Visa định cư Mỹ (immigrant visa) là loại thị thực do Lãnh sự quán Mỹ cấp cho người được phép vào Mỹ để sống lâu dài. Khi nhập cảnh bằng visa này, người đó trở thành thường trú nhân hợp pháp và nhận thẻ xanh. Khác với visa không định cư như du lịch, du học, làm việc tạm thời, vốn cho phép ở Mỹ có thời hạn và đòi hỏi người xin chứng minh sẽ quay về.
Đường tới quốc tịch Mỹ đi qua ba nấc: có căn cứ để định cư (bảo lãnh gia đình, việc làm, đầu tư hoặc diện đặc biệt), nhận visa định cư hoặc điều chỉnh tình trạng thành thường trú nhân, rồi sau một thời gian thường trú đủ điều kiện thì nộp nhập tịch. Không có con đường "nhanh nhất" chung cho mọi người. Con đường an toàn là con đường bạn thật sự đủ điều kiện, và nhanh hay chậm phụ thuộc vào diện, không phụ thuộc vào ai "lo".
Visa định cư và visa không định cư khác nhau ở đâu
Phân biệt rõ hai loại giúp bạn tránh sai lầm phổ biến nhất: dùng visa không định cư để thực hiện ý định định cư.
| Tiêu chí | Visa định cư | Visa không định cư |
|---|---|---|
| Mục đích | Sống lâu dài ở Mỹ | Ở có thời hạn cho một mục đích cụ thể |
| Ví dụ | IR1, CR1, IR5, F1–F4, EB-1 tới EB-5 | B1/B2, F-1, J-1, H-1B, K-1 |
| Ý định định cư | Là điều kiện | Phải chứng minh không có, trừ vài loại như H-1B, L-1, K-1 |
| Đơn khai tại Lãnh sự | DS-260 | DS-160 |
| Khi nhập cảnh | Thành thường trú nhân, nhận thẻ xanh | Nhận I-94 ghi thời hạn được ở |
| Quyền đi làm | Tự do | Tuỳ loại, nhiều loại không được làm |
| Đường tới quốc tịch | Trực tiếp sau thời gian thường trú | Phải đổi sang tình trạng thường trú trước, nếu luật cho phép |
K-1 là trường hợp lai: về hình thức là visa không định cư nhưng mục đích là cưới rồi định cư, nên được xếp chung với các diện định cư trong thực tế làm hồ sơ.
Các căn cứ để có visa định cư
Luật Di trú và Quốc tịch Mỹ chia căn cứ định cư thành vài nhóm lớn. Nhóm đông người Việt nhất là bảo lãnh gia đình. Trong đó, thân nhân trực hệ của công dân (vợ chồng, con chưa kết hôn dưới 21 tuổi, cha mẹ của công dân từ 21 tuổi) không bị giới hạn số lượng hằng năm nên không phải xếp hàng. Các diện ưu tiên F1, F2A, F2B, F3, F4 có hạn ngạch và phải chờ theo Visa Bulletin, từ vài năm tới hơn chục năm.
Nhóm thứ hai là việc làm: EB-1 cho người có năng lực đặc biệt, nhà nghiên cứu xuất sắc, quản lý đa quốc gia; EB-2 cho người có bằng sau đại học hoặc năng lực đặc biệt; EB-3 cho lao động có kỹ năng, chuyên môn và phổ thông; EB-4 cho một số nhóm đặc biệt. Nhóm thứ ba là đầu tư EB-5: theo luật cải cách năm 2022, mức đầu tư tối thiểu khoảng 800.000 USD vào dự án ở vùng việc làm mục tiêu hoặc 1.050.000 USD ở nơi khác, tạo đủ việc làm theo quy định; mức này có thể được điều chỉnh, kiểm lại trên uscis.gov.
