"Visa EB-5" là cách gọi tắt thị thực định cư cấp cho nhà đầu tư và gia đình sau khi đơn đầu tư được USCIS chấp thuận và Lãnh sự quán Mỹ phỏng vấn đạt. Đây không phải visa đầu tư tạm thời để sang Mỹ làm ăn rồi về: khi bạn dùng nó nhập cảnh lần đầu, bạn trở thành thường trú nhân có điều kiện, thẻ xanh hai năm được gửi về địa chỉ ở Mỹ, và từ đó bạn mang nghĩa vụ của người sống ở Mỹ.
Nhiều gia đình dồn sức vào việc lấy được visa mà ít chuẩn bị cho những gì đến sau. Bài này tập trung vào phần ấy: tờ visa trong hộ chiếu có hiệu lực ra sao, lần nhập cảnh đầu cần lưu ý gì, hai năm có điều kiện là sống thế nào cho khỏi mất tư cách, thuế và tài sản ở Việt Nam, và hạn nộp I-829.
Đọc tờ visa trong hộ chiếu
Mã diện. Visa ghi mã diện cho từng người: nhà đầu tư, vợ hoặc chồng, con. Mã khác nhau giữa đầu tư qua trung tâm vùng hay trực tiếp và theo loại hạn ngạch. Kiểm tra tên, ngày sinh, mã diện ngay khi nhận hộ chiếu; sai sót cần báo Lãnh sự quán trước khi bay, không phải khi đã đến cửa khẩu.
Thời hạn. Visa định cư thường có hiệu lực tối đa khoảng sáu tháng, hoặc ngắn hơn nếu kết quả khám sức khoẻ hết hạn trước. Đây là hạn để nhập cảnh, không phải hạn ở. Quá hạn mà chưa vào Mỹ là phải làm lại một phần quy trình, có khi rất phức tạp.
Gói hồ sơ niêm phong. Một số trường hợp, Lãnh sự quán đưa kèm phong bì hồ sơ di dân niêm phong để trình cho nhân viên Hải quan và Biên phòng (CBP) ở cửa khẩu; nay phần lớn đã chuyển sang điện tử. Làm theo đúng hướng dẫn kèm visa: nếu có phong bì, không được mở.
Lần nhập cảnh đầu. Nhà đầu tư chính phải nhập cảnh trước hoặc cùng lúc với người phụ thuộc. Con hoặc vợ không được vào trước người đứng đơn, vì tư cách của họ phát sinh từ tư cách của nhà đầu tư. Gia đình nên đi cùng chuyến nếu được.
Trước khi bay: phí di dân và địa chỉ nhận thẻ
Thẻ xanh không được cấp tại cửa khẩu. Nó được USCIS in và gửi qua bưu điện tới địa chỉ ở Mỹ bạn khai, sau khi bạn nhập cảnh và đã đóng phí di dân USCIS (USCIS Immigrant Fee). Phí này đóng trực tuyến cho từng người, nên đóng sau khi có visa và trước khi bay; quên đóng thì thẻ không được in dù bạn đã nhập cảnh hợp lệ. Mức phí tra trên uscis.gov.
Địa chỉ nhận thẻ nên là nơi bạn sẽ ở ổn định trong vài tháng đầu, hoặc nhà người thân tin cậy. Nếu chuyển chỗ, phải cập nhật địa chỉ với USCIS trong thời hạn quy định — đây là nghĩa vụ của mọi người không phải công dân, không chỉ để nhận thẻ. Trong lúc chờ thẻ, con dấu nhập cảnh trên visa định cư có giá trị như bằng chứng thường trú tạm thời trong một năm, đủ để đi làm, mở tài khoản ngân hàng, xin số an sinh xã hội.
Mẹo thực tế: chụp và lưu bản sao visa, trang con dấu nhập cảnh, biên nhận phí di dân. Khi xin số an sinh xã hội, bằng lái hay đăng ký học cho con, nhân viên thường hỏi những giấy tờ này trước khi thẻ về.
Hai năm có điều kiện: bạn được gì, phải làm gì
Thẻ xanh có điều kiện mang gần như đủ quyền của thẻ xanh thường, khác ở thời hạn và việc phải xoá điều kiện.
| Chủ đề | Quyền của bạn | Nghĩa vụ hoặc giới hạn |
|---|---|---|
| Làm việc | Làm cho bất kỳ chủ nào, tự kinh doanh | Không có giới hạn về nơi làm |
| Học tập | Con học trường công; đại học công lập có thể tính học phí cư dân bang theo luật bang | Thời gian cư trú tại bang tính theo quy định từng bang |
| Đi lại | Ra vào Mỹ bằng thẻ còn hạn và hộ chiếu | Ở ngoài Mỹ lâu có thể bị coi là từ bỏ cư trú |
| Thuế | Được hưởng khấu trừ, tín dụng thuế như cư dân | Khai thu nhập toàn cầu, kể cả từ Việt Nam |
| Bảo lãnh | Có thể bảo lãnh vợ/chồng, con độc thân theo diện F2A | Hàng chờ theo Visa Bulletin |
| Thời hạn | Thẻ hai năm | Nộp I-829 trong 90 ngày trước ngày hết hạn |
Thời gian giữ thẻ có điều kiện được tính vào năm năm thường trú để nhập tịch. Nhưng đơn nhập tịch chỉ được duyệt khi điều kiện đã được xoá, nên nhịp của I-829 ảnh hưởng thẳng tới lúc bạn trở thành công dân.
