc.
"Thương mại đáng kể" được đánh giá ra sao
Đây là chỗ hồ sơ E-1 hay vướng nhất vì không có con số chuẩn. Cơ quan lãnh sự nhìn vào ba thứ cùng lúc: số lượng giao dịch, giá trị từng giao dịch và tính liên tục theo thời gian. Mười hai lô hàng đều đặn mỗi tháng thường thuyết phục hơn một lô hàng lớn duy nhất trong năm, vì E-1 bảo vệ một dòng thương mại chứ không phải một thương vụ.
Ví dụ giả định: một công ty mang quốc tịch nước hiệp ước, chuyên nhập đồ gỗ từ nước đó vào Mỹ, mỗi tháng có vài container, khách hàng là các nhà bán lẻ ở hai ba bang, hoá đơn và vận đơn khớp nhau. Doanh nghiệp này có hồ sơ E-1 mạch lạc. Ngược lại, một người mới gửi vài lô hàng mẫu, chưa có khách hàng định kỳ, thì nên xây dòng thương mại thêm một thời gian rồi mới nộp.
Ngoài ra, dịch vụ cũng là thương mại: một công ty tư vấn kỹ thuật ở nước hiệp ước bán dịch vụ cho khách hàng Mỹ, hay một hãng lữ hành đưa khách giữa hai nước, đều có thể đạt E-1 nếu chứng minh được dòng giao dịch qua hợp đồng, hoá đơn và chứng từ thanh toán. Thu nhập từ thương mại cũng phải đủ để không biến người điều hành thành một gánh nặng — doanh nghiệp chỉ đủ nuôi bản thân ở mức tối thiểu thường bị đánh giá yếu.
Thủ tục nộp đơn E-1 từng bước
Có hai đường: xin thị thực ở cơ quan lãnh sự Mỹ ở nước ngoài, hoặc nếu đang ở Mỹ hợp pháp theo diện khác thì nộp I-129 lên USCIS để đổi tình trạng. Đường lãnh sự phổ biến hơn vì có thị thực trong hộ chiếu để đi lại. Các bước đường lãnh sự:
- Xác định đúng nơi nộp. Nhiều cơ quan lãnh sự Mỹ có quy trình riêng cho thị thực E và có thể ưu tiên người cư trú tại nước sở tại. Đọc hướng dẫn của đúng cơ quan bạn định nộp trước khi chuẩn bị.
- Đăng ký doanh nghiệp với cơ quan lãnh sự nếu nơi đó yêu cầu (một số nơi xét doanh nghiệp trước, rồi mới xét từng nhân viên).
- Điền DS-160 cho từng người, và DS-156E (mẫu dành cho thương nhân và nhà đầu tư hiệp ước) cho doanh nghiệp.
- Đóng lệ phí xin thị thực và, tuỳ quốc tịch, phí có đi có lại khi thị thực được cấp. Mức phí xem trên travel.state.gov.
- Nộp bộ chứng cứ: giấy tờ sở hữu doanh nghiệp, hợp đồng, hoá đơn, vận đơn, chứng từ thanh toán, báo cáo tài chính, tờ khai thuế, sơ đồ tổ chức, mô tả vai trò của người xin.
- Phỏng vấn, trả lời rõ về dòng thương mại, tỷ trọng giữa Mỹ và nước hiệp ước, vai trò của bạn, kế hoạch rời Mỹ khi hết tình trạng.
- Nhập cảnh: mỗi lần nhập cảnh thường được cho ở tối đa hai năm, gia hạn được nếu doanh nghiệp vẫn đáp ứng điều kiện.
Thời hạn hiệu lực của thị thực trong hộ chiếu (dài hay ngắn, một lần hay nhiều lần) được tính theo nguyên tắc có đi có lại với từng nước, khác với thời gian được ở trên mỗi lần nhập cảnh.
Ba tình huống giả định để tự soi hồ sơ
Tình huống 1 — Nhà phân phối nông sản quốc tịch Canada. Một người gốc Việt mang quốc tịch Canada điều hành công ty Canada chuyên phân phối hải sản đông lạnh sang Mỹ, mỗi tháng nhiều chuyến hàng, khoảng hai phần ba doanh thu quốc tế là từ khách Mỹ. Công ty muốn đưa chính người này sang mở kho và quản lý bán hàng ở Mỹ. Đây là cấu trúc E-1 điển hình: quốc tịch đúng, thương mại hiện hữu, liên tục, chủ yếu với Mỹ. Việc còn lại là chứng minh bằng chứng từ và kiểm lại Canada có hiệp ước E-1 theo danh sách hiện hành.
Tình huống 2 — Công ty bán sang nhiều thị trường. Cũng doanh nghiệp đó nhưng Mỹ chỉ chiếm khoảng một phần ba, phần còn lại bán sang Nhật và châu Âu. Thương mại có đáng kể nhưng không chủ yếu với Mỹ, nên không đạt điều kiện hơn 50%. Hướng xử lý hợp pháp là chờ đến khi tỷ trọng với Mỹ thật sự vượt nửa, hoặc cân nhắc loại thị thực khác như L-1A nếu có công ty liên quan tại Mỹ.
Tình huống 3 — Hộ chiếu Việt Nam, hàng từ Việt Nam. Một chủ xưởng ở Bình Dương xuất đồ gỗ sang Mỹ đều đặn, khối lượng lớn. Thương mại rất đáng kể nhưng người xin và doanh nghiệp mang quốc tịch Việt Nam, nước không có hiệp ước E-1. Hồ sơ không đi được dù dòng hàng mạnh đến đâu. Đường thực tế hơn cho trường hợp này là mở công ty con ở Mỹ và đi L-1A, về lâu dài có thể tính EB-1C.