Ngoài ra còn các diện nhân đạo như tị nạn và các diện đặc biệt khác. Chương trình xổ số thẻ xanh (DV) dành cho công dân các nước có số người nhập cư vào Mỹ thấp; danh sách nước đủ điều kiện thay đổi theo từng năm, và Việt Nam có những năm không nằm trong danh sách. Kiểm thông báo chương trình DV năm hiện hành trên travel.state.gov.
Từ thẻ xanh tới quốc tịch: những điều kiện cụ thể
Thời gian thường trú. Nói chung là năm năm kể từ ngày trở thành thường trú nhân. Người có hôn nhân với công dân Mỹ, đang chung sống và người phối ngẫu là công dân suốt thời gian đó, được nộp sau ba năm. USCIS cho phép nộp đơn N-400 sớm tối đa 90 ngày trước khi đủ mốc.
Cư trú liên tục và có mặt thực tế. Hai yêu cầu khác nhau. Cư trú liên tục bị đặt câu hỏi khi có chuyến đi ra ngoài trên sáu tháng và bị phá vỡ nếu đi trên một năm. Có mặt thực tế đòi hỏi tổng số ngày ở trong nước Mỹ tối thiểu một nửa thời gian yêu cầu, tức khoảng 30 tháng trong năm năm hoặc 18 tháng trong ba năm.
Tư cách đạo đức tốt. Xét trong suốt thời gian yêu cầu và cả trước đó. Tiền án, nợ thuế, khai gian trong hồ sơ cũ, không đóng trợ cấp nuôi con theo án đều ảnh hưởng. Một số tội nặng tạo rào cản vĩnh viễn.
Tiếng Anh và hiểu biết công dân. Thi nói, đọc, viết tiếng Anh cơ bản và trả lời câu hỏi về lịch sử, chính quyền Mỹ. Người lớn tuổi đã thường trú lâu năm được miễn thi tiếng Anh theo các mốc tuổi và năm thường trú; người có khuyết tật được xin miễn bằng mẫu đơn y khoa.
Tuyên thệ. Chỉ sau lễ tuyên thệ, người nộp mới là công dân. Trước đó, bị bắt hay rời Mỹ lâu ngày vẫn có thể ảnh hưởng tới kết quả.
"Nhanh nhất" nghĩa là gì trong thực tế
Câu hỏi "cách trở thành công dân Mỹ nhanh nhất" thường xuất phát từ một hiểu lầm: có một con đường chung mà ai cũng đi được nếu biết cách. Thực ra tốc độ được quyết định gần như hoàn toàn bởi diện mà bạn đã sẵn đủ điều kiện. Người có vợ hoặc chồng là công dân Mỹ, đi diện IR1/CR1, không phải xếp hàng theo hạn ngạch, và có thể nhập tịch sau ba năm. Đó gần như là con đường ngắn nhất mà luật cho phép một người trưởng thành, nhưng nó đòi hỏi một hôn nhân thật.
Người có cha mẹ là công dân bảo lãnh khi còn dưới 21 tuổi và chưa kết hôn, hoặc có con là công dân từ 21 tuổi, cũng không phải xếp hàng. Trẻ dưới 18 tuổi sang Mỹ bằng thẻ xanh, sống với cha hoặc mẹ là công dân, trở thành công dân tự động theo Đạo luật Quốc tịch Trẻ em năm 2000, không cần nộp N-400.
Với người không có thân nhân như vậy, các con đường còn lại đều có hàng chờ hoặc đòi điều kiện lớn: việc làm cần chủ bảo lãnh, đầu tư cần vốn hợp pháp lớn và chịu rủi ro, các diện ưu tiên gia đình có thể chờ hàng chục năm như F4. Biết điều này giúp bạn nghi ngờ đúng lúc khi ai đó hứa một con đường nhanh hơn những gì luật cho phép.
Những "lối tắt" làm mất tất cả
Các lối tắt dưới đây được truyền miệng nhiều trong cộng đồng. Không lối nào nhanh hơn đường chính thức về lâu dài, và mỗi lối đều có thể làm bạn mất khả năng định cư Mỹ vĩnh viễn.