Giữ cư trú: chỗ gia đình doanh nhân Việt hay vấp
Thẻ xanh dựa trên ý định sống thường trú ở Mỹ. Luật không đặt một con số ngày tối thiểu đơn giản như Canada; thay vào đó, viên chức xét tổng thể: bạn sống ở đâu, làm việc ở đâu, khai thuế với tư cách gì, con học ở đâu, chuyến đi ra ngoài dài bao lâu. Một chuyến ở ngoài Mỹ trên sáu tháng làm phát sinh câu hỏi; trên một năm mà không có giấy phép tái nhập thì thường bị coi là đã từ bỏ thẻ.
Doanh nhân Việt hay rơi vào thế khó: công việc ở Việt Nam chưa thể buông ngay, nhưng gia đình đã sang. Có hai cách tiếp cận đúng luật. Một là người đứng đơn sắp xếp để thực sự chuyển trọng tâm sang Mỹ, về Việt Nam theo các chuyến ngắn. Hai là, nếu bắt buộc ở ngoài lâu, nộp đơn xin giấy phép tái nhập trước khi rời Mỹ (phải có mặt ở Mỹ khi nộp và đi lấy sinh trắc học). Giấy phép tái nhập không biến thời gian ở ngoài thành thời gian cư trú để nhập tịch; nó chỉ bảo vệ thẻ xanh khỏi bị coi là bỏ.
Với người có điều kiện, thêm một lớp rủi ro: nếu vắng mặt kéo dài trùng giai đoạn nộp I-829, việc đi lấy sinh trắc học và phỏng vấn có thể bị lỡ. Lập lịch đi lại năm thứ hai cẩn thận.
Thuế và tài sản ở Việt Nam khi đã thành cư dân thuế Mỹ
Từ năm bạn trở thành thường trú nhân, bạn là cư dân thuế Mỹ và khai thu nhập toàn cầu: lương, lợi nhuận kinh doanh, tiền cho thuê nhà ở Việt Nam, lãi tiết kiệm, cổ tức. Năm chuyển tiếp thường là năm tách đôi, với cách tính riêng cho phần trước và sau ngày thành cư dân. Mỹ và Việt Nam chưa có hiệp định tránh đánh thuế hai lần có hiệu lực tính đến thời điểm viết, nên việc dùng tín dụng thuế nước ngoài để tránh nộp hai lần cần kế toán hiểu cả hai hệ thống.
Ngoài thuế, còn nghĩa vụ khai báo tài sản tài chính ở nước ngoài: tài khoản ngân hàng, chứng khoán, phần vốn trong công ty ở Việt Nam vượt ngưỡng phải khai trên các mẫu của Bộ Tài chính và IRS. Phạt do không khai có thể rất nặng dù không thiếu thuế. Nhiều gia đình EB-5 chỉ phát hiện nghĩa vụ này sau vài năm.
Nên làm buổi tư vấn thuế trước khi nhập cảnh: những giao dịch như bán tài sản, chia cổ tức, chuyển nhượng phần vốn ở Việt Nam đôi khi nên làm xong trước ngày thành cư dân thuế Mỹ. Đây là lập kế hoạch thuế hợp pháp, khác hẳn việc giấu tài sản — điều tuyệt đối không nên làm.
Đến hạn I-829: chuẩn bị từ tháng thứ 18
Đơn xoá điều kiện chỉ nộp được trong 90 ngày trước ngày tròn hai năm ghi trên thẻ. Chuẩn bị nên bắt đầu sớm hơn nhiều:
- Tháng 18: liên hệ luật sư di trú, yêu cầu dự án cung cấp báo cáo tiến độ, chứng từ giải ngân vốn, số liệu việc làm hoặc báo cáo kinh tế cập nhật.
- Tháng 19–20: gom bằng chứng bạn đã cư trú ở Mỹ — tờ khai thuế, hợp đồng thuê nhà, bảng lương, học bạ của con.
- Tháng 21: rà mọi thay đổi gia đình (ly hôn, con kết hôn, thêm con) để luật sư xử lý cách nộp cho từng người.
- Trong cửa sổ 90 ngày: nộp I-829 cho nhà đầu tư và người phụ thuộc có tên trong đơn, đóng lệ phí, lưu biên nhận.
- Sau khi nộp: biên nhận gia hạn tình trạng thường trú trong thời gian chờ; mang thẻ hết hạn kèm biên nhận khi đi lại, đi làm. Đi lấy sinh trắc học đúng lịch.
