Visa Mỹ (thị thực Mỹ) là giấy phép do Bộ Ngoại giao Mỹ cấp qua Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán, cho phép người nước ngoài đi đến cửa khẩu Mỹ và xin được nhập cảnh với một mục đích xác định, như du lịch, du học, làm việc hay định cư. Visa không bảo đảm bạn được vào Mỹ, không quyết định bạn được ở bao lâu, và không cho bạn làm những việc ngoài mục đích của loại visa đó. Quyết định cho vào và cho ở bao lâu thuộc về nhân viên cửa khẩu.
Người ta hay nói về "quyền lực" của visa Mỹ vì nó mở cửa cho nhiều việc: đi lại nhiều lần trong thời hạn, được một số nước khác coi là bằng chứng uy tín, và là bước đầu của nhiều con đường học tập, làm việc. Nhưng quyền thật của nó hẹp và cụ thể hơn cách nhiều người tưởng. Bài này giải thích visa nằm ở đâu trong hệ thống di trú Mỹ, đọc từng ô trên tem, và tách rõ điều visa cho phép với điều nó không cho phép.
Ba cơ quan, ba quyền khác nhau
Bộ Ngoại giao Mỹ (Department of State) cấp visa. Thông qua Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội và Tổng Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM, viên chức lãnh sự xét đơn DS-160 hoặc DS-260, phỏng vấn và quyết định cấp hay từ chối. Quyền của họ dừng ở việc dán tem vào hộ chiếu. Ở Việt Nam, visa không định cư được xét ở cả hai nơi, còn visa định cư được phỏng vấn ở Tổng Lãnh sự quán TP.HCM.
Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới (CBP), thuộc Bộ An ninh Nội địa, quyết định cho vào. Ở cửa khẩu đầu tiên trên đất Mỹ, nhân viên CBP xem visa, hỏi mục đích chuyến đi, rồi quyết định cho nhập cảnh hay không, với tình trạng nào, ở tới ngày nào. Quyết định đó ghi vào I-94. Visa hợp lệ mà CBP thấy mục đích không khớp vẫn có thể từ chối nhập cảnh.
Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) xử lý mọi việc khi bạn đã ở trong nước Mỹ. Gia hạn thời gian ở, đổi tình trạng, cấp giấy phép làm việc, duyệt đơn bảo lãnh, cấp thẻ xanh, nhập tịch đều thuộc USCIS. Visa không phải giấy tờ của USCIS, và USCIS không cấp hay gia hạn tem visa.
Đọc tem visa Mỹ: từng ô nghĩa là gì
Tem visa không định cư là một miếng dán in ảnh và thông tin, dán vào một trang trong hộ chiếu. Đọc đúng các ô giúp bạn phát hiện lỗi sớm và hiểu mình được làm gì.
- Issuing Post Name: nơi cấp, ví dụ HANOI hoặc HO CHI MINH CITY.
- Control Number: số quản lý riêng của tem, khác với số hộ chiếu; dùng khi tra cứu hoặc báo mất.
- Surname, Given Name: họ và tên, phải khớp hộ chiếu từng chữ.
- Visa Type/Class: loại visa, như B1/B2, F1, J1, H1B, L1. Loại visa quyết định mục đích được phép.
- Entries: số lần được dùng tem để vào Mỹ; chữ M là nhiều lần, số 1 hoặc 2 là số lần cụ thể.
- Passport Number: số hộ chiếu chứa tem lúc cấp. Đổi hộ chiếu sau đó thì số này khác cuốn mới, chuyện bình thường.
- Sex, Birth Date, Nationality: giới tính, ngày sinh, quốc tịch. Sai ở đây cần báo cơ quan lãnh sự sửa.
- Issue Date, Expiration Date: ngày cấp và ngày hết hạn dùng tem để vào Mỹ, không phải ngày phải rời Mỹ.
- Annotation: ghi chú của viên chức, như số SEVIS và tên trường với F-1, tên chủ lao động và số đơn với H-1B, hay mục đích cụ thể với một số hồ sơ B1/B2.
Ngay khi nhận hộ chiếu, đối chiếu họ tên, ngày sinh, loại visa và ghi chú với giấy tờ của bạn. Lỗi do cơ quan cấp thường được sửa nhanh hơn nhiều nếu bạn báo trước chuyến đi, thay vì phát hiện ở quầy làm thủ tục sân bay.
Visa định cư, visa không định cư và những giấy tờ hay bị gọi nhầm là visa
Luật Mỹ chia visa thành hai nhóm lớn. Visa không định cư dành cho chuyến đi tạm thời: du lịch, công tác, du học, trao đổi, làm việc có thời hạn. Visa định cư dành cho người sẽ trở thành thường trú nhân, qua bảo lãnh gia đình, việc làm, đầu tư EB-5 hay các diện khác; người nhận visa định cư khi nhập cảnh sẽ được cấp thẻ xanh. Hai nhóm khác nhau từ mẫu đơn, lệ phí tới tiêu chí xét.