- Kết hôn giả. Hôn nhân chỉ để lấy thẻ xanh là gian lận hôn nhân. Người bị kết luận gần như bị chặn mọi đơn bảo lãnh sau này, người bảo lãnh có thể bị truy tố.
- Sang bằng visa du lịch rồi ở lại. Ở quá hạn trên 180 ngày rồi rời Mỹ sẽ bị cấm quay lại ba năm; trên một năm thì mười năm. Người nhập cảnh với ý định định cư sẵn có mà khai là đi du lịch có thể bị coi là khai gian.
- Khai thêm người thân không có thật. Thêm con nuôi, con ruột "trên giấy" vào hồ sơ, hoặc mượn khai sinh của người khác. Xét nghiệm ADN và đối chiếu hồ sơ cũ khiến kiểu gian dối này bị phát hiện, đôi khi sau nhiều năm, và có thể dẫn tới tước quốc tịch đã có.
- Mua "suất" lao động hoặc giấy tờ kinh nghiệm. Thư kinh nghiệm không có thật trong hồ sơ EB-3 là khai gian vật chất.
- Làm đẹp nguồn tiền EB-5. Tiền vay hoặc tiền từ nguồn không chứng minh được bị "rửa" qua nhiều tài khoản thường bị USCIS phát hiện khi truy nguồn, hồ sơ bị từ chối và vốn có thể đã nằm trong dự án.
- Trả tiền để "chạy" hồ sơ. Không có kênh trả tiền để viên chức Mỹ xét nhanh hay xét dễ. Ai hứa điều này đang lừa bạn, và nếu có thật thì đó là hối lộ quan chức nước ngoài.
Điểm chung của các lối tắt: chúng biến một hồ sơ có thể chậm thành một hồ sơ không bao giờ thành. Lệnh cấm vĩnh viễn vì khai gian vật chất nặng hơn hầu hết lý do khiến người ta tìm lối tắt ban đầu.
Những năm làm thường trú nhân: quyền và nghĩa vụ
Quyền sống, làm việc, học tập. Thường trú nhân được sống ở bất kỳ tiểu bang nào, làm hầu hết công việc trừ một số vị trí đòi quốc tịch, đi học, mua nhà, mở doanh nghiệp. Con của thường trú nhân học trường công như mọi trẻ em khác.
Bảo lãnh người thân, có giới hạn. Thường trú nhân bảo lãnh được vợ chồng và con chưa kết hôn, theo diện F2A và F2B có hàng chờ. Không bảo lãnh được cha mẹ, anh chị em hay con đã kết hôn; những diện đó cần quốc tịch.
Nghĩa vụ thuế. Thường trú nhân là cư dân thuế Mỹ, khai thu nhập toàn cầu, kể cả thu nhập và tài khoản ở Việt Nam theo các quy định báo cáo tài khoản nước ngoài.
Nghĩa vụ cư trú và đăng ký. Phải xem Mỹ là nơi ở chính, báo đổi địa chỉ cho USCIS khi chuyển nhà, và nam giới trong độ tuổi quy định phải đăng ký với Hệ thống Tuyển quân. Bỏ qua việc đăng ký này có thể gây khó khi nộp nhập tịch.
Không được bầu cử liên bang. Thường trú nhân không có quyền bầu cử ở cấp liên bang. Tự khai là công dân hay đi bầu khi chưa có quốc tịch là vi phạm nặng, có thể dẫn tới trục xuất và chặn đường nhập tịch.
Nhận biết lừa đảo định cư và tự kiểm ở nguồn chính thức
Các vụ lừa đảo định cư Mỹ nhắm vào người Việt lặp lại vài kịch bản: thông báo "trúng xổ số thẻ xanh" qua email hay tin nhắn đòi đóng phí (chương trình DV không gửi thông báo trúng qua email và kết quả chỉ tra được trên trang chính thức); trang web giả làm USCIS hoặc Lãnh sự thu phí đặt lịch; "chuyên viên" hứa visa chắc chắn với khoản cọc; dự án đầu tư hứa lợi nhuận và thẻ xanh bảo đảm.