Nếu dự án chưa tạo đủ việc làm khi đến hạn, luật sư có thể lập luận việc làm sẽ được tạo trong thời gian hợp lý; đây là chỗ cần chứng cứ thật, không phải lời hứa. Bỏ lỡ hạn mà không có lý do chính đáng, tình trạng thường trú tự chấm dứt.
Hiểu lầm thường gặp về visa EB-5 và thực tế
"Có visa EB-5 là có thẻ xanh vĩnh viễn." Thực tế bạn có thẻ xanh hai năm có điều kiện. Thẻ 10 năm chỉ đến sau khi I-829 được duyệt, và I-829 xét lại khoản đầu tư cùng việc làm. Gia đình nào coi ngày nhận visa là ngày "xong việc" thường lơi lỏng việc theo dõi dự án và hồ sơ cư trú đúng giai đoạn quan trọng nhất.
"Visa EB-5 cho phép sống ở Việt Nam, thỉnh thoảng sang Mỹ." Thẻ xanh là tư cách thường trú; nếu trung tâm cuộc sống của bạn vẫn ở Việt Nam, bạn có thể bị coi là đã từ bỏ cư trú. Người muốn đi về hai nơi phải sắp xếp có chủ đích: chuyến đi ngắn, giấy phép tái nhập khi cần, và bằng chứng gắn bó với Mỹ như nhà ở, việc làm, thuế.
"Đã đầu tư rồi thì không lo nhân thân nữa." Thường trú nhân vẫn có thể bị trục xuất nếu phạm một số tội, khai gian trong hồ sơ, hoặc vi phạm điều kiện tư cách. Một vụ lái xe sau khi uống rượu hay rắc rối thuế cũng có thể làm phức tạp việc xin nhập tịch sau này.
"Con có visa đi kèm thì con tự do làm gì cũng được." Con có thẻ xanh được đi học, đi làm, nhưng tư cách của con vẫn phụ thuộc vào kết quả I-829 của gia đình trong giai đoạn có điều kiện. Con nên có tên trong đơn I-829 hoặc nộp riêng đúng hạn nếu đã có hoàn cảnh khác — ví dụ đã kết hôn sau khi có thẻ.
"Visa bị từ chối thì mất trắng tiền đầu tư." Từ chối ở khâu lãnh sự không tự động làm khoản đầu tư biến mất; khoản vốn chịu điều khoản của hợp đồng góp vốn và tình hình dự án. Nhưng việc rút vốn thường không dễ, nên đọc kỹ điều khoản hoàn vốn khi visa bị từ chối trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Có thể nhận visa EB-5 rồi để vài tháng mới sang không?
Có, miễn là nhập cảnh trước ngày visa hết hạn, thường không quá sáu tháng kể từ ngày cấp. Tuy nhiên nên tính trước công việc, học hành của con và chỗ ở để không phải vội. Nếu biết chắc không sang kịp, liên hệ Lãnh sự quán để hỏi phương án trước khi visa hết hạn.
Sang Mỹ rồi có cần quay lại Việt Nam để làm thủ tục gì không?
Không bắt buộc về mặt di trú Mỹ. Ở phía Việt Nam, bạn nên tìm hiểu các thủ tục liên quan đến cư trú, tài khoản ngân hàng, giấy tờ tài sản và quốc tịch theo quy định hiện hành của Việt Nam. Người định cư nước ngoài vẫn giữ quốc tịch Việt Nam trừ khi làm thủ tục thôi quốc tịch.
Thẻ xanh chưa về mà cần đi nước ngoài gấp thì sao?
Con dấu nhập cảnh trên visa định cư có giá trị như bằng chứng thường trú tạm thời trong một năm, thường đủ để quay lại Mỹ. Nhưng tình huống có thể khác theo hãng bay và cửa khẩu, nên hỏi luật sư trước khi đi, và đảm bảo đã đóng phí di dân để thẻ được in.
Vợ chồng có thể một người ở Mỹ, một người ở Việt Nam trong hai năm đầu không?
Mỗi người có thẻ xanh đều phải giữ cư trú của chính mình. Nếu người đứng đơn ở Việt Nam phần lớn thời gian, nguy cơ bị coi là từ bỏ cư trú là thật, và điều đó ảnh hưởng tới cả gia đình khi nộp I-829. Thu xếp như vậy cần được luật sư đánh giá trước.
Có được nhận trợ cấp xã hội khi có thẻ xanh EB-5 không?
Nhiều chương trình trợ cấp có thời gian chờ cho thường trú nhân mới, và việc dùng một số trợ cấp có thể bị xét trong các hồ sơ di trú sau. Gia đình EB-5 đã cam kết khả năng tài chính, nên nên tự lo bảo hiểm y tế và chi phí sống trong giai đoạn đầu.
Con sinh ra trong hai năm có điều kiện có được thẻ xanh không?
Con sinh ra trên lãnh thổ Mỹ là công dân Mỹ từ khi sinh theo luật hiện hành, không cần thẻ xanh. Con sinh ở nước ngoài trong giai đoạn này có thể cần thủ tục riêng để vào Mỹ; hỏi luật sư cách đưa con vào hồ sơ I-829 hoặc thủ tục phù hợp.