Một số giấy tờ hay bị gọi nhầm là "visa". Thẻ xanh (thẻ thường trú nhân) không phải visa; nó chứng minh bạn đã là thường trú nhân. I-94 không phải visa; nó là hồ sơ nhập cảnh ghi bạn được ở tới bao giờ. ESTA không phải visa; nó là cấp phép đi lại điện tử cho công dân các nước thuộc chương trình miễn thị thực, và Việt Nam không thuộc chương trình này. Giấy phép làm việc EAD, thông báo duyệt đơn I-797 cũng không phải visa.
Phân biệt được những giấy tờ này giúp bạn hỏi đúng cơ quan. Muốn ở thêm thì hỏi USCIS, không hỏi lãnh sự quán. Muốn tem visa mới thì hỏi lãnh sự quán, không gửi đơn cho USCIS.
Vì sao xin visa Mỹ khó: điều 214(b) và gánh nặng chứng minh
Phần lớn người Việt bị từ chối visa không định cư không phải vì thiếu giấy, mà vì điều 214(b) Luật Di trú và Quốc tịch. Điều này đặt ra một giả định: mọi người xin visa được coi là có ý định định cư, cho tới khi họ thuyết phục được viên chức điều ngược lại. Gánh nặng chứng minh nằm ở người xin, không ở viên chức. Vì thế câu hỏi trong phòng phỏng vấn thường xoay quanh công việc, gia đình, tài sản, kế hoạch quay về, tức những thứ cho thấy bạn có lý do rời Mỹ đúng hạn.
Một vài loại visa được luật cho phép "ý định kép", tức người giữ visa vẫn có thể đồng thời theo đuổi thẻ xanh mà không trái với visa đang có. H-1B và L-1 là hai ví dụ rõ nhất. Với B1/B2, F-1, J-1, ý định định cư vẫn là lý do từ chối, nên người có hồ sơ bảo lãnh định cư đang chạy thường gặp khó khi xin visa du lịch hay du học.
Hiểu điều này giúp bạn chuẩn bị đúng chỗ. Một tập giấy dày về tài sản không thay được một câu trả lời rõ ràng về lý do chuyến đi và lý do quay về. Ngược lại, hồ sơ mỏng nhưng nhất quán, mục đích chuyến đi cụ thể, cuộc sống ở Việt Nam ổn định, thường thuyết phục hơn. Lần từ chối theo 214(b) không cấm bạn nộp lại; nộp lại khi có điều gì đó thay đổi thật thì mới có ý nghĩa.
Visa cho phép gì và không cho phép gì
Bảng dưới đây đặt từng kỳ vọng phổ biến cạnh quy định thực tế. Phần lớn rắc rối của người cầm visa Mỹ đến từ việc tin vào cột bên trái.
| Nhiều người nghĩ | Thực tế |
|---|---|
| Có visa là chắc được vào Mỹ | Visa chỉ cho quyền xin nhập cảnh; CBP có thể từ chối nếu mục đích, giấy tờ hay câu trả lời không khớp |
| Visa còn hạn bao lâu thì được ở bấy lâu | Thời gian ở do I-94 quyết định, thường ngắn hơn nhiều so với hạn visa |
| Có visa B1/B2 thì làm thêm vài tuần cũng không sao | Làm việc có trả công cho chủ ở Mỹ với visa du lịch là vi phạm tình trạng |
| Visa du lịch có thể đổi thành thẻ xanh nếu ở đủ lâu | Không có cơ chế tự chuyển; thẻ xanh cần một diện định cư riêng và khai ý định trung thực từ đầu |
| Visa của bố mẹ thì con đi kèm cũng dùng chung | Mỗi người, kể cả trẻ sơ sinh, cần visa riêng |
| Visa bị hết hạn thì mọi dữ liệu xoá sạch | Lịch sử xin và dùng visa được lưu, kể cả lần bị từ chối hay ở quá hạn |
Điều chung giữa các dòng: visa là một sự cho phép có điều kiện, và điều kiện đó đi theo bạn suốt chuyến đi. Người dùng visa đúng mục đích, đúng thời gian thì lần sau xin lại dễ hơn; người đi lệch một lần thường phải giải thích ở mọi lần xin sau.
Visa Mỹ có giúp đi nước khác không
Một phần "quyền lực" của visa Mỹ nằm ở chỗ nhiều nước coi nó là dấu hiệu bạn đã được một cơ quan khó tính xét lý lịch. Một số nước cho người cầm visa Mỹ còn hạn được nhập cảnh không cần xin visa của họ, hoặc xin theo thủ tục đơn giản hơn; Mexico là ví dụ hay được nhắc, ngoài ra có một số nước ở Trung Mỹ, Caribe và vùng Balkan. Điều kiện khác nhau từng nước: có nước đòi visa nhiều lần, có nước đòi visa đã được dùng ít nhất một lần, có nước chỉ áp dụng cho mục đích du lịch hoặc quá cảnh.