Bộ kiểm cơ bản bạn tự làm được: lệ phí chính thức của USCIS tra trên uscis.gov, lệ phí visa và đặt lịch theo trang của Lãnh sự và travel.state.gov; tình trạng đơn tra bằng số biên nhận trên trang của USCIS; người hành nghề tư vấn di trú tại Mỹ phải là luật sư có giấy phép hoặc đại diện được Bộ Tư pháp Mỹ công nhận, tra được tên. Các trang chính thức của chính phủ Mỹ dùng tên miền đuôi .gov.
Cuối cùng, ghi chép mọi thứ: giữ bản sao mọi đơn đã nộp, biên nhận, thư từ, ghi lại ngày tháng. Hồ sơ định cư Mỹ kéo dài nhiều năm, và chính bản lưu này giúp bạn khai nhất quán ở từng chặng, từ DS-260 tới N-400. Sự nhất quán qua nhiều năm là thứ bảo vệ bạn tốt nhất trước mọi câu hỏi của viên chức.
Câu hỏi thường gặp
Có visa định cư rồi thì bao lâu được nhận thẻ xanh?
Bạn trở thành thường trú nhân ngay khi được nhận vào Mỹ tại cửa khẩu. Con dấu trên visa định cư dùng làm bằng chứng tạm thời trong một năm. Thẻ xanh được gửi qua bưu điện sau khi bạn đóng phí USCIS Immigrant Fee, thường trong vài tháng.
Thẻ xanh có hết hạn không, và mất thẻ thì sao?
Thẻ mười năm cần gia hạn bằng đơn I-90 trước khi hết hạn, nhưng tình trạng thường trú không tự mất khi thẻ hết hạn. Mất thẻ thì cũng xin cấp lại bằng I-90. Tình trạng thường trú mất khi bạn từ bỏ, bị trục xuất, hoặc bị xem là đã bỏ vì sống ở ngoài Mỹ quá lâu.
Nhập tịch Mỹ có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Luật Mỹ không bắt bạn chứng minh đã bỏ quốc tịch khác, dù lời tuyên thệ có nội dung từ bỏ. Việc giữ quốc tịch Việt Nam phụ thuộc luật Việt Nam, vốn cho phép giữ trong nhiều trường hợp. Chủ đề này được bàn riêng ở bài về nhập quốc tịch Mỹ.
Người đang ở Mỹ bằng visa không định cư có đổi sang thường trú được không?
Có thể, qua thủ tục điều chỉnh tình trạng nộp đơn I-485, nếu có căn cứ định cư như được bảo lãnh, đã nhập cảnh hợp lệ và không vi phạm các điều kiện loại trừ. Điều kiện khác nhau giữa thân nhân trực hệ và các diện khác, nên cần luật sư xem trường hợp cụ thể.
Con sinh ở Mỹ có được bảo lãnh cha mẹ ngay không?
Con là công dân chỉ bảo lãnh được cha mẹ khi đủ 21 tuổi. Trước đó, việc con có quốc tịch Mỹ không cho cha mẹ quyền ở lại Mỹ. Ở lại quá hạn chờ con lớn sẽ tạo ra lệnh cấm nhập cảnh làm khó chính hồ sơ IR5 sau này.
Người có tiền án ở Việt Nam có xin visa định cư được không?
Tuỳ loại tội. Một số tội như tội liên quan ma tuý, tội có tính chất suy đồi đạo đức nhất định, nhiều tội có tổng án tù cao có thể làm bạn không được nhập cảnh, có loại xin miễn được. Khai đầy đủ và mang theo hồ sơ án, quyết định xoá án; giấu tiền án nặng hơn chính tiền án.
