Định cư Mỹ "theo diện họ" (bảo lãnh thân nhân) không mở cho mọi người có họ hàng ở Mỹ. Luật di trú Mỹ chỉ cho bảo lãnh bốn nhóm quan hệ: vợ chồng, con, cha mẹ và anh chị em ruột. Ông bà, cháu, cô dì chú bác, anh chị em họ không có diện riêng, dù người ở Mỹ đã là công dân lâu năm.
Để hồ sơ đi được tới cuối, phải đạt điều kiện ở ba phía cùng lúc: người bảo lãnh có đúng tư cách (công dân hay thường trú nhân, đủ tuổi, đủ khả năng bảo trợ tài chính); mối quan hệ có thật và được luật công nhận; người được bảo lãnh không rơi vào lý do bị cấm nhập cảnh. Thiếu một phía là hồ sơ dừng, dù hai phía kia hoàn hảo.
Bài này đi qua từng phía, kèm những chỗ người Việt hay vướng: con ngoài giá thú, con riêng, con nuôi, hôn nhân trước chưa chấm dứt đúng thủ tục, tiền sử ở quá hạn. Quy định chi tiết đổi theo thời gian, nên trước khi nộp bạn kiểm lại trên uscis.gov và travel.state.gov.
Ai bảo lãnh được ai: bảng tra nhanh
Cột "hàng chờ" cho biết diện đó có bị giới hạn số visa mỗi năm hay không. Diện không hàng chờ (thân nhân trực hệ, ký hiệu IR hoặc CR) xét xong là có thể xin visa; diện ưu tiên (F) phải chờ tới lượt theo Visa Bulletin.
| Người bảo lãnh | Người được bảo lãnh | Diện | Hàng chờ | Vợ/chồng, con đi kèm |
|---|---|---|---|---|
| Công dân Mỹ | Vợ hoặc chồng | IR1/CR1 | Không | Không — mỗi con cần đơn riêng (con riêng thì xét điều kiện con riêng) |
| Công dân Mỹ | Con độc thân dưới 21 tuổi | IR2 | Không | Không áp dụng |
| Công dân Mỹ từ 21 tuổi | Cha hoặc mẹ | IR5 | Không | Không — cha và mẹ mỗi người một đơn |
| Công dân Mỹ | Con độc thân từ 21 tuổi | F1 | Có | Con của người được bảo lãnh đi kèm được |
| Thường trú nhân | Vợ/chồng, con độc thân dưới 21 | F2A | Có | Con đi kèm được |
| Thường trú nhân | Con độc thân từ 21 tuổi | F2B | Có | Con đi kèm được |
| Công dân Mỹ | Con đã lập gia đình | F3 | Có | Vợ/chồng và con dưới 21 đi kèm được |
| Công dân Mỹ từ 21 tuổi | Anh chị em ruột | F4 | Có | Vợ/chồng và con dưới 21 đi kèm được |
Hai điều đọc ra từ bảng: thường trú nhân (người có thẻ xanh) không bảo lãnh được cha mẹ, anh chị em hay con đã lập gia đình; muốn làm việc đó phải nhập tịch trước. Và ở diện IR không có "người đi kèm": vợ của công dân Mỹ không tự động mang theo con riêng, mỗi người phải có đơn I-130 của riêng mình nếu đủ điều kiện.
Điều kiện phía người bảo lãnh
Tư cách pháp lý. Phải là công dân Mỹ (sinh ra ở Mỹ, nhập tịch, hoặc được thừa hưởng quốc tịch) hoặc thường trú nhân hợp pháp. Người đang ở Mỹ bằng visa du học, lao động tạm thời hay đang chờ tị nạn chưa có quyền bảo lãnh.
Tuổi. Bảo lãnh cha mẹ hoặc anh chị em thì người bảo lãnh phải từ 21 tuổi trở lên. Bảo lãnh vợ chồng hay con không có ngưỡng tuổi riêng ở bước nộp đơn, nhưng đến bước bảo trợ tài chính thì người ký phải từ 18 tuổi.
Cư trú tại Mỹ khi ký bảo trợ. Người bảo lãnh phải có "domicile" (nơi cư trú chính) ở Mỹ, hoặc chứng minh sẽ quay về sống ở Mỹ trước hay cùng lúc với người được bảo lãnh. Công dân Mỹ đã về Việt Nam sinh sống lâu năm hay vướng điểm này.