Với Nhật Bản và Hàn Quốc, hai điểm đến người Việt hay hỏi, visa Mỹ không tự động thay thế visa của họ cho hộ chiếu Việt Nam, nhưng có thể là yếu tố có lợi trong một số chương trình; điều kiện cụ thể được bàn trong các bài riêng về từng nước. Chính sách kiểu này thay đổi thường xuyên và không có danh sách nào ổn định lâu dài.
Quy tắc an toàn: trước mỗi chuyến, tra trang chính thức của cơ quan di trú hoặc đại sứ quán nước đến, và hỏi hãng bay, vì hãng bay sẽ kiểm giấy tờ trước khi cho lên máy bay. Đừng dựa vào bảng tổng hợp truyền nhau trên mạng xã hội, nhiều bảng đã lỗi thời từ lâu.
Giữ cho visa còn "sống": những việc nhỏ quyết định lần xin sau
Visa có thể bị huỷ trước hạn. Ở quá ngày trên I-94 làm visa mất hiệu lực tự động. Viên chức lãnh sự hoặc cửa khẩu có thể huỷ visa nếu phát hiện khai sai, làm việc trái phép, hoặc có thông tin mới khiến bạn không còn đủ điều kiện. Khi đó trên tem thường có dấu huỷ, và lần xin sau bạn phải giải thích.
Ba thói quen giúp visa của bạn giữ giá trị. Thứ nhất, sau mỗi lần nhập cảnh, tra I-94 và ghi lại ngày phải rời đi. Thứ hai, giữ bằng chứng của từng chuyến: vé, lịch trình, giấy xác nhận công việc hoặc học tập, vì lần xin sau viên chức có thể hỏi bạn đã làm gì ở Mỹ. Thứ ba, khai trung thực và nhất quán trong mọi đơn, vì hệ thống lưu lịch sử, và một lời khai lệch nhỏ ở lần trước có thể quay lại ở lần sau.
Cuối cùng, khi hoàn cảnh của bạn đổi, như có hồ sơ bảo lãnh định cư đang chạy, có việc làm ở Mỹ, hay kết hôn với công dân Mỹ, hãy xem lại loại visa đang có còn phù hợp mục đích chuyến đi hay không trước khi dùng. Dùng visa du lịch cho một mục đích đã khác là cách nhanh nhất để mất nó.
Câu hỏi thường gặp
Visa Mỹ và thẻ xanh khác nhau thế nào?
Visa là giấy cho phép đến cửa khẩu Mỹ xin nhập cảnh, dán trong hộ chiếu. Thẻ xanh là giấy chứng minh bạn đã là thường trú nhân Mỹ, được sống và làm việc lâu dài. Người có visa định cư sẽ nhận thẻ xanh sau khi nhập cảnh; người có visa không định cư thì không.
Có thể vào Mỹ khi visa còn đúng một ngày không?
Có. Visa chỉ cần còn hạn vào ngày bạn trình diện ở cửa khẩu. Nếu được cho nhập cảnh, thời gian ở tính theo I-94, không bị rút ngắn vì tem hết hạn ngay hôm sau. Tuy vậy, hãy chắc các giấy tờ khác như hộ chiếu cũng còn đủ hạn cho chuyến đi.
Một người có thể giữ hai visa Mỹ khác loại cùng lúc không?
Có thể, ví dụ visa B1/B2 cũ còn hạn và visa F-1 mới. Khi nhập cảnh, bạn trình visa phù hợp với mục đích của chuyến đó và nói rõ với nhân viên cửa khẩu. Một số trường hợp viên chức sẽ huỷ visa cũ khi cấp visa mới; xem ghi chú hoặc dấu trên tem cũ.
Visa Mỹ có được dùng để vào Canada không?
Với hộ chiếu Việt Nam, visa Mỹ không thay thế được visa Canada. Canada có diện eTA mở rộng cho người có visa Mỹ còn hạn bay vào bằng đường hàng không, nhưng chỉ áp dụng cho công dân một số nước được liệt kê. Đừng mặc định hộ chiếu Việt Nam thuộc diện này; kiểm danh sách hiện hành trên canada.ca trước khi lên kế hoạch.
Bị từ chối visa Mỹ thì có bị đánh dấu vĩnh viễn không?
Lần từ chối được lưu trong hệ thống và bạn phải khai ở các đơn sau, nhưng từ chối theo điều 214(b) không cấm bạn nộp lại. Khi hoàn cảnh thay đổi, hoặc bạn trình bày được rõ hơn, nộp đơn mới vẫn có thể được cấp. Chỉ một số lý do như gian dối hay vi phạm nghiêm trọng mới để lại hậu quả lâu dài.