Gia đình đi kèm và giới hạn của E-1
E-1 là thị thực không định cư, nên đi kèm vài giới hạn mà người lên kế hoạch dài hạn phải biết:
- Vợ hoặc chồng được cấp E-1 phụ thuộc, không cần cùng quốc tịch, và từ năm 2022 được làm việc theo tình trạng mà không phải xin thẻ phép làm việc riêng; tờ I-94 khi nhập cảnh được ghi chú tương ứng.
- Con chưa kết hôn dưới 21 tuổi được đi học tại Mỹ nhưng không được đi làm; tròn 21 tuổi là mất tình trạng phụ thuộc và phải chuyển sang tình trạng khác (thường là du học F-1).
- E-1 không tự dẫn tới thẻ xanh. Muốn thường trú, phải có một đường riêng như EB-1C, EB-5 hay bảo lãnh gia đình — và phải tính kỹ vì E-1 đòi ý định rời Mỹ.
- Tình trạng gắn với doanh nghiệp. Doanh nghiệp ngừng buôn bán đáng kể, đổi tỷ lệ sở hữu xuống dưới 50% của công dân hiệp ước, hay chuyển tuyến thương mại chính sang nước khác đều có thể làm mất điều kiện.
- Thay đổi lớn phải báo. Sáp nhập, bán công ty, đổi chủ thường cần xin chấp thuận hoặc nộp hồ sơ mới trước khi tiếp tục làm việc theo E-1.
Người gốc Việt nên tự hỏi gì trước khi tính đến E-1
Câu hỏi đầu tiên là quốc tịch. Người Việt định cư ở Nhật, Hàn, Canada, Úc, Anh hay nhiều nước châu Âu và đã nhập quốc tịch nước đó thì nên tra ngay nước mình có hiệp ước E-1 hay không. Câu hỏi thứ hai là nguồn gốc thương mại: dòng buôn bán phải thật sự chạy giữa Mỹ và chính nước hiệp ước đó, không phải giữa Mỹ và Việt Nam được "mượn" qua một pháp nhân nước thứ ba.
Chỗ này hay bị hiểu sai. Một doanh nhân Việt lập công ty ở nước hiệp ước chỉ để làm vỏ, rồi xuất hàng Việt Nam sang Mỹ đứng tên công ty đó, thường không đạt: hàng không phát sinh từ hay đi qua nước hiệp ước theo một hoạt động kinh doanh thật, người điều hành không mang quốc tịch nước đó, và cơ quan lãnh sự sẽ hỏi chính những điều này. Đó cũng là kiểu cấu trúc có thể bị coi là khai không trung thực, với hậu quả lâu dài cho mọi hồ sơ visa Mỹ về sau.
Nếu bạn không có quốc tịch nước hiệp ước E-1 nhưng có doanh nghiệp xuất nhập khẩu đang làm ăn với Mỹ, các hướng thực tế hơn thường là: đi công tác bằng B-1 để giao dịch, mở chi nhánh và chuyển người quản lý bằng L-1A, hoặc xét đến đường E-2 qua một quốc tịch thứ hai có hiệp ước đầu tư với Mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Công dân Việt Nam có xin visa E-1 được không?
Không, nếu chỉ mang hộ chiếu Việt Nam, vì Việt Nam không có hiệp ước E-1 với Mỹ. Người gốc Việt chỉ xin được khi mang quốc tịch một nước có hiệp ước E-1 và hoạt động thương mại thật sự giữa Mỹ với nước đó.
Thương mại đáng kể là bao nhiêu tiền?
Không có con số tối thiểu do luật đặt ra. Cơ quan lãnh sự xét số lượng giao dịch, giá trị và tính đều đặn theo thời gian, cùng việc thu nhập có đủ nuôi người điều hành và gia đình hay không. Nhiều giao dịch đều đặn thường thuyết phục hơn một hợp đồng lớn duy nhất.
Visa E-1 được ở Mỹ bao lâu?
Mỗi lần nhập cảnh thường được cho ở tối đa hai năm, và có thể gia hạn hoặc nhập cảnh lại nhiều lần miễn doanh nghiệp vẫn đáp ứng điều kiện. Thời hạn của thị thực dán trong hộ chiếu là chuyện khác, tính theo nguyên tắc có đi có lại với nước bạn mang quốc tịch.
Nhân viên của công ty E-1 có được xin theo không?
Được, nếu nhân viên mang cùng quốc tịch nước hiệp ước với doanh nghiệp và giữ vị trí điều hành, giám sát hoặc có kỹ năng thiết yếu cho hoạt động ở Mỹ. Nhân viên phổ thông, không có kỹ năng đặc thù, thường không đạt.
Từ E-1 có lên thẳng thẻ xanh được không?
Không có đường tự động. Thẻ xanh cần một diện riêng như EB-1C, EB-5 hay bảo lãnh gia đình. Vì E-1 yêu cầu ý định rời Mỹ khi hết tình trạng, việc nộp hồ sơ định cư trong lúc giữ E-1 cần được tính kỹ thời điểm với luật sư di trú.
Bán hàng qua sàn thương mại điện tử sang Mỹ có tính là thương mại cho E-1 không?
Có thể, nếu giao dịch thật, đều, có chứng từ và đáp ứng tỷ lệ chủ yếu giữa Mỹ với nước hiệp ước. Phải chứng minh được hàng hoá, dòng tiền và vai trò điều hành của bạn ở Mỹ, không chỉ số đơn hàng trên một tài khoản bán hàng.