Khả năng bảo trợ tài chính. Mẫu I-864 đòi thu nhập tối thiểu bằng 125% chuẩn nghèo liên bang theo quy mô hộ (100% nếu người bảo lãnh là quân nhân tại ngũ bảo lãnh vợ chồng hoặc con). Không đủ thì cộng thu nhập người trong hộ, dùng tài sản, hoặc thêm người đồng bảo trợ. Thiếu thu nhập không làm hỏng đơn I-130 nhưng chặn được visa.
Không vướng lệnh cấm riêng. Người từng bị kết án một số tội xâm hại trẻ vị thành niên theo luật Adam Walsh không được bảo lãnh thân nhân, trừ khi USCIS kết luận họ không gây rủi ro. Ở chiều ngược lại, nếu người được bảo lãnh từng bị USCIS xác định kết hôn giả để hưởng quyền di trú, mọi đơn bảo lãnh sau này dành cho người đó đều bị chặn, dù người bảo lãnh mới hoàn toàn trong sạch.
Điều kiện về mối quan hệ: có thật và được luật công nhận
Quan hệ phải đúng theo định nghĩa của luật di trú Mỹ, không phải theo cách gọi trong gia đình. Ba trường hợp người Việt hay gặp: con riêng chỉ được tính là con của cha dượng hoặc mẹ kế nếu cuộc hôn nhân tạo ra quan hệ đó diễn ra trước khi đứa trẻ tròn 18 tuổi; con nuôi phải được nhận nuôi hợp pháp trước 16 tuổi và đã sống cùng, chịu sự giám hộ của cha mẹ nuôi ít nhất hai năm; con ngoài giá thú bảo lãnh qua cha (hoặc cha bảo lãnh con) phải chứng minh việc công nhận cha con hợp pháp hoặc quan hệ cha con thật sự trước khi con 21 tuổi.
Với anh chị em, hai người phải có chung ít nhất cha hoặc mẹ, thể hiện trên giấy khai sinh của cả hai. Anh chị em cùng cha khác mẹ được tính, nhưng phải chứng minh thêm hôn nhân của cha với từng người mẹ hoặc quan hệ cha con hợp lệ. Giấy khai sinh đăng ký muộn, ghi tên cha mẹ khác với giấy tờ khác, là nguồn yêu cầu bổ sung hồ sơ phổ biến nhất.
Với vợ chồng, hôn nhân phải hợp pháp ở nơi đăng ký và mọi cuộc hôn nhân trước của cả hai phải đã chấm dứt bằng ly hôn, huỷ hôn hay người kia qua đời, có giấy tờ chứng minh. Ly thân hay "đã chia tay từ lâu" không đủ. Hôn nhân phải được kết vì mục đích sống chung thật sự; hôn nhân chỉ để lấy quyền di trú không những bị từ chối mà còn có thể khiến người bảo lãnh và người được bảo lãnh bị truy cứu theo luật Mỹ.
Điều kiện phía người được bảo lãnh: các lý do bị cấm nhập cảnh
Đơn I-130 được chấp thuận chỉ mới xác nhận quan hệ. Tại buổi phỏng vấn, viên chức lãnh sự xét tiếp người được bảo lãnh theo các nhóm lý do không được nhập cảnh trong luật di trú. Những nhóm thường gặp với hồ sơ người Việt:
- Sức khoẻ: bệnh truyền nhiễm có ý nghĩa y tế công cộng (lao phổi đang tiến triển phải điều trị xong), thiếu mũi tiêm chủng bắt buộc, rối loạn có hành vi gây hại, nghiện chất. Phần lớn xử lý được bằng điều trị hoặc tiêm bổ sung.
- Tiền án: một số tội liên quan đến đạo đức, ma tuý, nhiều tội cộng dồn án tù. Có tội được xin miễn trừ, có tội thì không. Che giấu tiền án nặng hơn chính tiền án đó.
- Gian dối với cơ quan di trú: khai sai sự thật quan trọng ở bất kỳ hồ sơ visa nào trước đây, kể cả visa du lịch, có thể dẫn tới lệnh cấm vĩnh viễn, chỉ gỡ được bằng đơn miễn trừ nếu có thân nhân đủ điều kiện.
- Từng ở quá hạn tại Mỹ: ở bất hợp pháp trên 180 ngày rồi rời Mỹ thì bị cấm quay lại 3 năm; trên một năm thì 10 năm.
- Nguy cơ thành gánh nặng xã hội: xét qua tuổi, sức khoẻ, học vấn, tài sản và bản bảo trợ I-864. Hồ sơ cha mẹ lớn tuổi hay bị xét kỹ ở điểm này.
Nếu bạn biết mình có một trong các yếu tố trên, nên làm rõ trước khi nộp đơn chứ không đợi tới ngày phỏng vấn, vì một số trường hợp phải chuẩn bị đơn miễn trừ và bằng chứng mất nhiều tháng.
Giữ được diện trong những năm chờ
Ở các diện có hàng chờ, điều kiện không chỉ xét lúc nộp đơn mà phải còn đúng tới ngày nhận visa. Đời sống thay đổi trong mười năm chờ có thể làm hồ sơ đổi diện, nhanh hơn hoặc mất hẳn.
Người bảo lãnh nhập tịch thì hồ sơ được nâng: vợ chồng hoặc con dưới 21 của thường trú nhân (F2A) chuyển thành thân nhân trực hệ không hàng chờ; con độc thân từ 21 tuổi (F2B) chuyển sang F1. Ngược lại, người được bảo lãnh kết hôn có thể làm hồ sơ tụt hoặc mất: con của công dân Mỹ ở diện F1 lập gia đình thì chuyển sang F3, thời gian chờ thường dài hơn; con của thường trú nhân ở diện F2B mà lập gia đình thì mất diện, vì thường trú nhân không có quyền bảo lãnh con đã lập gia đình.
Con trong hồ sơ chạm tuổi 21 là chuyện phổ biến. Luật Bảo vệ Tình trạng Trẻ em (CSPA) cho phép trừ bớt thời gian đơn I-130 nằm chờ ở USCIS khỏi tuổi của trẻ, với điều kiện gia đình hành động trong vòng một năm từ khi visa có sẵn. Cách tính cụ thể nên làm với từng hồ sơ, vì vài tháng chênh lệch quyết định đứa trẻ còn đi kèm được hay không.
Người bảo lãnh qua đời khi hồ sơ đang chờ không phải lúc nào cũng chấm dứt hồ sơ. Luật Mỹ có cơ chế cho người được bảo lãnh đang sống ở Mỹ tiếp tục, và cơ chế khôi phục vì lý do nhân đạo cho người ở ngoài nước Mỹ; cả hai đều có điều kiện hẹp và cần một người bảo trợ tài chính thay thế. Gia đình gặp tình huống này nên hỏi thẳng USCIS hoặc luật sư di trú trước khi coi hồ sơ là mất.
Những quan hệ không bảo lãnh trực tiếp được
Câu hỏi hay gặp nhất: "Cô ruột ở Mỹ đã có quốc tịch, có bảo lãnh cháu được không?" Câu trả lời là không có diện cô chú bảo lãnh cháu, ông bà bảo lãnh cháu, hay cháu bảo lãnh ông bà. Cũng không có diện anh chị em họ, con dâu con rể (trừ khi đi kèm vợ hoặc chồng trong diện F3), hay cha mẹ vợ.
Đường hợp pháp duy nhất cho các quan hệ này là đi theo chuỗi: mỗi mắt xích là một quan hệ được luật công nhận. Ví dụ, ông bà muốn đưa cháu sang thì ông bà bảo lãnh con mình (cha mẹ của cháu) theo F3 hoặc F1, cháu dưới 21 tuổi đi kèm. Hoặc anh ở Mỹ bảo lãnh em theo F4, vợ và con chưa thành niên của em đi kèm. Mỗi mắt xích có thời gian chờ riêng, nên lộ trình nhiều tầng có thể kéo dài nhiều chục năm.
Những lời mời "nhận con nuôi để đưa sang Mỹ" với một đứa trẻ đã lớn, hay "đăng ký kết hôn để bảo lãnh rồi ly hôn", không phải đường vòng mà là gian lận. Điều kiện con nuôi (nhận nuôi trước 16 tuổi, sống chung ít nhất hai năm) được đặt ra chính để chặn cách làm này, và hậu quả có thể là lệnh cấm vĩnh viễn với người được bảo lãnh.
Tự kiểm điều kiện trước khi nộp đơn
Trước khi trả phí đơn I-130, cả người ở Mỹ lẫn người ở Việt Nam nên cùng đi qua danh sách dưới đây. Mỗi câu trả lời "chưa chắc" là một việc cần làm rõ trước.
- Xác định chính xác tư cách người bảo lãnh hôm nay: công dân hay thường trú nhân, có giấy chứng minh bản gốc không.
- Đối chiếu quan hệ với bảng tra: diện nào, có hàng chờ không, ai được đi kèm, ai cần đơn riêng.
- Gom giấy tờ chứng minh quan hệ và kiểm sự thống nhất về họ tên, ngày sinh, tên cha mẹ giữa các giấy.
- Với hôn nhân: có đủ giấy chấm dứt mọi cuộc hôn nhân trước của cả hai bên chưa.
- Ước tính thu nhập người bảo lãnh so với ngưỡng I-864 theo quy mô hộ năm hiện hành; nếu thiếu, xác định sớm người đồng bảo trợ.
- Người được bảo lãnh tự rà: từng xin visa Mỹ bị từ chối chưa, từng khai gì, từng ở Mỹ quá hạn chưa, có tiền án hay bệnh đang điều trị không.
- Với gia đình có con gần 18 hoặc gần 21 tuổi: ghi lại các mốc ngày để tính trước tác động lên điều kiện con riêng và CSPA.
Đi qua danh sách này không thay thế ý kiến luật sư cho hồ sơ phức tạp, nhưng giúp bạn biết hồ sơ mình thuộc loại đơn giản hay cần người có chuyên môn xem trước.
Câu hỏi thường gặp
Thường trú nhân có bảo lãnh cha mẹ sang Mỹ được không?
Không. Thường trú nhân chỉ bảo lãnh được vợ chồng và con độc thân. Muốn bảo lãnh cha mẹ, người con phải nhập tịch Mỹ và từ 21 tuổi trở lên. Khi đó cha mẹ thuộc diện thân nhân trực hệ IR5, không phải chờ hạn ngạch hằng năm.
Con riêng của vợ có được đi kèm khi vợ được chồng là công dân Mỹ bảo lãnh không?
Ở diện vợ chồng của công dân Mỹ không có người đi kèm. Con riêng cần đơn I-130 riêng do cha dượng nộp, và chỉ đủ điều kiện nếu cuộc hôn nhân diễn ra trước khi đứa trẻ tròn 18 tuổi. Nếu con đã quá mốc đó, cần tìm hướng khác, ví dụ người mẹ bảo lãnh sau khi có thẻ xanh.
Cô ruột là công dân Mỹ có bảo lãnh cháu được không?
Không có diện cô, chú, dì, bác bảo lãnh cháu. Đường hợp pháp là cô bảo lãnh anh chị em ruột của mình (cha hoặc mẹ của cháu) theo diện F4, cháu chưa lập gia đình và dưới 21 tuổi đi kèm theo cha mẹ. Thời gian chờ diện F4 thường rất dài.
Người bảo lãnh thu nhập thấp thì hồ sơ có bị từ chối ngay không?
Đơn I-130 không xét thu nhập. Thu nhập chỉ được xét ở mẫu bảo trợ I-864 trước khi cấp visa. Nếu thiếu, người bảo lãnh có thể cộng thu nhập thành viên trong hộ, dùng tài sản quy đổi, hoặc nhờ một người đồng bảo trợ đủ điều kiện ký thêm I-864.
Từng bị từ chối visa du lịch Mỹ có ảnh hưởng tới hồ sơ định cư không?
Bị từ chối visa du lịch vì chưa chứng minh được ý định quay về không làm mất điều kiện định cư. Điều đáng lo là nếu lần xin trước có khai sai sự thật quan trọng, vì lỗi gian dối có thể bị áp lệnh cấm nhập cảnh. Hãy khai trung thực lịch sử visa trong đơn DS-260.
Con của công dân Mỹ đang chờ diện F1 kết hôn thì sao?
Hồ sơ không mất mà tự chuyển sang diện F3 (con đã lập gia đình của công dân Mỹ), giữ ngày ưu tiên cũ. Vợ hoặc chồng và con dưới 21 tuổi của người đó được đi kèm. Tuy vậy, hàng chờ F3 thường dài hơn, nên thời điểm nhận visa có thể bị lùi.
